գեմաֆին գասպարյան

չկա՝ չկա

բանաստեղծություններ

Երևան — 2018

հտդ 821.19-1 գասպարյան
գմդ 84(5հ)-5

Գասպարյան, Գեմաֆին

չկա՝ չկա: [բանաստեղծություններ] / Գ. Գասպարյան, խմբ.՝ Վ. Դանիելյան, վերջաբանը՝ Կ. Ղարսլյանի։ Էլեկտրոնային տարբերակը հրատարակության պատրաստեց Մ. Յավրումյանը, տառատեսակը՝ Ռ. Թարումյանի (Արիան Գրքի), շապիկը՝ Մ. Մաթևոսյանի։ Երկրորդ, էլեկտրոնային հրատարակություն.— Եր.։ Յավրուհրատ, 2018.— 102 էջ։ Հրատարակության հիմքում՝ Չկա՝ չկա: [Բանաստեղծություններ] / Գ. Գասպարյան; Խմբագիր՝ Վ. Դանիելյան; Ձևավորումը՝ Մ. Մաթևոսյան.— Երևան: Ակտուալ արվեստ; 2017.— 93 էջ; 24 սմ։

Անհեթեթը մեզ կլանած մեդիա իրականությանը տրամաբանված և փաստարկված անհատական արձագանքն է: Իմաստները իրար կողք և իրար մեջ ներդնելով անիմաստության հեռարձակումը՝ մեկնաբանման և պարզաբանման միջոցով տարածվում է: Լինել ծայրահեղ անհեթեթ, միաժամանակ ծայրահեղ խոցելի և ճկուն՝ չբռնվել:

գմդ 84(5հ)-5

ISBN 978-9939-877-01-3

еISBN 978-9939-0-2910-8

© Գեմաֆին Գասպարյան, 2017

© Յավրուհրատ, 2018 (հրատ.)

Բոլոր իրավունքները վերապահված են։

Այս հրատարակության ցանկացած ձևով և եղանակով (էլեկտրոնային, մեխանիկական, պատճենահանման, ձայնագրման ևն) մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրությունը, տարածումը, պահպանումը որոնողական համակարգերում առանց հրատարակչի գրավոր թույլտվության արգելվում է։

Այս գիրքն արտոնված է միայն անհատական էլեկտրոնային սարքավորումներում ընթերցանության համար։

—հայաստան

մուտք

Ամեն բառս լցնեմ զմայլումով,

ամեն բառս երկաթ ու հաստատում,

ամեն բառս եռանդ ու վեհ զոհողություն,

ամեն բառս մի ճիչ հաղթահարման,

ամեն բառս կարոտ ու վերադարձ,

ամեն բառս գոչյուն նախնյաց,

ամեն բառս

ամեն,

սևագիր 1

Չորացած ծիրանենիների տերևների խշշոցն է

ականջներս խաբում,

ես փորձում եմ գրել Հայաստանի մասին,

թե ինչպես է հիմա նա թաքնվում

եռագույնից, հիմնից գործված սքեմի տակ,

ես փորձում եմ գրել Հայաստանի մասին,

զանգի դղրդյունով ու չլինել տափակ,

դուր գալ, կիսել հոգսը, ապրումակցել,

առուն հոսում էր ծառերի կողքով,

չհատվեցին:

սևագիր 2

Խանութպանը պահում էր տունը,

աչք էր ծակում,

որոշել եմ գրել Հայաստանի մասին,

հիշել փառավոր անցյալը երկրիս,

յոթ որդով սեղան, գերդաստանով հաց,

իրար ապավեն ու իրարով ուժ,

ուս ուսի տված, առյուծի նման,

մի խոսքով՝ բոսոր,

մոտերքում բացվեց ճոխ սուպերմարկետ,

չդիմացավ:

սևագիր 3

Նվիրված էր գաղափարին՝

լինել նշանավոր,

մտածում եմ գրել Հայաստանի մասին,

եղելություն պատմել նվիրումի՝

քշված հող ու ջրից,

ջարդված ու ստորացված

ու հավաքված մեկտեղ,

հազար ու մի բարբառ պահպանեցինք,

մտածում եմ գրել Հայաստանի մասին՝

կոչնակ դառնալ, շեփոր, շվի, սրինգ, կլառնետ,

գոնե բաժակ,

լեզուն բորբ ու հատու,

քաղաքակիրթ,

սիրում էր ռոդինա — մատ,

զգում էր ժամանակը:

սևագիր 4

Հարստություն է մեր բնությունը,

և մարդն է մեր մրցակցային առավելությունը,

շատ եմ ուզում պատմել Հայաստանի մասին,

ուր գիշերն է հանգիստ և ցերեկն է հանգիստ,

ու աստղերն է հարմար մանրամասն զննել,

ուր կարող ես տեսնել և լիմոնը ծառին,

և կարտոֆիլ փուռը դնել,

ուր դեռ մնացել է այծը բեզոարյան,

և ձմեռվա սովն է գայլը հագեցնում փարաքներում,

ուր ջրերն հանքային և ջրերն հանքերի՝

իրար են խառնվում,

ընտանիք է պահում գյուղացին — բանվորը,

ընտանիք է պահում հանքարդյունահանողը,

մի խանգարիր:

սևագիր 5

Մեր ապագան երեխաներն են,

մեր շարունակությունն ու ապավենը,

ենթադրում եմ գրել Հայաստանի մասին,

որպես ապահով տուն մանուկների համար,

որպես հոգատար մայր,

խիստ, բայց արդար ծնող,

գիտելիքի օջախ և արհեստի մատուռ,

ուսումնատենչ, ուսումնապաշտ, ուսումնասեր նաև,

ստեղծագործ և ստեղծող մարդկանց օրրան,

մանկավարժը՝ բըլբուլ միտինգի,

մանկավարժը՝ ընտրական հանձնաժողովի անդամ,

մանկավարժը՝ կուսակցական,

փուստ գնաց:

սևագիր 6

Սուրճի բաժակի մեջ հատվող ափիս ռելիեֆ,

ցույց տուր ուղին միակ ու իսկական,

որ չի ենթարկվելու ոչ մի օրինաչափ բացատրության,

այն հատուկը՝ անկապ ու հայկական,

փափագում եմ գրել Հայաստանի մասին,

Թորգոմաց Հայկից ու Արամե թագավորից սկսյալ,

երգել փառքը ազգիս,

երգել ճամփան իր ձիգ

ու հաղթական,

գովքը անել բախտի,

որ մենք ապրում ենք դեռ,

գալ ու փառավորել Դավթին,

էն որ մերն է միայն,

ում հրեաները չունեն՝

անկախ իրենց կամքից:

էս տարի էլ օրհնեցինք ցանքը,

էս տարի էլ կարկուտ էկավ,

չկպավ:

սևագիր 7

Զուռնա դհոլի հնչյունը խրոխտ

ոտքի է հանում գյուղ, քաղաք ու հոտ,

ուզում եմ զրուցել Հայաստանի մասին,

հիշել նեղ խցերում աղոթք քերթողներին,

ծաղկողներին դիպուկ և հավաստի,

հիշել աննյութական կենցաղ կրողներին՝

լույսի և հավատքի,

որ խիղճ էին ու օրինակ կամքի,

որ դուռ էին ու ճրագ իմաստության,

որ խողովակ էին ու անոթ,

որ տարածում էին ու ներառում,

որ տալիս էին առանց սպասումի,

որ ընդունում էին միայն հացը հանապազօր,

և փոխանցում էին ավելացնելով,

և լրացնում էին պակասը,

և չէին հաշվում պակասորդը,

մեռելոցների և եկեղեցիների շոշափելի արքայությունը

լղոզում է հայ-հայ է ծնվող իմ ինքնությունը,

ընտրասերում:

սևագիր 8

Փորած սահմաններից,

մինապատ դաշտն աչքին

և փոսորակը լուռ,

կրակոցի սպասող,

կրկներգ եմ գրում Հայաստանի մասին,

մարդկանց մասին՝ կողպեք,

մարդկանց մասին՝ արճիճ,

որ գնացին քայլքով առաձգական,

որ գնացին չլինելու վախից,

հայացքները մշուշ, հայացքները լարված,

առանց պահանջների, փսլնքոթ ու անհաղթ,

պարտվել էին նրանք, պարտվել էին կյանքին,

ու կռեցին նրանք,

չմոռացան,

անձայն, խոնարհ, հանգիստ,

ծերունին,

կնոջ գերեզմանի քարը քաշեց,

դաջեց նկարը իր

ձախ անկյունում,

որդին խոպան մնաց,

համակերպվեց:

սևագիր 9

Հարևանիս երեխան լացում է,

մայրը խիստ է խոսում,

հանդգնում եմ գրել Հայաստանի մասին,

ցույց տալ հավաք, կոկիկ,

փողոցներ ասֆալտ,

վեր խոյացող շենքեր

ձգված իրար գրկի ու

նախշված զարդերով հայեցի՝

նուռ, խաղող ու ծիրան՝

փորված կամարներին,

արդի լուսավորում,

կանաչն էլ է արդի,

մի հրաշք պնդօղակ,

ճոխ, հարուստ ու լեցուն,

աչքդ ուտող շրջան,

օպերայի մայթից,

հարևանուհիս նախատում է որդուն,

որ զուսպ լինի,

չպահանջի այս ընթացքում

ծիրան,

սեպտեմբեր է արդեն,

պետք է կոշիկ գնել,

փլվեց:

սևագիր 10

Առավոտ կանուխ դուրս է գալիս տանից,

կոստյում և փողկապը կարգի գցելով,

ուշ գիշերով հպարտ մտնում է տուն,

մտմտում եմ գրել Հայաստանի մասին,

մարդիկ այստեղ հպարտ, ինչպես սարերը ձիգ,

մարդիկ պինդ ու հզոր, սկզբունքային,

գիտեն հարգը պահել, խոսքի գինը գիտեն,

ճանաչում են բարին, հետևում են լավին,

ներողամիտ են ու սրտատեր,

մտմտում եմ գրել Հայաստանի մասին,

շենշող արդարության ու հարեհաս երկիր,

մարդիկ արժանի են իրենց դիր ու առին,

մարդիկ հավասար են անցյալին, ներկային

ու ապագան գիտեն,

հինգ-հազար-դրամ

ընտրությունը անցավ,

միտինգն էլ անցավ,

հինգ-հազար-դրամ,

բողոքի ցույցն էլ՝ հինգ հազար դրամ,

չկառուցվեց:

մաքրագիր

Հայաստանը իմ թերությունն է:

հ. գ.

Մեկը.

կանոնավոր բառերի ներքո կքած,

իր ստեղծածի կամոք,

վայելում էր

հեղեղը:

Մեկն էլ.

կանոնավոր բառերի փոխարեն

իմաստ էր փնտրում,

տրվում էր՝ առանց սպասումի՝

ավելին տեսնելով նրանց մեջ,

քան կան,

իրենով էր պատնեշում

հեղեղը:

ևս Մեկը.

կանոնավոր բառերի շրջանառություն,

հենց ինքն էր

հեղեղը:

—երևանյան

1 Հանճարեղ քառատողը որն երկնեցի անի ասատրյանի գրքի շնորհանդեսից հետո երբ ճոճվող նստարաններով սրճարանի բազմոցներին նստած զրուցում էինք Պազոլինիի էսթետիկայի մասին և Հայկը զանգեց ու շնորհավորեց բոլորիս Սուրբ Զատիկը ու Վահրամը հիշեց creative writing-ի մասին ու հիշեց որ շունը այնտեղ էլ է բառաչում ինչը խթանեց իմ ստեղծագործ հոգին և ես չկարողացա սանձել մուսայիս պոռթկումը և Սաքոյի Էլիզի Ավագի Հասի Վահրամի Էդիկի Վահեի ու Քրիստի ներկայությամբ բարձրաձայն դուրս հորդացի տողերն հանճարեղ և Ավագի ու Վահրամի կողմից հիշատակված չինացու օգնությամբ որը գիտեր որ գիտի և որին ես չգիտեի որ գիտեմ վերնագրեցի երկն այս հենց այսպես ու հենց հիմա էլ հիշեցի որ Վիոլետն էլ էր լավուվատի արանքում լավուվատ փնտրում դե դա էլ սեր փնտրելու պես բան է ու քանի որ հիմա գարուն է բացվել և իմ սիրտն է լցվել ու էսքան գրելուց էլ ևս մեկ անգամ համոզվեցի որ Սաքոյի ասած թաթոսի ու մաթոսի ֆրոյդյան տեսությունը հոգեհմա բառերի ներգործության ծիրում է:

Ես սիրում եմ այն, ինչ սիրում եմ և չեմ սիրում այն, ինչ չեմ սիրում,

Ես չեմ սիրում այն ինչ սիրում եմ և սիրում եմ այն, ինչ չեմ սիրում,

Ես սիրում եմ այն ինչ սիրում եմ և սիրում եմ այն, ինչ չեմ սիրում,

Ես չեմ սիրում այն ինչ սիրում եմ և չեմ սիրում այն, ինչ չեմ սիրում:

2 Տեքստ գրված եզդիների ցեղասպանության ուկրաինայի քաղաքացիական պատերազմի հայ-ադրբեջանական սահմանագծում կրակահերթերի գնդակոծությունների և ռմբակոծությունների երիտհանրապետականների հերթական ամառային հավաքի և այլ լուրերի արանքում երբ մի կողմից իսլամիստները ուղիղ եթերում վիզ են կտրում ու մյուս կողմից էլ մոնտաժված հաղորդում է ՀՀ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի գյուղական համայնքներ հերթական այցելության վերաբերյալ ու ես էլի տապակվում եմ գավառական լինելու ու չլինելու անհնարինության գիտակցումից երբ ես կլանված եմ հացը հանապազոր վաստակելու գործընթացով և հնացած հաց եմ ամեն օր նետում աղբարկղը ու էլի աչքիս առաջ գալիս են դիակներ ջրազրկված դեֆորմացված ոսկորները դուրս երեխաների նոր քայլել սովորող ատամները քոր եկող բու-բու կանչող դպրոցական պայուսակը պինդ գրկած կրծքերը նոր նոր բլրող ու գալիս են գալիս են ու ես անհամբեր եմ սպասում եմ հերթական թարմ ուրիշ հատուկ ճիշտ դիրքից լույսը տեղը անապատի անդրադարձով կամ մարգագետնի կամ չհավաքված ցանքսի կամ ինքնաթիռի աջ թևի երկրորդ շարժիչի միայն թե թարմ ուրիշ հատուկ նկարների ու նկարների չլինելու դեպքում երիտհանրապետականները երիտհանրապետականներ են դիակները դիակներ մարդակերները մարդակերներ ու ես էլ առօրյա գործերով:

առանց քեզ

չեմ կտրի երակներս,

չեմ նետվի կամուրջից

ու կժպտամ առիթի դեպքում,

առանց առիթ էլ կժպտամ,

միայն թե,

ձեռքդ բաց չեմ թողնի,

չխնդրես,

ձեռքդ բաց չեմ թողնի:

3 Տեքստ գրված տեսական հարցերի շուրջ բանավիճելու ընթացքում երբ 00-ականների սերունդը 60-ականների Ֆրանսիայի կարոտաբաղձությամբ ապամոնտաժում էր 90-ականների հետսովետական կարծրատիպերը իսկ ես փնտրում էի պոտենցիա ու գտնում էի աստղազարդ երկինք ամպեր սրտիկի և համբույրի տեսքով և հետույք էի գտնում հաջողության ձգտում էի տեսնում սաքուլիկի ընկերասեր նվիրված աչքերում հասկանում էի որ լավ հայր կլինի հոգատար ամուսին հարազատներին կօգնի ու աչքովս ընկավ Դավիթի լողալ սովորելու կոչը և հասկացա որ արդեն ուշ է և սերն էլ քնքուշ է կեսգիշերին։

հետահայաց

ապրում եմ վաղը.

հեշտ է այդպես

շրջանակվել

սառնարանի ու սեղանի միջև:

4 Ներքին հանդուրժողականության և արտաքին կոնֆորմիզմի վերաբերյալ գրառումից հետո պատանի Սատանիկի նույն հարցի վերաբերյալ նույն մարդու միաժամանակ բազմակարծության մասին գրառումը նկատեցի ու Հրանտի մեկնաբանությունը հիշեցրեց իր խոսքը ունիվերսալության և քյառթու ամերիկացի տղեքի մասին ու հիշեցի ճշտի մի հատ լինելու մասին կանխադրույթը ու հիշեցի մեր դասարանի Միքոյին որը բազառի ժամանակ Կարդինալին հակադարձեց որ ճիշտը մի հատ է ժամանակի ու տարածքի կոնկրետ կետում ու պոլիտեխնիկի հենակետային վարժարանի բակում ես հասկացա որ Այնշտայնը քաքն է ընկել ու մեզ էլ հետը քաքը գցել ու մի երկու օր ուշքի չէի գալիս ու էս ամենը ճիշտ ու սխալից անդին է կարծիքի նրա ձևավորման ու տարածման շուրջ է իսկ կարծիքի իրավունք ունի հայտնել յուրաքանչյուրը միաժամանակ մի քանի կարծիք էլ իրավունք ունի հայտնել ու էդ իրավունքը մարդու բնական իրավունքն է ու քանի որ կարծիքը ամենաբնական բանն է ու քանի որ քյառթու ամերիկացիք ունիվերսալության են ձգտում ինչպես նաև հետամնաց ռուսները և նույնիսկ Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը ու ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհը այսինքն արևմտաեվրոպական աշխարհը այսինք սպիտակ հացի տեր աշխարհը խոսքի ազատությունը համարում է անանց արժեք ու փորձառությունն ու գիտելիքը ցանկալի և շատ դեպքերում անցանկալի բոնուս է քանի որ ես այդպես եմ կարծում ու ամենակարևորը հավաստի երևալն է քանի որ հավաստի լինելու մասին տարբեր կարծիքներ կան ու էս ամենը երկընտրանքի ու միաժամանակ նույն բանի մասին մի քանի կարծիք ունենալու մղեց ու հղացա տեքստն այս:

կսպանե՞ս երեխա,

իսկ եթե սպանելով փրկես տասը մեծահասակ,

իսկ եթե տասը երեխա փրկես,

իսկ եթե հարյուրին փրկես,

իսկ եթե հազարին,

կսպանե՞ս երեխա,

իսկ եթե սպանելով եղբորդ փրկես,

իսկ հենց քո երեխային փրկելու համար

կսպանե՞ս երեխա:

5 Այս տեքստը գրվել է Մարսելից ժամանած բանաստեղծների տեքստերը լսելու ընթացքում ու քանի որ նույն տեքստերը նաև հայերեն էին թարգմանվել ու խոսքը մեր մեջ մի եսիմինչ գործեր չէին իսկ եթե ավելի ոչ կոռեկտ լինեմ ու իմ հասկացած ճշմարտությանը ավելի մոտ հեչ բան էին ու երբ լսում էի ֆրանսերեն տեքստերը իրենց վերցրած դադարները ռիթմը ու հնչողությունը հասկացա որ էս մի տեքստս չպետք է որևէ լեզվով թարգմանվի և նախատեսված է հայերեն չիմացող մարդկանց մոտ կարդալու համար տեքստը կարդալիս առաջին տողի բավիղներ բառը կարդում ենք երկարացնելով միջին տեմպով երկրորդ տողում ագաթ կաթին հանդես է գալիս որպես բացահայտիչ ողորկ պղպեղի համար նախադասությունը փակելով ասում ենք ու մոմակալ երրորդ տողը կարդում ենք դանդաղից արագ տեմպով միաժամանակ անկոտրում բառը ամեն անգամ ավելի բարձր ենք ասում չորրորդ տողը կարդում ենք մեկ երկու երեք չորս տրամաբանությամբ դադար ենք վերցնում և արտաբերում ենք հինգերորդ տողը վեցերորդ տողը սկսում ենք շունչ քաշելով և ավարտում արի բառը բացականչելով յոթերորդ տողը կարդում ենք ամեն բառը շեշտելով և տեմպ հաղորդելով ութերորդ տողում հատուկ երկու անգամ էլ շեշտում ենք մուտք բառը իսկ վերջին տողը կարդում ենք տեմպը դանդաղեցնելով և ձայնի մեջ կերկերուն երանգ ավելացնելով հուր է բառը արտաբերում ենք շշուկով:

բավիղներ, բավիղներ հնամյա,

ողորկ պղպեղ՝ ագաթ կաթի ու մոմակալ:

ճտքավոր անկոտրում, ճտքավոր անկոտրում,

ճտքավոր անկոտրում:

հոսանք, հոսք, քոս, փոս, լոս՝

առանց անջելոս:

վիթխարի աթարի. արի,

հարիր է, բանիվ է, անիվ է,

ելք ու մուտք, մուտք ու ելք.

կակուղ է, մամուռ է, հուր է:

6 Մատուցողուհին ում ծանոթ եմ վաղուց Vivaro աշխատելու տարիներից երբ 1000 կամ 2000 դրամ էի դնում տաս խաղ ու պայման կապում ու սպասում երկու-երեքհարյուրանոց գործակցով օդային հրաշքի ինձ շատ փոքր թուղթ տվեց ու քանի որ հեռախոսս փչացել ա ու ֆբ մտնելու ժամանակ մեռցնելու հնարավորություն չունեմ ու խառնել եմ լույսի թանկացման դեմ միտինգի ժամը ու մեկուկես ժամ շուտ եմ եկել ու էս Շոկոլադնիցայում էլ լիմոնով սոկ չունեն ու դրա պատճառով ինչ որ մրգային սառը չայ եմ վերցրել կարմիրի մեջ ու ուրիշ բան չունեմ անելու եթե չհաշվենք էսօր ավարտվող վերջնաժամկետով հաշվետվությունը հարկայինի հարցերը պարզաբանող նամակը ու որ հեռախոսս սարքելու համար Սարյան պոչտ պիտի գնամ փուռ պետք ա մտնեմ Անուշի հետ խոսելու բան կա ու Մասիվի հողի սեփականաշնորհման համար էլ մի քանի տեղեկանք ա մնացել վերցնելու ու էլի ավելի քիչ հրատապ բայց կարևոր գործեր նստել եմ կաֆեում ու թեյ եմ խմում ու բան չունեմ անելու քան մատուցողուհուց թուղթ ու գրիչ խնդրելը ու տետրի էջի մեկ քառորդի չափ թղթի վրա գրելը մանր առանց ջնջման հնարավորության մի վանդակ երկու տողի վերածելով որ տեղ մնա որ էս մեկ ու կես ժամը արդյունավետ օգտագործեմ որ մինչև Թամարին Վահրամին Քրիստին Անիին Սաքոյին Էլիզին Քրիստիանին Անահիտին ու Վիոլետին տեսնելը մի քանի շրջան պտտվելը փողոցի մեջտեղը կամ հրապարակում նստելը ու ուղեկից հրեշտակներին ձեռ առնելն ու շղթան ճղելը անիմաստ վազելն ու թմբուկներ խփելը կառավարության շենքին միջնամատ ցույց տալն ու անշառ անարխիստ ջահելներին հանդիպելն ու նրանց կարգախոսը մենք են տերը մեր երկրի մենք ենք տերը մեր երկրի և այլն ու ոսկորին հասնելու էլ էսպես չշարունակելու անհապաղ ու անշուշտ հաղթելու ու սոցիալական հարցը չքաղաքականացնելու կոչերը և լիքը բան որ արվել է ու արվում է առանց փորձառություն դառնալու կուտակվելու հավաքվելու ու հասունանալու ու կրկնության կրկնություն է ու լարումը լարում է մինչև ինչպես միշտն ու դուրս թափում ու ես էլ որ երբեք չեմ վերցրել սահմանային պատասխանատվություն ինձ կվերագրեմ կողքից քննողի հարմար դիրքը միջից լինելով ու հետո էլի կպնդեմ որ էթիկական հարց է ու չեմ կարող չմասնակցել ու չլինել այդտեղ ձեր կողքին թեև հպարտ չեմ որ այդտեղ կանգնած եմ ու ձեր կողքին եմ ոչ էլ ուրիշ բան ուղղակի էթիկական հարց է ու բռնության կոչ հնչեցնելու մուրազը փորս մինչև ինքս ինձ կրկնելուն հասնելը ու էս արարը Friday Night-ով պսակելը Վահրամի Աննայի Թամարի Անահիտի և վերը գրված այլոց և ոչ մնացածի հետ ու մինչև Թամարի հետ սիրով երեկվա Ֆլամենկոն կկրկնեմ ու Անահիտի հետ էլ Բաչատտա կպարեմ ու էլի լիքը հավես պարեր ու թեքիլան տրամս կբարձրացնի ու էս ամենը քո մասին չգրելու համար քեզ տեսնելու ակնկալիքը քեզ տեսանելի չդարձնելու խուսափելու թեքիլայի ևս մի քանի բաժակ ու երևի էլի մենակ տուն չեմ գնա բայց վաղը հաստատ մենակ տնից դուրս կգամ զզված նախապես պլանավորված կարճաժամկետությունից ու ինչքան էլ մանր գրեմ մեկ քառորդ տետրի էջն ավարտվում է ես էլ ավարտեմ էս վերնագիրը մինչև հրապարակից տարածվող Փինք Ֆլոյդի պատի անպատեհ հնչյունները չեն վերածվել ՍՕԱԴ-ի ինչ որ երգի որ մինչև վերջերս չէին լսում իսկ հիմա ամեն բուդկից ականջ է ծակում:

Բնությունը իրենը անում է

մինչև ավարտեմ սոցիալականացումս,

չսովորեցի քաղցր բառ ասել,

ու էշություն անելիս

ինձ էշի տեղ դնել,

էլի առկախում եմ կախվածությունս:

7 Պեպատոն և չոր ֆրանսիական հացը ընդգծում են մի փոքր ագրեսիվ քիմքին տտիպ նստող համադրելի ամառային երեկոյի թեթև հովի հետ զարմանալիորեն հոտի ու համի փոխարինելի նույնականությունը ներդաշնակող Սավինյոն Բլանի սառույցի մեջ պահպանված հարբեցնող թարմությունը սպիտակ գինու եղանակ է պնդում է Դավիթը ու պեպատոյի կտրած շերտը կծելուց հետո մեկ կում անում հետո սկսում ենք խոսել սոցիալական անարդարությունից տնտեսական դաշտի մոնոպոլիզացիայից և մեր մարգինալությունից անհանդուժող ենք ու էդ էսօր լավ է պոլիտկոռեկտությունն ու ստերիլությունը սպանում են կենսունակ լինելու հնարավորությունը վատը էն է որ եթե ռացիոնալության շրջանակներում փորձենք մտածել տեսանելի ապագայում դրական բան չի էլ սպասվում փաստում եմ կարևորը փոփոխության հնարավորությունը պահելն է տարբեր օջախներում երկու դեպքում կարող է լինել փոփոխություն արտաքին կամ ներքին բախում ներքինի համար կարելի է ասել պոտենցիալ չկա մնում է պատերազմը որը հնարավորություն է գուցե բայց պետության կործանման հեռանկար կա հակադարձում եմ այո հետո մեզ է միանում Վահրամը ու երեքով պլանավորում ենք Ին Վինոյից հետո մեր այս գիշերվա անելիքը կամ կամ կամ կամ ու Վահրամը նեղվում է քաղաքի փոքրությունից ես էլ եմ նեղվում Դավիթն էլ ու երեքս էլ ոտքով ինստիտուտ գնալու փորձ ունենք անկոպեկ թափառելու կարոտում ենք քայլելը ավելի ճիշտ ես եմ կարոտում ավտոմեքենայից գրասեղան ճանապարհը չի բավարարում ու երկրորդ շիշը դատարկելուց հետո Երևանի փողոցներով պտտվում ենք ամբողջ գիշեր խոսելով տարբեր խնդիրներից որ ունենք հիմնականում անանձնական ու էլի լիքը տարբեր բաներից որ ապատիայից դուրս գանք էս նեղ քաղաքը մի փոքր լայնացնենք մի փոքր արդարություն լինի արժանապատիվ աշխատանք փող ինքնաիրացման հնարավորություն հեռանկար և այլ անտեսանելի բաներ:

Ժամանակ չկա,

ժամանակ գտնելու համար

ժամանակ է պետք տրամադրել,

փնտրել՝ առավոտից ուշ երեկո, գիշերները նաև,

ճեղքել ընթացիկ ժամանակը,

որտեղ ժամանակ չկա

այլ ժամանակի,

քան հոգսի ժամանակը:

8 Քայլում եմ ամառանոցի այգում կանգնել եմ սերկևիլի ծաղկած ծառի տակ անձրևից հետո խոնավ օդի մեջ հոտ եմ քաշում մինչև ծխախոտիս կպցնելը հետո ինքս ինձանից նեղանում եմ որ էդ գյոզալ պահը փչացրեցի ու չհամբերեցի մի քիչ էլ ու աչքս ընկնում է դիմացի բալենու ճյուղից կախված պոչը կտրած սպիտակ վարդակին անիմաստ քամուց տատանվում է այգում լույս քաշած չի ու կանաչի մեջ կախ ընկած սպիտակ վարդակը իր վեց անցքերով քամու տակ պտտվում է ոչ ինքը կարող է միանալ ոչ էլ իրեն կարող են միանալ ու ինքը տենց ուղղակի անիմաստ պոչը կտրած չէլեկտրականացված այգում բալենուց կախվել ու քամու հետ խաղ է անում:

Մի ցանցից մյուսը

ես լայնանում եմ շրջապտույտում,

մի ցանցից մյուսը

տարածվում հանդարտ ու ինձնով անում,

և չկամ մի տեղ,

ոչ մի տեղ չկամ՝

լինելով

այստեղ:

9 Հարկադիր ծառայության սպասարկման բաժնի կանայք փնտրում են ուշադիր հայացք և սիրալիր խոսք բայց անընդհատ ստանում են մուննաթ և հայհոյանք իրենք կարծում են կապ չունեն որ իրենք ուղղակի իրենց գործն են անում որ էդ գործը ուղղակի ինֆորմացիա հաղորդելն է կամ պարզաբանումներ տալը կամ վճարումներ ընդունելը և այլ զուտ թղթային հարցեր որ իրենցից բան կախված չէ որ անարդար է իրենց վրա ամբողջ մաղձն ու իրենց չհանդիպող և ուրիշներին հանդիպող անարդարությունը թափելը որ իրենք շանթարգել չեն որ իրենք առավոտյան սիրուն զարդ են իրենց կրծքին փակցրել ճաշակով ներկել են շրթունքները և հատուկ մատիտով շեշտել աչքերը որ փոքրիկ ականջողերը շատ սազում են երկար վզին բայց որևէ մեկի վեջով չի ոչ իրենց տեսքը ոչ մանրամասն հարդարանքը ոչ մի բան բացի փողից որ պետք է գնա սաշիկին կամ միշիկին որ պետք է երեխու բերանից կտրվի և փակվի բերանը Լևիթանի հարկադիր կանայք ընդմիջմանը ձրի բանանի էլ արժանի չեղան նուրբ դիտարկումից փթթում են փութում փլվում հարկադիր կանայք:

ինչպե՞ս փոփոխել

փոխարինելի խոսքերն անարարք,

վերաճել կամա,

ու մեկ ա, էլի,

տեսականորեն:

10 Կապույտ կոստյումով նա երկաթե շղթայով կլոր ու առնական ժամացույցը ձեռքին ուղղելով իր դեղին ներկած մազերում արտածվող ժպիտը խաղացնելով ու գրավող հայացք նետելով դեպի անհունը չնկատելու տալով աչքերս պատմում էր տեքստերի բովանդակային վերլուծության մի քանի գաղտնիք ու եսի անընդհատ օգտագործումը խոսակցական կամ գրավոր տեքստում կապում ես իմ ասող մարդու մանկահասակ լինելու ինտելեկտի ցածր աստիճանի հետ ես ու ես լսում էի էս ամենը ու ես ասելու իմ մոլուցքը բռնեց ու թեև ես եսակենտրոն լինելու որևէ այլ ես չունեի քան իմ միակ ու անկրկնելի եսը ու եսի ետևից ընկած որոշեցի գրել մի տեքստ ուր եսը կարտահայտվի որպես մանկահասակ տաբուլա ռասա ու ես այդ պատմվածքում չեմ արծարծի որևէ թեմա ու եսը ևս թեմա չի լինի այլ կլինի հավաստումը որ թեման խանգարում է Զուտ արվեստին ու Աուշվիցից հետո լիրիկա գրելը նույնքան ժամանակավրեպ է որքան չէր հայոց ցեղասպանությունից հետո գրելը կամ հնդկացիների ցեղասպանությունից հետո կամ իմ եսն այնքան անկարող կլինի ես լինել որ չի հիշի եսի ես լինելը և ես ուզում էի հիշել անունը Սուսան էր թե Սյուզի մի տեսակ չէի ուզի որ Սուսան լիներ հակառակ դեպքում երբ տեքստս թարգմանեին պետք է հասկանային որ Հայաստանը սուսանոտ երկիր է սյուզիոտ կայֆերը չեն պատահում կամ պատահում են օպերայի շրջակայքում մի հարյուր մետր շառավղով ու սանձահարվող տղամարդու կերպարը ինձ ավելի կսազեր քան սարում եզ արածացնողի երգը սուսամբարի ու ու ինչ կապ ուներ իմ Հայաստանը ես չհասկանալու կտայի եթե ես չլինեի ես ասելու հակված ու իմ քաղքենի ներկայանալիությունը չլիներ ու ես չուզեի արևմուտքցու աչքում ես լինել ու իմ եսը չձևակերպեի թեմայից զուրկ լիրիկան վանդալիզմ համարող Զուտ արվեստով իմ եսը համամարդկային եսի տակ վրա հարաբերության մեջ ու քանի որ կարդալու գործընթացը անհատականացված է եսի հմտության ու ընկալունակության հետ է կապված մեկը 4 րոպե 33 վարկյանում կկարդա իմ տեքստը բայց եսի հարց լուծելը եսից դուրս եսի հետ հարաբերության մեջ մտնելով եսի վրա չնչին ազդեցություն է թողնում ու եսականությունը եսահան անելու հարցը եսին էդ անկրկնելի լինելու փաստարկումից ազատելն է երբ րոպեն ու վարկյանը չեն չափի եսի քաշը ու ես էլ էս տեքստը չեմ կարդա հետևելով նրա ժամացույցին առնական փաթաթված սպիտակ մաշկի տակ ելուստավոր բաց բաց կապույտ երակների զարկերակի արագ տկտկոցին:

սփոփենք սիրով

երկիրը

արտասովոր,

արտասովոր սիրո երկիրը,

հրե երկիրը՝ կրակե շապիկ,

վառիր երկիրը

հոգուց բխող հարբուխով:

բացակայությունը ներառող ձգտում:

11 Ռոմի հյուրանոցի տակ պակիստանցիների հնդիկների սևերի համար նախատեսված առանձին սթրիփ քլաբեր կան ցերեկային առևտրից հոգնած մի քիչ լիցքաթափվելու համար որոշեցի մտնել հնդկական սթրիփ քլաբ բեմ սեղանիկներ և աթոռներ կարմիր ժակետով տղամարդիկ ամեն շարքի կողքը բարի հետևը կանգնած հաճախորդները միայն հնդիկներ մրգի սեղան գարեջուր շամպայն համադամ բեմը առաջին շարքից հեռու մոտ երեք ոտնաչափ դպրոցական բեմ կիսախավարի մեջ հեռավոր բան է առանց վարագույրի նստեցի նախավերջին շարքի անկյունային սեղանին դռանը մոտ մատուցողը հետաքրքրված նայում է դեմքիս What do you want Sir Heineken please անհամբեր սպասում եմ թե երբ են սկսելու բեմ 7-8 հնդկուհի իրար կողքի բեմի վերջում պատին զուգահեռ դրված իշաոտնուկին հնդկական երաժշտությունը սարիները գույնզնգույն անթափանց շերտ շերտ ծածանվող փնտրող աչքի իսկ այս շերտից ներքև էլի շերտ իսկ մյուսից ներքև էլի շերտ երբ պետք է հանեն ինչ է լինելու հետո սարիները նախշազարդ իրենք բեմին կողք կողքի քայլում են հեռու այնքան որ որ տեսանելի են աչքերը և մեկ փախցնում են հայացքը մեկ հառում ժպտում և հետ ու առաջ անում միագիծ հետո փախցնում հայացքը սարիներ գույզգույն նախշազարդ բռնում են հայացքդ աչքերը ուղիղ առանց փախցնելու ժպտում են խաղացկոտ հետ ու առաջ են անում հնդկական երաժշտությունը սարիները գույնզգուն խաղացկուն և միայն հայացքն է մերկ երբեմն ունքերը վեր փախցնում են հայացքը հետո հառում աչք աչքի բիբ բբի սարիները գույնզգուն հայացքը խաղացկուն ժպիտը հետ ու առաջ ծիծաղս հազիվ եմ զսպում դիմացի ճոխ սեղանի հնդիկը ոտքի է կանգնում պարուհիներից մեկը մոտենում է բեմի ծայրին առանց իջնելու գլուխը առաջ պարզում և ձեռքից ուտում մանդարին հետո նորից փախցնում հայացքը վերադառնում իշաոտնուկին ծիծաղս հազիվ եմ զսպում հետո հայացքս բարձրացնում եմ սպիտակ սարի հագած հնդկուհուն և ինչպես ցանկացած իտալացի ֆերմեր հայաստանում հատուկ կարգավիճակ եմ զգում իր ժպտացող հայացքում հայացքում որը չի փախցնում պտտում է խնդուն հայացքում ցանկասեր աչքերից բացի ուրիշ բան էլ չեմ տեսնում չեմ տեսնում ոչինչ:

Փախուստից հրաժարումն էլ է փախուստ,

օրեր կան,

Հայաստանը այնքան փոքր է,

արդեն այնքան փոքր է,

Հայաստանը մարդիկ են,

օրեր կան,

էդ մարդիկ էլ չկան:

ու այնքան խանգարող բան կա,

երբ ուզում ես խանգարվել:

12 Երկու ծառի արանքում ցանցի մեջ անուշ քնել էի կրծքիս էր մնացել Վ. Մ. Նիկիֆորովի մետաղների տեխնոլոգիայի համառոտ դասընթացը 1958 էջ 109-ի վրա գլուխ 28 մետաղների և համաձուլվածքների ֆիզիկա-քիմիական անալիզի մեթոդները գլխիս վերևը կանաչ տերևների արանքում մի հատ կատու էր ուշադիր ինձ նայում ես էլ իրեն հետո պտտվեցի դեպի ծիրանենին ալարկոտ դանդաղ ձեռքս տարա դեպի առաջին պատահած ցոգոլը քաղեցի ու ուղիղ կատվի վրա չկպավ իսկ կատուն ճյուղից ճյուղ թռնելով ուզում էր փախներ ոտը պլստաց ու ուղիղ ելակի մարգի մեջ իհարկե ոտքերի վրա ու վազքով դեպի կողքի այգին մտածում եմ եթե վագր լիներ տեսնես կփախներ:

ո՞ւմ վզից ես բռնել

հիմա,

քանի անգամ

արդեն,

որերորդի վրա

խնդամ,

չէ,

ուժս պարպեմ:

13 Վաղարշի հետ օպերայից պլանի գլուխ ենք քայլում մաքուր օդ ֆիզիկական ակտիվություն համ էլ զրուցում ենք քայլելիս մտածելը լավ է ստացվում ու լավ է ստացվում հետ առաջ քայլելիս մտածելը բայց մենք հետ առաջ չենք քայլում շրջագծերով ենք քայլում Նաիրի կինոթատրոնի կողքով մտնում ենք ու հենց հասնում ենք Երիտասարդականի այգի ձախ ենք անում ու ես նկատում եմ որ Երիտասարդականի այգուց սկսած գիշերվա էս ժամերին շատ խախանդ է համարյա մարդ չկա ու այգու բովանդակությունն էլ ավելի պահպանողական է կաֆեները շատ ավելի տիգրովկա հագած կնոջ են հիշեցնում ու տաքսիստներն էլ ավելի արխային են քրֆում սպիտակ ձեռքերից դեպի Աբովյան արդեն քաղաքի շուկայական տեսքից խուրմայի ու քաղցր լավաշի համ եմ առնում Գեղարդի տակ ծախվող մեծ գաթաների էժան քաղցրությունը ու էդ չգծված սահման է Վաղոն էլ սահման բառի թելը բռնելով պատմում է որ էն օրը գիշերվա հազարին դատարկ Սարյանն էր ուզում անցնել կարմիրի տակ բայց ամաչեց նկատելով անցումի դիմաց կանգնած շանը որ համբերատար սպասում էր ու ինքն էլ սպասեց ու կանաչի տակ շան հետ միասին անցավ փողոցը հիացած պատմում էր ու ամաչելով էր պատմում ու էլի հիանում էր ու ես սկսեցի ջղայնանալ չգիտեմ ինչու ոգևորվեցի բայց ոգևորվեցի ու բառերը առաջս գցած բարձր բարձր ասում եմ որ է բա մարդը շնից տարբեր ա բա էդ անտեր կարմիր կանաչը մարդու համար ա ոչ թե հակառակը էդ շունը բնազդով գիտի որ կարմիրի տակ սատկում են դրա համար էլ չի անցնում դու էլ հոմ կարող ես կող ու կուշտդ նայես տեսնես որ ավտո չկա տարածքը ազատ ա ու անցնես բայց Վաղոն անդրդվելի չէր համաձայնվում ու ջղայնանում էր ու ոգևորվում ու ասում որ տենց ենք մտածում էլի որ պետություն չենք կառուցում օրենք ա սահման ա դրած ուրեմն պետք է պահել եթե ամեն մեկս պահենք ինչը պահենք հակադարձում եմ դատարկ փողոցում շան կողքը կանգնել ես կարմիրի տակ հիմա ամեն մեկի պահելու մասին ես խոսում մնում ա հիմա էլ ասես որ մենք մեզանից պետք է սկսենք է սկսենք օգուտը ես ինձանից սկսել եմ բան փոխվեց լավ ես ինձանից չեմ սկսել դու քեզանից սկսել ես գիտեմ որ սկսել ես ու ու ինչ ա լինում մեր նման հիերարխիկ ուղղահայաց երկրում երբ հորիզոնական կապեր համարյա չկան կամ ձևական բնույթ են կրում դիրքն ու ուժն են սկսում ու ավարտում մինչև ուժ ու դիրքը չսկսի դու ինչքան ուզում ես սկսիր չի լինելու իսկ քո ուժի կենտրոնը ինչ ա անում քեզ ասում ա մենք բոլորս պատասխանատու ենք ինչի համար է ես պատասխանատու եմ իմ արած չարածի համար իմ արածի ազդեցությունը նայիր իրենց արածինը ուժ ա պետք հավաքել ոչ թե շան բնազդի վրա գցել ամեն ինչ ու էդ պահին խոսքս բերանս մյուս մայթի տաքսու միջից լսվեց Տիմատիի слышь ты че такая дерзкая а ու Վաղոն լռում է ու հարցնում որտեղից ա ծանոթ ու տենց մի րոպեի չափ լուռ քայլում ենք մտքերով ու էդ պահին իմ մոտ փայլատակում է սև մերսեդես Լառայի հետույքին ու հիշում եմ որ էս երգը Դիվա սթրիփ բարում են շատ դնում ու տենց հայտնագործություն արածի հրճվանք է պատում ու Վաղոն առաջարկում է գնալ Դիվա մի ամսից ավել չենք եղել ու հավես կա ու էդ չդավաճանելու ամենաազնիվ ձևն է ու քնքշանք ստանալու ամենաուղիղ ու արդար առևտուրը բայց ես էլ հավես չունեմ ու համ էլ չեմ ուզում լոմկա անել ու համաձայնում եմ ու մինչ ես փողոցի վրայով արագ անցնում եմ ու դիմացի մայթի տաքսու մեջ տաք-տաք վայելում պատից կախված ջութակի գլխին ընկնելու ու կոտրվելու պատմությունը Վաղոն ստորգետնյա անցումով սարսռած հասնում է մեզ ու տաքսիստը սկսում է հարցուփորձը ու պարզվում է որ մեր տաքսիստը նոր է Նոյեմբերյանից Երևան տեղափոխվել ու էլ երկար չենք խորանում գիշերը 2-ին հավես չկա լսել հերթական պատմությունը անգործ կյանքի մասին աշխարհից հոգնած դառնացած ու Ավանի մոտով Մոլդովական 100 մետրը մեկ աջ ու ձախ ասելով քշել ենք տալիս ՊՆ նոր ճոխ մասնաշենքի դիմացի Դիվան որի տերը ասում են գեներալ է ու կապել է սաղին ու մտնում ենք դահլիճ լիքը լույսերով պատված գունաերաժշտություն հռոմեական կամարների ներքո ու կենտրոնում ցից ու ցցի շուրջ պտտվում է լույսերի մեջ կնճիռները հարթեցրած մերկ մարմինը և կրծկալն ու ծիծեռնակը հագին չորս հինգ մարմիններ պտտվում են դահլիճում ու քսմսվում դատարկ դահլիճի անկյունում նստած հիսունն անց երկու տղամարդու որոնց ակնոցները քրտնել են և կոկիկ խնամված մորուքները ծիկրակում են մարմինների արանքից և մենք նստում ենք հենց բեմին մոտ և ռեդ բուլն ու վիսկին տեղադրում բեմին և սպասում ենք հաջորդ համարին ու մեզ են մոտենում չորս հինգ կրծկալ և ծիծեռնակ ծիծեռնակ ծիծեռնակ բայց ես հավես չունեմ ժպտում եմ ու հետևում թե ոնց են Վաղոյի վերնաշապիկը հանում ու ոնց է ինքը ոգևորված պարում հենց նոր միացրած շալախոյի ներքո գրկած երկու կրծկալ և ծիծեռնակ ու ես հրաժարվում եմ հերթական քսմսոցից որովհետև հավես չունեմ ու մի տեսակ անհամ բան կա էս ամենի մեջ մենք մրցակցությունից դուրս ենք այս դահլիճում մեկ մենք ենք մեկ էլ դանդաղաշարժ ու քձիբ երկու բիձեքը ու էդ համ լավ է համ էլ արդար Վիկայի տեսանկյունից բայց ես հավես չունեմ ու Վիկան ընտրում է ինձ համոզելը ու ես հասկանում եմ որ ինքը շահավետ ընտրություն է կատարում ու խնդրում է իրեն մի բան ասեմ որ անի ու ես առաջարկում եմ չինգաչունգ խաղալ ու ինքը հարցնում է ինչի վրա ու ես առաջարկում եմ որ պարտվողը ինչ որ բանաստեղծություն արտասանի ու ինքը համաձայնում է ու ես հաղթում եմ ու Վիկան հանում է իր կրծկալն ու ծիծեռնակը աջ ձեռքը դնում ճակատին իսկ ձախը մեկնում հեռուները և արտասանում է մի մոռացիր որ շատ հաճախ ցանկալիս երբ հույս ցանում ու հավատ են շաղ տալիս չի կանաչում հիշիր որ միշտ ուշանում է ցանկալին իսկ երբեմն էլ իր ոտքով է երբ գալիս չեն ճանաչում ու ամեն հանգի հետ ձայնը կերկերում է անցնում գոռգռոցի և շշուկի միջով և աչքիս առաջ են գալիս Արամ Խաչատրյանի համերգասրահում գրական գեղարվեստական խմբակների համերգներում ասմունքող դեռատի տիկինները ու ոչ այնքան դեռատի ու Յուզբաշյանն է աչքիս առաջ գալիս Վաղոն էլ ուշքի է գալիս ու կիսատ հանած շալվարը արագ արագ վեր բաձրացնում ու ես էլ գրկում եմ տկլոր Վիկային ու խմում ռեդ բուլն ու վիսկին ու երբ ոգևորված Դավիթին պատմում էի իմ սևակյան սթրիպտիզի պատմությունն ու բողոքում շան օրինակարգությունից ու Դավիթն էլ հետաքրքրությամբ լսում էր չէի սպասում որ վերջում կասի իսկ դու պատկերացնում ես ինչ ես արել ինչի ես մասնակցել ու ես հասկացա որ պատկերացնում էի ու կասկածամտությունը փոխանցվում է ինձ ու սկիզբը տենց էլ չորոշեցի ու գրեցի տեքստ որի վերնագիրը կարող է որոշակի զուգահեռների ու հատումների հանգեցնել որոնք ես չեմ էլ նախատեսում օրինակ շան և Վիկայի համեմատական վերլուծությունը ՀՀ քաղաքական համակարգի կազմավորման շրջագծում կամ զանգվածային մշակույթի ազդեցությունը ՀՀ բարոյահոգեբանական կամ գիտակրթական վիճակի վրա կամ չգիտեմ ինչ:

բարդ բան չկա,

անձեռոցիկը սեղանին և սիգարետի տուփը,

լռությունը, որ չի խախտում,

լռությունը, որ չի խախտում,

առ,

առ,

օրվա փոքրությունը:

—փոքր կենտրոն 365

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆիքշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆոտո: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆոտո: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆիքշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլիանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսումենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆոտո: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆոտո: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեջըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆիքշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով, Թրոլ:

Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Կուբա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Մոդիլյանի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարոյան: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Հեմինգուեյ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վայլդվեստ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Բիթլզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տեքսաս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Յանկի: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Վան Գոգ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Պրոցես: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Այրիշ: Խոսում ենք, Ջեջըքիչ սառույցով,

Վուդռոկ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Դքլաբ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սթեյշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆիքշն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Նայնթիզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տորտուգա: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քինգզ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Թրոլ: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Քալյումե: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Լոնդոն: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Տոմ Քոլինս: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Ֆոտո: Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,

Սարտր խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով:

—սարի-թաղ,

թոխմախ,

գաջիգործարան,

արեշ,

բութանիա

հենց տեղային մի բան

անձրև սարի գագաթին, ու ես անձրևի տակ չեմ,

տանիքի տակ եմ,

կարմիր կղմինդր տանիքի:

ծածկի տակ հետևել անձրևին

կարող է և ուդմուրտը,

իսկ ես անգլիացուն եմ ուզում նմանվել.

պիջակս երկու կոճակից,

սև, հենց նոր փայլեցրած կոշիկներով,

անձրև Բիգ Բենի վրա, ու ես անձրևի տակ չեմ՝

անձրևանոցի տակ եմ,

սև դասական անձրևանոցի:

* * *

գաղջ գիշեր է,

կոտրած լուսնի տակ

ելել է խիղճս գիշերահացի,

ի՜նչ խեղճ գիշեր է:

PreGomEsh

Բռնվելու տեղ չկա էս խախուտ դարում,

բայց ես հավատում եմ,

հավատում եմ, որ

կգա մի օր, որ վաղն է գալու։

տեղա շորային

նպատակը դու ես,

հայաստանը դու ես,

հենց այդ մեկն էլ դու ես:

և վե՞րջ

չեղած բաների հետևից,

հևիհև,

կբացվի առավոտը թաց

քեզ համար՝

լխտիկ իմ խորոտ,

ու աչքերս ճպռկոտ

կերթան դեպի Տեղը՝

չեղած բաների հետևից,

հևիհև։

լցոնում

հայրենները ու տաղերը

որ հանես տաս մեզ,

ի՞նչ կմնա, արծվաբո՜ւյն երկիր,

ու էն զով քամին

մեզ թող հովացնի՝

վասնզի մեռնողը դավաճան է,

ամեն աստծո երեկո։

ապրելու հույսով

դուք մեզ տվեցիք տղաներ,

մենք ձեզ հետ տվեցինք հերոսներ,

դուք մեզ տվեցիք,

մենք ձեզ հետ տվեցինք,

հետ տվեցինք,

մենք ձեզ հետ:

արի գրկեմ

ոստիկանը մերն է,

ոստիկանի մերն էլ,

ոստիկանի մերն էլ,

ոստիկանի մերն է:

նա էլ է եղել պստիկ, սիրունիկ,

դպրոց գնացել, հինգեր ստացել

կամ էլ՝ երկուսներ:

հա, չմոռանանք կապույտ երազը՝

դերասան դառնալ

կամ էլ Մոպասան՝

Գի Դը Մոպասան։

կիրթ ու հաճելի,

զույգ ծաղիկներով

Մյասնիկյանի արձանին գնալ

ու լվացք անել:

խենթ ես դու մի լուսե

անես,

ի՞նչ անես,

որ ինչ անես,

խանգարում ես, որ ի՞նչ անես,

մեր տոնը խանգարում ես,

եկել ես, մեր տոնը խանգարում ես,

եկել ես, մեր տոնը խանգարում ես,

որ ի՞նչ անեմ,

դու նորից եկել ես, ի՞նչ անեմ,

քեզ սիրե՞մ,

քեզ սիրեմ,

քեզ սիրե՞մ,

ի՞նչ անեմ,

դու նորից եկել ես,

մեր տոնը խանգարում ես,

ի՞նչ անեմ,

աչերս դեռ թաց են

մինչ

հիմա՛,

հիմա՛,

հիմա՛...

համա ձայն

մի — մեկ,

մի — միակ,

իմ սրտի,

իմ սրտի քաղաք,

մի՛,

մի՛ քաղաքականացրու,

մի — մեկ,

իմ միակ,

մշակույթ, ազգ, հավատ,

մի՛,

մի՛ քաղաքականացրու,

մի — մեկ,

մի — միակ,

մի — մենք,

մենք քաղաք,

մի՛,

մի՛ քաղաքականացրու,

մի՛, մի՛ քաղաքականացրու,

մի, մի,

միմիմի՜,

միմիմիմիմիմիմի՜:

գարնան հովի հետ

նուրբ շողերով կոկոն դաշտի միջին,

բացվել ես դու ձմռան արևի տակ,

նայիր ներսդ,

նայի՛ր,

որ նայողներ մնան:

չի կայանալու ոչինչ,

ոչինչ չի կայանալու.

ոչ խոհարարն է խոհարար,

ոչ էլ աղն է տեղը եղել,

կա ու կլինի

հողը ոտքերիս տակ,

երկինքը գլխավերևումս

և

ով աչք ունի կտեսնի, որ

յուղը երեսին կցոլա,

կծորա, կթափի, կաղտոտի:

գալիս են անկշտում,

հա գալիս,

էլի,

շարունակ, բայց

ոչ խոհարարն է խոհարար,

ոչ էլ համը,

թե վշտից մեռնեմ,

ո՞ր մեկն ինձնով կշտանա:

նուրբ երշիկ

սովորում ենք, սովորում ենք, սովորում,

դպրոցում, փողոցում, ընթացքում,

սովորում ենք սովորել,

սովորենք, սովոր ենք,

որ

հիմա ամեն ինչ անիմաստ է,

ամեն ինչ, ի՞նչ,

ամեն, ամեն, ամեն ինչ

անիմաստ է,

ի՞նչի հետև ես դու ընկել,

հիմա ամեն ինչ անիմաստ է

սովոր ենք,

սովոր,

սովոր,

սովորել,

դպրոցում, փողոցում, ընթացքում,

ուր որ գնաս հետդ կգամ,

հետդ կգամ, մոտդ կգամ,

ո՞ւմ հետևն ես դու մտել,

հիմա ամեն ինչ անիմաստ է,

իզուր, իզուր ես, ես,

ես ու դու,

դու և ես,

հիմա ամեն ինչ անիմաստ է,

չշիկնել,

չշիկնել,

չշիկնել,

ել,

ել, ել,

ելիր դաշնակ Դրո,

ձայնիդո՜ւժըբեր,

հիմա ամեն ինչ անիմաստ է,

հեյ,

հեյ, հեյ,

հեյ, հեյ, հեյ:

երևանյան

ես տեսել եմ բոլոր փողոցների հետագծերը,

շինությունների առավոտյան, ցերեկային և գիշերային

կիսադեմերը, ծուկերը ու հղանցքները,

մարդկանց դեմքերը՝ մռայլ, խոժոռ, կոպիտ,

վառվռուն, մտածկոտ, փայլող,

բայց ոչ երբեք հանգիստ:

ես երթևեկել եմ բոլոր տեսակի

փոխադրամիջոցներով՝

միկրո ու մակրո ավտոբուսներով, տաքսի

ծառայություններով բազմանուն,

տրոլեյբուսով, մետրոյով, ճոպանուղիով, նույնիսկ

տրամվայով,

որը չկա:

ես գիշերել եմ հյուրանոցներում, մոթելներում,

սաունաներում, ավտոմեքենայի մեջ,

բանգլադեշում, քանաքեռում, զեյթունում

և հիմնականում՝ Սարի-թաղի իմ տանը:

ես սրճել եմ հարգի, ոչ այնքան հարգի, անհարկի և

նույնիսկ պայթեցրած սրճարաններում:

ես եղել եմ քաղմասերի, հիվանդանոցների,

գերեզմանատների, թաղապետարանների,

գազալցակայանների ու բենզալցակայնների այցելուն:

ես խմել եմ ջուր ապարանից, գառնուց և աէրացիայի

զտման կայանից մատակարարված,

հաց եմ կերել պանդոկներում, բարերում,

ռեստորաններում, բիստրոներում

ու ոտքի վրա՝ գետնանցումներում,

մի բաժակ օղով, մեկ շիշ պիվայով, կոնյակի

ընկերակցությամբ և գինու նվագակցությամբ:

տեղափոխվել Ժնև.

աշխատավարձը՝ բարձր, շատ բարձր,

խոստանում են լավ, շատ լավ կենցաղ:

Բագրատը, Մոսկովը, Սարոն, Արամը, Լյովը, Հակոբը,

Գարոն էլ այստեղ չեն,

Դինջն ու Մարգարը սպասում են վիզաների:

—նար-դոսով չարենց

1 ես տաղանդ ունեմ,

լինում եմ այնքա՜ն մակերեսային

2 էսօր չափածո մզելու օր է,

փեշիցս թափեմ հանգի թափորը:

3 լցնում եմ տաղով ձեր պատն ու հույսը,

բլոկն էլ չի փակի իմ տարտարոսը:

4 ինձ եղավ այն, ինչ լինում է,

իմ հոգին կամ ճախրում է, կամ էլ ճախրում է:

5 դիմանալ, պահպանվել, համառել,

երկու օրից էլի օդ տատանել:

6 քննարկել ենք, բանավիճել, ծամել,

խորհրդակցել խմբով,

էլի քննարկել ենք, խորհրդակցել։

7 չի բռնանում Մարդը այստեղ,

և այնտեղ էլ կարծես,

չբռնեմ բռնանամ՝ այստեղ, այնտեղ ու տենց:

8 սեր տվեք ծառին, սեր տվեք քարին,

հատկապես շանը, նաև շանգյալին:

9 բարեգութ հաղորդում,

բերեց փող ու աստվածաշունչ,

թատրոնի տոմս բերեց, տորթ,

ու էլի բաներ հրաշալի,

օրինակ ի՞նչ,

եսիմ,

արդարություն բերեց, սեր բերեց,

հա, մեկ էլ պուլտով ավտո:

10 ամիս է անցել արդեն,

կոմունալ օրերն են մոտենում,

չգիտեմ ինչպես արտածել,

սերը ՀԷ ցանցերում:

11 էս երկու օրը բացել է,

գրում եմ ու էլի գրում,

ոչ ջուր է ուզում, ոչ էլ հաց

երեխան այս քառատողում:

12 հանդիպեցի քեզ Չարենցի վրա —

արդյունքը հուզիչ էր,

չեմ որոշել՝ գրե՞լ, թե՞ չէ,

հերթական անտիպը:

13 էսօր սպառեցի էս գրքի լիմիտը,

մնում է բռնեմ վաղվա բիտը:

—պոետ

Խորոված սրտի,

Խորոված թոքի,

Խորոված խոզի,

Խորոված գառի,

Խորոված հորթի,

Խորոված հավի,

Խորոված սնկի,

Խորոված ամառային,

Շաուրմա,

Փարդա,

Գառան աղիք,

Ճուտ,

Էսկալոպ,

Լանգետ,

Տավարի քյաբաբ,

Հավի քյաբաբ,

Գառան քյաբաբ,

Փիթի,

Սալյանկա,

Սնկով ապուր,

Սպաս,

Կարտոֆիլ,

Խինկալի,

Արիշտա,

Մածուն,

Իշխան,

Կարմրախայտ,

Լոքո,

Պանիր,

Տնական պանիր,

Կանաչի,

Հաց,

Զեյթուն,

Թթու:

—ես՝

Գիշեր էր, լուսաբաց, թե ցերեկ չգիտեմ, բայց կճշտեմ հանուն սերունդների, հազար ինը հարյուր ութսունչորս թվի օգոստոսի տասնչորսի գիշեր էր, լուսաբաց կամ ցերեկ՝ ես ծնվեցի: Առաջին բանը, որ հիշում եմ, և այդ հիշողությունը հետապնդում է ինձ՝ որպես երազ, սև ձին է, չալմա կապած հեծյալը, ես կապկպված ու չոքած գետնին, և սուրը, որ գալիս է... հետո հիշում եմ ռուսական մանկապարտեզը, հավաքարար Ժենյային, ճաշոտ Աշոտին ու եղբորս՝ Բագրատին, ում հետ կռիվներ էինք սարքում, և ես որպես ծանր հրետանի էի հանդես գալիս՝ զի ուժեղ էի բազկով և չաղ, մեր թաղը իր նարդի խաղացող պապիկներով ու դռան դիմաց զրուցող տատիկներով, մեր ամառային ճամբարներն ու ջանգյուլումները, հալամուլաները, պախկվոցիները, չլիկ դաստաները, յոթ քարերն ու կռիվ-կռիվները, իմ առաջին սերը՝ հարևանուհի Սյուզին՝ խուճուճիկ, թռվռան, իմ համար հեքիաթներ էր կարդում, տուն-տունիկ խաղում ու սիրում էր ինձ՝ մի անեղծ սիրով, և ես անիրավ մեկ նրա շորն էի վառում, մեկ մազերը, մեկ-մեկ էլ փեշն էի բարձրացնում, իսկ նա ծիծաղում էր իր ութամյա տարիքային տարբերության բարձրությունից... հետո երկրաշարժ եղավ ու Կարինե տոտան մահացավ, ում շատ էի սիրում, դե ասացին մահացավ, առաջին անգամ էի լսում, որ մահ կա, ու դա ինչ է՝ չգիտեի, ինձ թվում էր, որ երբ մարդ է մահանում, ամբողջ թաղով դուրս են գալիս փողոց ու փնտրում անշենք, բաց տարածք... սկսեցին զինվորական հագուստով տղեք պտտվել մեր թաղերով, սև գլխաշոր կապած, մորուքավոր, զենքերը ուսերին, Վրեժը տանկով տուն էր գնում ու ուղղաթիռով իջնում հայաթ, մենք էլ պլշած աչքերով վազում էինք դեպի անիմանալի սարքերը, սկսեցին սև լենտեր հայտնվել փողոցների լայնքով՝ «Մուշեղ 20», «Ավագ 23», «Վիլեն 32», ես գնացի դպրոց, իննսուն թիվն էր, ես հոկտեմբերիկ չհասցրի լինել ու չհասցրի հաճախել պիոներ պալատ, ես չերդվեցի լինել ինտերնացիոնալ, ու ինձնից չկերտեցին կղեր... առանց տեղին մեծամտության ասեմ, որ շատ լավ էի սովորում, բոլոր առարկաները, առավել սիրում էի մաթեմն ու ֆիզկուլտը, դե ֆիզկուլտը ֆուտբոլ խաղալու համար էի սիրում, մեր բետոնապատ հարյուր մետրանոց դաշտում, որ կիսով կրճատվեց իմ ուսման տարիների ընթացքում և մյուս կեսի տեղը վեր հառնեց մի տուն և մի մեծ ավտոկայանատեղի, հետո դպրոցական ընկերներս՝ Աղասը, Արամը, Հովոն ու Գևորգը, հետո ախպորս դպրոցական ընկերները՝ Վաչոն, Մարգարը, Դինջը, Պուխը, հետո Գոռի, Ահարոնի ու իր եղբոր, օղորմի Վահեին, հազար օղորմի, կարգին տղա էր,— ջարդը Գետառի ափին, Գլինկայի դաշտավայրում և մեր ինքնահաստատումն ու զգացումը, որ մեզանից քաշվում են, հարգում և վախենում... հացի տալոններով հերթերը, գնում էինք ես ու ախպերս, ներքևի բոշի թաղ, իմ դասարանցի ջևիկների մաման էր հացի խանութի վաճառողուհին՝ Սվետ տոտան, որ հենց մեզ տեսնում էր, առաջ էր քաշում, իսկ մենք ամեն գնալուց ու գալուց կռիվ էինք անում, Բոնդռի ու իր թայֆի հետ, ինչ է մի անգամ մորս հետ էինք իջել ու Բոնդռը իրեն թույլ էր տվել բարձր հայհոյել, իսկ ես ու եղբայրս ծեծել էինք, էն օրը իրար հետ պիվա էինք խմում Թոխմախում ու հիշում էինք, խնդում: Նավթի ավտոն, պապս, ում անունն եմ կրում, ինձ ու եղբորս վերցնում էր, մենք տասնհինգ լիտրանոց բիդոններով, սառած փողոցներով գնում էինք հերթ կանգնում, հետո Սուրվարակիչի առումը, չմնաց քար քարի վրա, տես տեղը թփեր են աճել, ահա, փայտը տարան իրենց տների համար: Հաղթանակի տարիներ, իրական հաղթանակի ու մենք էլ մեր հաղթանակն էինք տանում ամեն օր, մանավանդ ձմեռները, մանավանդ մայրս, ում վրա էր տան կենցաղային ծանրությունը, մեր սովորելու հարցերը՝ զի դպրոցներում բազմամսյա արձակուրդներ էին և քսան րոպեանոց դասաժամեր, մենք էլ տնային տաք, շատ տաք վադալազկաներ էինք հագնում տակից և չէինք հանում վերարկուները, ֆուջիկան չէր հասցնում տաքացնել մեր մատները, իսկ նավթի փեջը ծխում էր, մենք գմփացող ամպուլաներ էինք լցնում կրակը և խնդմնդում, թոզ ու դումանի մեջ, և առավել ևս հայրս, ով անհնարինն էր անում, որ մենք փեջի պլեճ ուտենք և չմրսենք, կամազի ակումլյատորից լույս ունենանք ու Վայրի Ռոզայի կյանքը դիտենք, մեծ ու զարմանահրաշ տներում ու արևային լողափներում, հասկանայինք, որ հարուստներն էլ են լացում, ու Սանտա Բարբառան էլ հեռու տեղ չի, նույնպիսի մարդիկ են ապրում, ինչ մեր Սարի-թաղում: Դպրոցում լավ սովորող լինելը որոշակի առավելություններ էր տալիս, շատ չարաճճիություններիս վրա աչք էին փակում, ընկեր Շահբազյանը՝ մեր տնօրենը, ինձ կանչում էր իր սենյակ, խիստ տոնով նկատողություն անում և առաջարկում մեկ պարտիա շախմատ խաղալ, հետո երբ գալիս էի ինչ-որ օլիմպիադայից հաղթած կամ ասմունքի մրցույթից դիպլոմով, հավաքում էր աշակերտներին և գովում էր, մեր տղեքն էլ նեղվում էին՝ էդ ինչի՞ իրենց անընդհատ ծնող են կանչում, իսկ ինձ՝ ոչ, չէ՞ որ ինչ անում էինք, իրար հետ էինք անում: Երբ ութերորդ դասարանս ավարտում էի և հստակ որոշել էի բժիշկ դառնալ, մայրս պնդեց մի քանի վարժարան դիմեմ, ինչ է՝ քիթս կպնի գետնին, վեր-վեր չթռնեմ ու քրտնաջան պարապեմ, մատների արանքով չնայեմ ամեն ինչին, ես էլ դիմեցի Քվանտ վարժարանի համահայաստանյան մրցույթին ու գրավեցի հինգերորդ տեղը, ինչը ինձ թույլ էր տալիս կես վճարով սովորել Քվանտում, բայց չգնացի, գումարը մեծ էր մեր համար, հետո հորքուրս առաջարկեց փորձել ՀՊՃՀ հենակետային վարժարան ընդունվել, համոզեցին, որ ֆիզիկան այնտեղ ավելի խորացված է, և դա կօգնի բժշկական ընդունվելիս, ես էլ ընդունվեցի, բայց Շահբազյանը գործերս չէր տալիս, հայրս համոզեց, իսկ տղեքը մտածեցին, որ ինձ դպրոցից հեռացրել են՝ վարքիս, զին. դասատուին մեկ օրով իր սենյակում փակելու և ավարտական նկարում ոչ կոռեկտ դիրք ընդունելու պատճառով: Կարծես շատ խորացա, հավեսի եմ ընկել, առիթը տվեցին, իսկ առիթը ամենակարևորն է և էս տեմպով շարունակելու դեպքում՝ չեմ հասցնի խոստացածս ժամանակին ավարտել: Ուրեմն կարճ. երկու տարի սովորեցի վարժարանում, այդ ընթացքում Հոկտեմբերի քսանյոթ տեսա, մասնակցեցի Պուտինի և Քոչարյանի մուտքին և ելքին օպերա, Վազգեն Սարգսյանի թաղմանը և լիքը կռիվների՝ թաղից դուրս մասշտաբով, զի վարժարանում հավաքվել էին տղեք քաղաքի տարբեր մասերից՝ իրենց վարք ու կարգով, ու ծխել սկսեցի՝ ի ցուցադրություն իմ հասունության և լրջության և ի ահ իմ չուզողների, պատմությունը ավելի պատկերավոր սերտեցի, Ճշմարիտյանի շնորհքն էր, ով մինչև վերջ պնդում էր, որ պատմական դիմեմ, քիմիան ականջի հետև թողեցի, թեև ոչ օրգանական քիմիան օրգանական մակարդակում գիտեի, մաթեմս հասցրեցի հնարավոր կատարելության ու սկսեցի տեքստեր գրել, իմ հավեսի համար՝ տող-տող, հանգ-հանգ, ու փոխում էի տողերը Թումանյանի ու խեղում էի տողերը Չարենցի՝ առանց քաշվելու, թեթևի մեջ, ծռում ու ուղղում էի, խաղ էի անում աշխատանքի ուսուցման ժամերին, ռուսաց լեզվի ուսուցման ընթացքում, գեղեցկուհի կենսաբանության ուսուցչուհու ոտքերին նայելով: Էդպես հասա ԲՈՒՀ. որոշել էի, եթե անվճար չանցնեմ, բանակ եմ գնալու, չէի կարող այդքան ֆինանսական բեռ դնել ծնողներիս ուսերին ու չէի ուզում, նաև որոշել էի պոլիտեխնիկ չընդունվել, գնալ բանակ գալ ու տալ ռեժիսուրայի համար, պոզերս տնկեցի ու դիմեցի պոլիտեխնիկի ամենաբարդ ընդունվող բաժինը՝ Քոմփյութերային տեխնիկա և ցանցեր և միայն անվճար, վստահ էի, որ առանց որևէ տեղ մասնավոր պարապելու չեմ հավաքի առավելագույն բալեր և ձևը գտել էի՝ ինչպես խուսափեմ պոլիտեխնիկից և տանն էլ խնդիրներից խուսափեմ: Բայց ընդունվեցի անվճար, քանի որ չեմ սիրում պարտվել, ամաչում էի, ախմախ բնավորություն է: Պոլիտեխնիկում ես սովորեցի և ամենակարևորը՝ վերլուծական, տրամաբանական և մաթեմատիկական մտածելակերպ ձեռք բերեցի: Ընկերներ կյանքի և նեղի՝ Տիկոն, Սարոն, Հակոբը, Նորոն, մեր քննությունների պատրաստվելը Գաստելոյի փողոցում՝ մի քանի շիշ օղով և մի հատ գրիլով, բլոտը մինչև առավոտ և ուռած աչքերով դասախոսին ներկայանալը, զի գիշերները անքուն էին գրքի առաջ: Էդ ընթացքում Սարոյի հետ թատրոններն էինք չափչփում, մասնակցում էինք Պարոնյանի, Դրամատիկականի փորձերին, Կամերայինի նոր կազմի հետ էինք աշխատում՝ ծիծակ կոշիկներով և կարգին տղու բեռը ուսերիս... անում էինք բաներ խելառ և չէինք ասում մեղա... էդ ընթացքում Բոդլերն էր իմ առօրյան, Խարմսը գործընկերս էր, իսկ Չիլոն բացահայտված ախպեր, թղթապանակս մեծանում էր, և ես գնալով ինքնավստահ էի դառնում... տեսեք պոետ եմ ես, պոետ անքննելի, որ ելել է ձեր դեմ որպես լեղի, իմ բարձունքում միայն արծիվներն են ճախրում, իրականում՝ լոկ ձրիակեր... գնացի ՀԳՄ, դե ուրիշ ո՞ւր գնայի, չգիտեի, նմանը նմանին կփնտրե, դե ես էլ կարծում էի նմանները կամ աննմանները այնտեղ են, Հովհաննեսը Գրիգորյան և Գուրգենը Խանջյան ինձ ծանոթացրին տարբերների հետ՝ Համոն, Կարենը, Արփին, Աննան, Արքոն, Աստղիկը, Մարիամը, Աշոտը, Հրաչը, Արամը, Հուսիկը դարձան իմ հինգշաբթիները, իմ կիրակիները... և ծնծղաներ հնչեցին և ծափեր, և տողեր շենշող և տափակ, և բառեր թռիչքի և անկման, և ընկեր խմիչքի և պապակ... էսպես անցան չորս տարիներ, լիքը մարդկանցով և կանանցով, հուզումներով և հաղթահարումներով, և կարճ կապելու խոստումը մտքումս, հասա մագիստրատուրայի շեմին, ես չէի ուզում ընդունվել մագիստրատուրա, նախապես որոշել էի բանակ գնալ և չդիմեցի, բայց մի դեպք տեղի ունեցավ մագիստրատուրայի հետ կապված, որ ուզում եմ հիշել, պատճառը՝ ուսանողների դիմաց համալսարանները դուռ էին փակում՝ ոստիկանների և ուս.խորհրդի կարկառուն երիտասարդների օգնությամբ, և երիտասարդները հլու հնազանդ դասերի էին նստում... կառավարությունը որոշում ընդունեց մագիստրատուրա ընդունված ուսանողներին բանակ տանելու մասին, և մեծ բողոք բարձրացավ մեր շրջանում, դե ես համաձայն էի էդ որոշման հետ, նույնիսկ ավելին, ես համոզված եմ, որ բոլոր տասնութամյա երիտասարդները պետք է բանակ գնան, նոր, եթե ուզում են, ընդունվեն ԲՈՒՀ, թե չէ համալսարանը դառնում է խուսափման միջոց և ոչ կրթության հարթակ, գործառույթներն են տարբեր, մեզ պետք չեն միլիոն ու կես տնտեսագետներ ու իրավաբաններ, շեղվեցի, կներեք... ուրեմն մեծ ուսանողական բողոքի ալիք բարձրացավ, երթեր էին կազմակերպվում, միտինգներ ու ես չէի մասնակցում, վերևը նշեցի ինչու, բայց երբ երրորդ օրը ոստիկանները փակեցին պոլիտեխնիկի դուռը, մենք ընկերներով ջարդեցինք այն ու միացանք միտինգավորներին, որևէ իրեն հարգող ուսանող չէր կանգնի ոստիկանի կողքը և փակի ուսընկերոջ դուռը, քանի որ հաջորդ օրը չէր կարող մտնել ԲՈՒՀ, հում-հում կուտեին... լավ, ուրեմն ես չդիմեցի մագիստրատուրա և գնացի բանակ 2005-ին, հա, էդ նույն ժամանակ տնեցիքս տեղափոխվեցին ԱՄՆ, ես սկզբից ծառայում էի Հայկազովում, հետո Հորադիզում դիրք էի պահում, չեմ մանրամասնում, քանի որ մի տեքստ եմ գրում էդ շրջանի մասին, միայն ավելացնեմ, որ բանակում թարգեցի գրելս, ոչ մի տող յոթ տարի չեմ գրել, ոչ մի բառ և խզել էի կապերս... բառեր կային ասելու երևի, բառեր կարևոր, բայց փակել էի բերանս, ազատվել էի խաբկանքի բեռից... յոթին վերադարձա ու ընկղմվեցի քաղաքական հորձանուտի մեջ, մասնակցեցի հեռուստատեսային նախագծի՝ նոր երկրի նոր նախագահ, տևեց կես տարի, ես անկուսակցական ու միամիտ, հիմա էլ մի բան չեմ... Մարտի 1-ին ակտիվ դիտորդ եղա՝ տանից, ու հեռավորություն պահեցի՝ իզուր, ընդունվեցի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա, ավարտեցի Կառավարում մագիստրատուրա, զի կառավարումը ռեժիսուրա է իրական կյանքում... քրոջս նորովի բացահայտեցի, ինքը ինձանից շատ փոքր է, ու մենք ախպերներով միշտ իրան ճնշած էինք պահում, հիմա որ հիշում եմ՝ ես ինձ չեմ սիրում, (սա էլ գրեցի, որ ինքը կարդա) հոգին ուտում էինք, իսկ բանակից հետո, երբ մենք երեքով էինք մնացել, իսկ ինքն էլ արդեն հասունացել էր, կարողանում էինք շփվել, զրուցել, կիսվել: Մեկ տարի անց քուրս ու ախպերս էլ տեղափոխվեցին ԱՄՆ՝ ես չգնացի: Ավարտելուց հետո ընդունվեցի ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարություն, հետո դարձա Վերապատրաստման և զարգացման թիմի ղեկավար, հետո բազմաթիվ տարբեր ծրագրեր առաջ քաշեցի ու փորձեցի իրագործել ու արեցի մի մասը, փոքր մասը, հետո էլի քաղաքականություն և իմ սկզբունքները, էն սկզբունքները, որոնց համար էի ընդունվել ու որոնց հետևելով էլ՝ որոշեցի դուրս գալ, մարտի 1-ին ազատման դիմում գրեցի... երբ ճահիճը արդեն սկսում է դուր գալ, ժամանակն է դուրս գալ... այ էսպես, իսկ հենց նոր ընկերս՝ Դինջը եկավ տուն, ու ես պետք է ավարտեմ այս երկարաշունչ, թռի-վռի պատումը, թեև գուցե մի օր, խոր ծերության վերադառնամ ու լրացնեմ և բացահայտեմ ավելին, քան այսօր ինձ թույլ տվեցի, խորանամ ավելի, քան հիմա կարող եմ, ներկայի մասին գրելը միշտ ավելի դժվար է... այսքանը, Քրիստը կների իր և Բունի մասին չգրելը, Ռեյը՝ մեր ամուսնության մասին չխոսելը, չէ՞ որ արդեն ստորագրել եմ զագսի թուղթը, Դինջը շնչիս է կանգնել, նայում է, թե ես ինչ եմ անում, իսկ ես չեմ ուզում ու չեմ ուզում այսօրս գրել հիմա:

վերջաբանի տեղ

Ի՞նչ կա-չկա «Չկա՝ չկա»-ում

Կարեն Ղարսլյան

Գեմաֆին Գասպարյանի «Չկա՝ չկա» (Երևան, «Ակտուալ արվեստ», 2017) գիրքը բացեցի, թե չէ աչքերս սկսեցին մրմռալ ծխախոտի ծխից: Կարծես հայտնված լինեի տիպիկ երևանյան ծխակոլոլ բարերում, գիշերային ակումբներում կամ հանրային տրանսպորտում։ Բոլոր էջերը նկարազարդված են ծռմռված ծխուկների ու ցաքուցրիվ մոխրի լուսանկարներով, թեպետ ջրանշանի պես թափանցիկացված են: Այս տարօրինակ աչք ծակող ջրանշանների առկայությունն ասես ակնարկի, որ ծխախոտներով չսեթևեթող սովորական սպիտակ էջին տպված նույն բանաստեղծությունը կեղծ է։

Լինելով ծխելը տասը տարի առաջ կտրականապես թողած նախկին երևանցի՝ ես այդ ծխամած հաստատություններից սովորաբար շուտափույթ գլուխս առնում-փախնում եմ։ Իսկ հանրային տրանսպորտի դեպքում առնել-փախնելու փոխարեն՝ այդ նույն գլուխը հաճախ տալիս եմ վարորդների հետ (այլ կերպ ասած՝ հետները քյալլա եմ տալիս)։ Եվ այս դառը փորձառությունն ինձ թույլ է տալիս նկատել, որ Գասպարյանի անդրանիկ բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Չկա՝ չկա»-ն, մերօրյա Երևանն ու Հայաստանն իր թե՛ գրավիչ, թե՛ վանիչ կողմերով արտացոլելու յուրօրինակ փորձ է։ Թեև՝ ցավոք, այդուհանդերձ այսօր ի՞նչ Երևան առանց անհամար ամենուրեքյան ծխուկների։ Ժամանակակից Երևանն առանց ծխուկների պատկերացնելը նույնքան անհնար է, որքան նրա խոր աշնանային փողոցները՝ առանց խոր էտված ծառերի, որոնք կարծես ստեղծվել են նույն այդ ծուռմռտիկ, ճզմված ծխուկների պատկերով ու նմանությամբ:

Այդ ծխուկների զգալի մասն էլ երևի կերտվել է ժողովածուի «փոքր կենտրոն» բաժնի առաջին երկի ոգեշնչման աղբյուրը դարձած անդադար զրույցների ընթացքում․

Վան Գոգ։ Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,
Պրոցես։ Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,
Այրիշ։ Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով,
Վուդռոկ։ Խոսում ենք, Ջեքըքիչ սառույցով
(1, 40)

Լեզվակենտրոն է Գասպարյանի պոեզիան, որում զգալի դեր են խաղում բառախաղը, հեգնանքը, ծաղրը, պարոդիան, պաստիշը, աբսուրդիզմը, գրական թըրթեյլիզմը (turntablism) և ռեմիքսը։ Մի միջավայրում, որտեղ մեծ ժողովրդականություն է վայելում խոստովանական կամ բուքովսկիական պոեզիան, «Չկա՝ չկա»-ն առանձնանում է ավանգարդիստական որակներով, որոնք բնորոշ են նյույորքյան դպրոցին (New York School) կամ լեզվի պոեզիային (Language poetry)։

Միևնույն ժամանակ Գասպարյանի պոեզիայի արմատները սնվում են տեղական գրական նորարարական ավանդույթներից։ Թեև քաղքենի նացիոնալիզմին Գասպարյանը չի հակադրում պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմ, իսկ արդյունաբերական անարգել առաջընթացի ձոներգի փոխարեն դրա հետևանքների եղերերգն է հնչեցնում, այնուամենայնիվ ակնհայտ է նրա համակրանքը 1922 թ․ հրապարակված «Երեքի դեկլարացիա»-ի հանդեպ1։ Նա չի հապաղում «դուրս հանել բանաստեղծությունը սենյակներից դեպի փողոցները» ու «գրքերից դեպի կենդանի խոսքը», ձգտում է «արտահայտել այն, ինչ այժմեական է՝ շարժում, դասակարգային պայքար», ընտրակաշառք, կոռուպցիա, բնապահպանական աղետ, տեռորիզմ և այլն։ Եվ այս ամենը Գասպարյանը համեմում է հեգնանքով, ծաղրով ու հումորով։

Թեև ժողովածուում քիչ չեն ինքնակենսագրական հղումները, այդուհանդերձ դրանցում եսակենտրոնությանը գերազանցում է լեզվակենտրոնությունը անգամ եսակենտրոնության մասին իր ամենաեսալի արձակ բանաստեղծության մեջ: #10 վերնագրված այս երկում գերեսակենտրոնությունը՝ ամեն երկրորդ-երրորդ բառից հետո կրկնվող «ես»-ը, հեղինակի ծաղրական արձագանքն է (մանկական հակաճառության ոգով) «ես»-ի հաճախակի օգտագործումը ինտելեկտի ցածրության հետ կապող անանուն տեսաբանի պատգամներին․

պատմում էր տեքստերի բովանդակային վերլուծության մի քանի գաղտնիք ու եսի անընդհատ օգտագործումը խոսակցական կամ գրավոր տեքստում կապում ես իմ ասող մարդու մանկահասակ լինելու ինտելեկտի ցածր աստիճանի ես ու ես լսում էի էս ամենը ու ես ասելու իմ մոլուցքը բռնեց ու թեև ես եսակենտրոն լինելու որևէ ես չունեի քան իմ միակ ու անկրկնելի եսը
(1, 30)

Բացառություն է ժողովածուի վերջին տեքստը. գեղարվեստական շեշտադրումներով համեմված ինքնակենսագրական նոթ, որի ներդաշնակությունը ժողովածուի մնացած երկերի հետ, ըստ իս, կաղում է։ Մասնավորապես՝ ինքնասարկազմն ու ինքնահեգնանքը վերջին երկում նկատելիորեն զիջում են մնացած երկերում սեփական անձից անդին նշանառող սարկազմին ու հեգնանքին։

«Չկա՝ չկա»-ում Գասպարյանի սիրած հումքը կլիշեներն են։ «Կլիշեները գրեթե սրբազան են»,— ասում է նյույորքյան դպրոցի ներկայացուցիչ Ջոն Էշբերին, ապա խոստովանում, որ այդուհանդերձ դրանք ծաղրուծանակի է ենթարկում2։ Այդպիսի «սրբազան» կլիշեների պահոց է Գասպարյանի «Չկա՝ չկա»-ի հատկապես առաջին բաժինը, որը կոչվում է «հայաստան»։ Վարպետորեն դիմակազերծվում է, օրինակ, հայաստանյան հասարակությունում գրեթե ցանկացած զանցանք/հանցանք արդարացնելու ակնկալիքով օգտագործվող «ընտանիք պահել» արտահայտությունը «սևագիր 4»-ի վերջում․

ընտանիք է պահում գյուղացին – բանվորը
ընտանիք է պահում հանքարդյունահանողը,
մի խանգարիր:
(1, 8)

Հայկական այս սրբազան կլիշեի կարճատեսությունն ու վտանգավորությունն ակնառու են դառնում, երբ հեղինակն այն տեղավորում է ոչ միայն տվյալ հանքափորի ընտանիքը, այլև տասնյակ հազարավոր այլ ընտանիքներ ու դրանց մի քանի սերունդներ խեղող բնապահպանական աղետի համատեքստում։

Ողբերգությունը միևնույն բանաստեղծության մեջ էլ ավելի ցայտուն է դառնում ավանդական հայկական մշակույթում գերակա դիրք զբաղեցնող հայրենյաց հող ու ջրի պաշտամունքի դիմակազերծմամբ․

ուր ջրերն հանքային և ջրերն հանքերի
իրար են խառնվում։
(1, 8)

Չարենցի սիրելի «ջրերը ջինջ»-ը հիշեցնող ռոմանտիկական շարադասության հմայքով պայմանավորված կոնտրաստն էլ ավելի է շեշտում մահացու թունավորման ակտի սարսափը։ Հնարամիտ բառախաղով ակնարկվում է ՀՀ իշխանությունների թույլտվությամբ ու «տուն-ընտանիք պահող» բնակչության գրեթե անմնացորդ անտարբերության հետևանքով սպառնացող բնապահպանական աղետը, եթե գործարկվի հանքային ջրերով ու առողջարաններով հայտնի Ջերմուկը Ամուլսարի հանքարդյունահանման համալիրը։

Նույն այդ կառավարությունը թիրախավորվում է «սևագիր 5»-ում մեկ այլ սրբազան կլիշեի միջոցով՝ «մեր ապագան երեխաներն են»: Նախ ածանցյալ կլիշեներով գովերգվում է զավակապշտությունը.

Մեր ապագան երեխաներն են,
մեր շարունակությունն ու ապավենը,

ենթադրում եմ գրել Հայաստանի մասին,
որպես ապահով տուն մանուկների համար,
որպես հոգատար մայր,
խիստ, բայց արդար ծնող,
գիտելիքի օջախ և արհեստի մատուռ,
ուսումնատենչ, ուսումնապաշտ, ուսումնասեր նաև,
ստեղծագործ և ստեղծող մարդկանց օրրան
(1, 9)

Նրանց կրթելու ու դաստիարակելու սրբազան գործը, սակայն, վստահվում է նույն այդ ապագան 5․000 դրամով կոռումպացված իշխանություններին վաճառող մանկավարժներին։ Վերջիններս հայտնվում են վերջում՝ ապականելով Հայաստանը իբրև գիտելիքի օրրան գովերգող այս բանաստեղծությունը․

մանկավարժը բըլբուլ միտինգի,
մանկավարժը ընտրական հանձնաժողովի անդամ,
մանկավարժը կուսակցական,
փուստ գնաց։
(1, 9)

Այս վերջին տողը՝ «փուստ գնաց», կարծում եմ, որոշ չափով թուլացնում է զավեշտի էֆեկտը հերթական սրբազան կլիշեն դիպուկ խոցող այս բանաստեղծությունում՝ բացահայտելով բացահայտը։

Երբեմն թիրախավորված կլիշեի ճակատագիրն անորոշ է բառի բազմիմաստության շնորհիվ։ Դառնում է կոնկրետ ընթերցողի որոշելիքը. ծաղրուծանակի է ենթարկվում կրոնական անհեթեթ ծիսակատարությո՞ւնը, թե՞ հակառակը՝ ապացուցվում է դրա արդյունավետությունը․

Էս տարի էլ օրհնեցինք ցանքը,
Էս տարի էլ կարկուտ էկավ,
Չկպավ:
(1, 10)

Խաղարկվում է «կպչել» բառի բազմիմաստությունը։ Ի՞նչը չկպավ։ Բաժակը կիսով չափ լի դիտարկողը, լավատեսը կամ հավատացյալն այս տողերից կարող է եզրակացնել, որ «էկած կարկուտը չկպավ» բերքին (օրհնանքի հրաշքով), ոչ թե՝ բերքը չկպավ, կամ սերմը չկպավ, կամ փող չկպավ։ Ինչպես հեղինակն է հայտնում ավելի ուշ տեքստերից մեկում՝ «յուրաքանչյուրը միաժամանակ մի քանի կարծիք էլ իրավունք ունի հայտնել» (1, 18)։

Ժողովածուի «հայաստան» կոչվող առաջին բաժնի բանաստեղծությունների գերակշիռ մասը բաղկացած է համարակալված սևագրերից, որտեղ հեղինակը փորձում է չարենցյան եռանդով, սահյանական հայրենասեր մելամաղձությամբ, շիրազյան շիրայոտ կլիշեներով ու վեհանձնածականախեղդ դպրոցական շարադրությունների ոճով սեր խոստովանել Հայաստանին, սակայն հրաժարվում է նրանց պես աչք փակել կեղծ բարեպաշտության վրա։ Մի քանի էջ տևած պարոդիկ սևագրերի արդյունքում մեկ տողանի մաքրագիր է ստացվում․ «Հայաստանը իմ թերությունն է» (1, 13)։ Առաջին հայացքից Հայաստանն ու հայ ժողովուրդը գովերգող հայրենասիրական պոեզիան և էթնոազգայնականությունը ծաղրող այս հատու տողը բացում է նաև գավառականության/գավառամտության բարդույթի թեման։

Իր անդրանիկ գրքում Գասպարյանը փորձում է յուրովի ձևակերպել այն տարածքը, որտեղ ապրում, ստեղծագործում է և որը նրան դատապարտել է «գավառական լինելու ու չլինելու անհնարինության գիտակցումից տապակվելուն» (1, 16)։ Սևագրերն ակնհայտորեն այդպիսի ձևակերպման փորձերից են։ «Չկա՝ չկա»-ն Լոս Անջելեսում ներկայացնելիս՝ Գասպարյանը նշեց, որ գիրքը գրելիս իրեն հատկապես հուզել է հետևյալ հարցադրումը․ «Ո՞նց կարող ես գրականություն անել, որը ունի ոչ տեղային նշանակություն, երբ որ դու տեղային ես»։ Բանաստեղծության լիրիկական հերոսի համար պատասխանը կարծես ակնհայտ է՝ չես կարող, և «Հայաստանը իմ թերությունն է» հայտարարությամբ նա կարծես դրա համար արդարացում ու մեղավորներ է փնտրում իրենից դուրս։ Ենթադրաբար բոլոր այլ առումներով կատարյալ անձ լինելու հավաստիացո՞ւմ և անկախ իր կամքից այս գավառական երկրում ծնված լինելու տարաբախտությո՞ւն։ Սեփական երկրի գավառականության բերումով ինքնաբերաբար գավառամիտ չդիտարկվելու այս ճիգը ոչ այլ ինչ է, քան նույն այդ գավառամտության հայտանիշ։

Միանգամայն հետաքրքիր է, թե ինչպես է Ալեն Գինզբերգը կամ իր լիրիկական հերոսն իրեն դրսևորում 1957 թ. համանման իրավիճակում «Ամերիկա» բանաստեղծությունում (որի հատվածները ստորև ներկայացվում են իմ թարգմանությամբ)։ Երկուսում էլ հեղինակները ծաղրում ու քննադատում են սեփական երկիրը՝ յուրովի հիշեցնելով նրա դրժած խոստումները, մատնանշելով պետական քարոզչությամբ, զանվածային ավանդական մշակույթով ու ԶԼՄ-ով կերտված նրա կերպարի ու իրական տխուր պատկերի միջև գոյացած վիհը։ Տարբեր են սակայն երկու հեղինակների վերաբերմունքները սեփական երկրի ու սեփական եսի միջև հարաբերությունների կտրվածքով։ Սեփական երկրի թերությունները թվարկելուց հետո Գասպարյանի լիրիկական հերոսը հրաժարվում է ամբողջությամբ ինքնանույնականանալ իր հայրենիքի հետ՝ օտարելով այն ինքն իրենից, այն դարձնելով Ուրիշը։ Մինչդեռ Գինզբերգի ալտեր էգոն սեփական երկրի հասցեին «Ատոմային ռումբդ էլ ոռդ կոխի» (Go fuck yourself with your atom bomb) նետելուց մի քանի տող անց գրում է․ «Ինձ թվում է՝ ես Ամերիկան եմ» (It occurs to me that I am America)՝ վերջինիս հետ ինքնանույնականանալով անմնացորդ։

Եթե Գասպարյանի ալտեր էգոն իր հայրենիքը որակում է որպես իր միակ թերությունը, ապա Գինզբերգի հերոսը՝ հայրենիքի բազում թերությունները գիտակցելով հանդերձ, այնուամենայնիվ չի ստորադասում այն սեփական անձի որակներին և չի վախենում հետն ամբողջապես ինքնանույնականանալ՝ առանց թացը չորից ջոկելու։ Եվ դա անում է ոչ այնքան հանուն հայրենասիրության, որքան որպես ծաղրախաղը խորացնելու յուրօրինակ միջոց․ բանաստեղծության հաջորդ տանն արդեն խոսում է Ամերիկայի անունից («Ասիան ոտքի է ելել իմ դեմ» (Asia is rising against me), «Ավելի լավ է հույսս դնեմ ազգային պաշարներիս վրա» (I’d better consider my national resources), «Ես ձայն չեմ հանում բանտերիս մասին, ոչ էլ միլիոնավոր կարիքավորներիս մասին» (I say nothing about my prisons nor the millions of underprivileged) և այլն)։

«Ամերիկա»-ն ու «հայաստան»-ը տարբեր են նաև այն առումով, որ Գասպարյանին մտահոգում է սեփական երկրի գավառականությունը, իսկ Գինզբերգին՝ հակառակը՝ սեփական երկրի կայսերապաշտությունը, համաշխարհային հարթակում խաղի կանոններ թելադրողի դիրքի չարաշահումը։ Արդյո՞ք այս հակադրությունն է պատճառը, որ լիրիկական հերոսները համապատասխան կերպով են սահմանում սեփական ինքնությունը։ Այսինքն՝ ինքնության սահմանման հարցում որոշիչը ոչ թե սեփակական հայրենիքի թերությունների առկայությունն է, այլ «գավառակա՞ն է սեփական երկիրդ, թե՞ ոչ» հարցադրումը։ Հետևաբար ավելի «cool» է ինքնանույնականանալ ոչ գավառական հայրենիքի հե՞տ։

Հետաքրքիր է, որ Գինզբերգն էլ է շոշափում անձնական կատարելության թեման նույն բանաստեղծությունում, սակայն ոչ թե սիլլոգիզմով այլ բաց տեքստով. «Ամերիկա ի վերջո կատարյալը ես եմ ու դու, ոչ թե հաջորդ աշխարհը» (America after all it is you and I who are perfect not the next world)։ Իսկ ավելի ուշ կարդում ենք. «Իմ հոգեվերլուծաբանը կարծում է, որ ես կատարելապես ճիշտ եմ» (My psychoanalyst thinks I’m perfectly right)։ Սարկազմն այս տողերում ակնհայտ է, քանի որ Գինզբերգը դրանցից առաջ և հետո չի զլանում տարբեր եղանակներով շեշտել որ թե՛ ինքը և թե՛ Ամերիկան կատարելությունից հեռու են և որ անձամբ իր դեպքում պտուղը ծառից հեռու չի ընկնում. «Սեփական միտքս տանել չեմ կարողանում» (I can’t stand my own mind), «Չեմ գրի բանաստեղծությունը մինչև խելքս տեղը չգա» (I won’t write my poem till I’m in my right mind)։

Գավառականության թեման արծարծվում է նաև Գասպարյանի գրքի մյուս բաժիններում։ Խնդրի հանդեպ ծաղրական մոտեցումով է առանձնանում «երևանյան» կոչվող բաժնի թիվ 10 երկը.

մի տեսակ չէի ուզի Սուսան լիներ հակառակ դեպքում երբ տեքստս թարգմանեին պետք է հասկանային որ Հայատանը սուսանոտ երկիր է սյուզիոտ կայֆերը չեն պատահում
(1, 30)

Իսկ հաջորդ՝ «սարի-թաղ, թոխմախ, գաջիգործարան, արեշ, բութանիա» (հետագայում՝ «ՍԹԳԱԲ») բաժնում «հենց տեղային մի բան» խոսուն վերնագրով Գասպարյանը ևս մեկ անգամ անդրադառնում է գավառամտությանը ծաղրանքի միջոցով, սակայն արանքում տուժում է մեկ այլ փոքր ազգ.

ծածկի տակ հետևել անձրևին
կարող է և ուդմուրտը,
իսկ ես անգլիացուն եմ ուզում նմանվել:
(1, 53)

Գասպարյանի պոեզիան առանձնանում է հատկապես ժամանակակից մեմերի ներգրավմամբ։ Մասնավորապես՝ «ՍԹԳԱԲ» բաժնի թիրախում են հայկական համացանցը պայթեցրած մեմերը կամ ԶԼՄ-ներում աչքի ընկած արտահայտությունները, ինչպիսիք են «եկել ես մեր տոնը խանգարում ես, որ ի՞նչ անես», «մի քաղաքականացրու», «ոստիկանը մերն է» (որը բանաստեղծությունում վերածվում է «ոստիկանի մերն էլ») և այլն։

Այս երկերում Գասպարյանը գրական հումքի հետ վարվում է այնպես, ինչպես դիջեյը՝ երաժշտական հումքի հետ.— Դիջեյ Գեմաֆինը թըրնթեյբլի վրա լեզվով քերում է վինիլային սկավառակներ, որոնց վրա ձայնագրված մեմերը կրկնվում են, քերծվում, քրքրվում, քայքայվում՝ միքսվելով համանունների ու հարանունների հետ։ Այդպիսին է «համա ձայն» բանաստեղծությունը.

մի — մեկ,
մի — միակ,
իմ սրտի,
իմ սրտի քաղաք,
մի՛ , մի՛ քաղաքականացրու,
<...>
մի՛,  մի՛ քաղաքականացրու,
մի՛, մի՛ քաղաքականացրու,
մի, մի,
միմիմի՜,
միմիմիմիմիմիմի՜։
(1, 61)

Երբեմն միքսելու հիմք է հանդիսանում դիջեյական մեկ այլ պայման, երբ մի նյութում առկա մի բաղադրիչ նույնությամբ կրկնվում է մեկ այլում։ Գասպարյանն այդ ժամանակ գործի է դնում քրոսֆեյդերը (crossfader)՝ մի նյութից մյուսն աննկատ թռչկոտելով։ Վառ օրինակ է «խենթ ես դու մի լուսե» բանաստեղծությունը, որտեղ միքսվում են Սերժ Սարգսյանի «Եկել ես ստեղ, լաց ես լինում, մեր տոնը խանգարում ես, որ ի՞նչ անես» բլթոցը3 և Նիկոլ Գալանտերյանի ու Դևի հեղինակած «Դու նորից եկել ես» հայտնի երգի տողերը.

անես,
ի՞նչ անես,
որ ինչ անես,
խանգարում ես, որ ի՞նչ անես,
մեր տոնը խանգարում ես,
եկել ես, մեր տոնը խանգարում ես,
եկել ես, մեր տոնը խանգարում ես,
որ ի՞նչ անեմ,
դու նորից եկել ես, ի՞նչ անեմ,
քեզ սիրե՞մ,
քեզ սիրե՞մ,
քեզ սիրե՞մ,
ի՞նչ անեմ,
դու նորից եկել ես,
մեր տոնը խանգարում ես,
ի՞նչ անեմ,
աչերս դեռ թաց են,
մինչ,
հիմա՛,
հիմա՛,
հիմա՛...
(1, 62)

«ապրելու հույսով» բանաստեղծությունում Դիջեյ Գեմաֆինը ձևափոխել և ռեմիքս է արել 2016 թ. ապրիլյան պատերազմի զոհերից մեկի թաղման արարողության ժամանակ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանի արած հետևյալ արտահայտությունը. «Դուք տվեցիք մեզ դաստիարակված, ուժեղ, մարդկային բարձր որակներով օժտված զավակ, մենք ձեզ ենք վերադարձնում հերոս, ազգի՛ հերոս»4.

դուք մեզ տվեցիք տղաներ,
մենք ձեզ հետ տվեցինք հերոսներ,
դուք մեզ տվեցիք,
մենք ձեզ հետ տվեցինք,
հետ տվեցինք,
մենք ձեզ հետ։
(1, 59)

Մի քանի անգամ կրկնվող «հետ տվեցինք» բառակապցությունից ՀՀ բանակը կամ այն ղեկավարող ՀՀ/Արցախի պաշտպանության նախարարությունները պատկերանում են իբրև մարդակեր էակներ, որոնք մարսողության հետ խնդիրներ ունեն։ Սակայն զարհուրելի է, որ իշխանության գլուխ նույն այս կուսակցության մեկ այլ ներկայացուցիչ՝ Շուշան Պետրոսյանը դեռ երկու տարի առաջ հորդորում էր նույն այդ զինվորներին հանկարծ չմոռանալ, որ «մեռնողը դավաճան է» իր կուսակիցների ծափահարությունների ներքո։

Գասպարյանն այդ զավեշտալի փաստի զարհուրելիությունը ընդգծում է «ապրելու հույսով» բանաստեղծության կողքին ներկայացնելով «լցոնում» կոչվող բանաստեղծությունը։ Այս մեկում ծաղրվում են ՀՀԿ պատգամավոր Շուշան Պետրոսյանի «Հայրենիք» երգի խոսքերը.

հայրենները ու տաղերը
որ հանես տաս մեզ,
ի՞նչ կմնա, արծվաբո՜ւյն երկիր
(1, 58)

Զվարճալի համընկնում է, որ 1922 թ. «Երեքի» դեկլարացիայում «մեր գրական թոքախտի մանրէ» «Հայրենիք»-ի դեմ սկսված պայքարը դեռ շարունակվում է 95 տարի անց, սակայն այս անգամ թիրախը մեկ այլ «Հայրենիք» է՝ Շուշան Պետրոսյանի կատարմամբ։

Այս նույն բանաստեղծությունում է միքսվում 2014 թ. ՀՀ խորհրդարանի ամբիոնից ՀՀ բանակի զինվորներին ուղղված նրա՝ «մեռնողը դավաճան է» կոչը5։ Այսպիսով՝ ՀՀ իշխանությունները մարտում զոհված զինվորի մոր երեսին ասում են, որ հերոս է որդին, իսկ մեջքի հետևում՝ դավաճանի խարանը դաջում բուռն ծափահարությունների ներքո։

Միևնույն ժամանակ «լցոնում» վերնագիրը «մեռնողը դավաճան» է արտահայտության այլընտրանքային մեկնաբանություն է հուշում։ Հայաստանում ընտրախախտման այս տարածված եղանակը ենթադրում է քվեարկում մեկից ավել քաղաքացիների՝ ներառյալ մահացածների անունից։ Իսկ զավեշտը ընտրակեղծարարության մեջ ոչ թե իշխանություններին, այլ (վերջինիս դեմ պայքարելու անզորությունից թերևս) մահացածներին մեղադրելու մեջ է, քանի որ իրենց մահով դավաճանում են պետությանն ու ժողովրդին՝ ապահովելով ներկա իշխանությունների անվերջ վերարտադրումը։

«ՍԹԳԱԲ» բաժնում մեմային ռեմիքսների շարքում աչք է զարնում «նուրբ երշիկ» բանաստեղծությունը, որտեղ արդեն ոչ թե մեմերն են միքսվում, այլ չարենցյան հայտնի տողերը «Անքնություն» և «Տրիոլետ ինտիմ» բանաստեղծություններից, որոնք հարանունային եղանակով սահուն միքսվում են «Ելի՛ր Դաշնակ Դրո» երգի հայրենասիրական տողերի հետ.

հիմա ամեն ինչ անիմաստ է,
չշիկնել,
չշիկնել,
չշիկնել,
ել,
ել, ել,
ելիր դաշնակ Դրո,
ձայնիդո՜ւժըբեր,
հիմա ամեն ինչ անիմաստ է,
հեյ,
հեյ, հեյ,
հեյ, հեյ, հեյ:
(1, 64)

Գասպարյանը հաճախ է կիրառում Ուիթմենի պոեզիային բնորոշ հանրահայտ թվարկումային պատումը (enumerations, catalogs, lists)։ Եվ այդ հնարը ցայտունս երևան է գալիս «երևանյան» բանաստեղծությունում: Վերջիս, սակայն, ուիթմենյան եռման խոսքին հակադրում է հուզականորեն միանգամայն գոլ, չեզոք լեզու։ Գասպարյանի այս բանաստեղծությունում թվարկվում են հարազատ քաղաքի հետ հեղինակին կապող բազմաթիվ հանապազօրյա քիչ թե շատ աննշան ծեսեր, հիշողություններ և այլն։ Չնայած լեզվի չեզոքությանը՝ անթաքույց է հեղինակի սերն առ հայրենի քաղաքը։ Եվ այդ չեզոքությունը սկսում է ճաքեր տալ վերջին տողերում, որտեղ շոշափվում է Երևանի և, ընդհանրապես, Հայաստանի ամենացավոտ խնդիրներից մեկը՝ արտագաղթը.

Բագրատը, Մոսկովը, Սարոն, Արամը, Լյովը, Հակոբը, Գարոն  էլ այստեղ չեն, Դինջն ու Մարգարը սպասում են վիզաների։
(1, 66)

«երևանյան»-ի խիստ չեզոք լեզվի քողի տակից լսվում են խուլ ոռնոցի ինտերտեքստային ելևէջներ գինզբերգյան պաստիշի շնորհիվ։ Եթե զուգահեռներ կարելի է տանել Գասպարյանի «հայաստան»-ի ու Գինզբերգի «Ամերիկա»-ի միջև, ապա «երևանյան» բանաստեղծության առնվազն առաջին տունը ամենահայտնի բիթնիկի ամենահայտնի երկի՝ «Ոռնոց»-ի պաստիշ է՝ քերականորեն, շարադասորեն և բառամթերքով։ Գլխավոր ազդանշանն, անշուշտ, «Ոռնոց»-ի «ես տեսա/տեսել եմ» հանրահայտ սկիզբն է, որով սկսվում է նաև «երևանյան»-ը.

ես տեսել եմ բոլոր փողոցների հետագծերը,
շինությունների առավոտյան ցերեկային և գիշերային
կիսադեմերը, ծուկերը ու հղանցքները,
մարդկանց դեմքերը՝ մռայլ, խոժոռ, կոպիտ,
վառվռուն, մտածկոտ, փայլող,
բայց ոչ երբեք հանգիստ։
(1, 65)

Տեսա իմ սերնդի լավագույն ուղեղներին գժությունից ավիրված, սոված հիստերիկ ու մերկ, 
որ լուսաբացին քարշ էին տալիս իրենց սևական փողոցներով գժված կայֆի հետևից, 
հրաշագլուխ հիփսթերներ որ վառվում էին հինավուրց մի հաղորդակցության համար երկնքի աստղային մեխանիզմի հետ գիշերվա հաստոցի մեջ, 
ով աղքատ ու քուրջ դատարկաչք դոզված նստում էր պաղջուր բնակարանի գերբնական մութի մեջ որ քաղաքների գլխին լողալով վայելում էր ջազ6.

I saw the best minds of my generation destroyed by madness, starving hysterical naked,
dragging themselves through the negro streets at dawn looking for an angry fix,
angelheaded hipsters burning for the ancient heavenly connection to the starry dynamo in the machinery of night,
who poverty and tatters and hollow-eyed and high sat up smoking in the supernatural darkness of cold-water flats floating across the tops of cities contemplating jazz.

Երկուսի տեսածն էլ մարդն է. Գինզբերգի մոտ սինեկդոխի միջոցով է վկայակոչվում (ուղեղներ), Գասպարյանի մոտ՝ քաղաքի անտրոպոմորֆացմամբ (շինությունների կիսադեմերը):

«Չկա՝ չկա» փոքրածավալ ժողովածուն լի է հետաքրքիր երկերով, որոնք արժանի են մեծածավալ քննարկումների և վերլուծությունների։ Չնայած զավեշտի, ծաղրի ու հումորի ամենուրեքությանը, նրա գրեթե բոլոր երկերում առկա է այժմեական սոցիալական, քաղաքական իրադարձությունների նկատմամբ խոր մտահոգվածությունն ու ակտիվ ընդգրկվածությունը։ Ակնկալելի է, որ Գասպարյանի գրական հավատամքը համահունչ է Նեկրասովի հերոսներից մեկի այս հայտնի ձևակերպմանը. «Բանաստեղծ կարող ես և չլինել, բայց քաղաքացի լինել պարտավոր ես»։ Ինչպես հայտնի դեկլարացիան հրապարակած «Երեքը»՝ Գասպարյանը ևս զգում է «երակների մեջ բազմահազար ամբոխների հույզը» և կարողանում դրանից պոեզիա թորել։

Ինքնագիր գրական հանդես
14/12/2017

ծանոթագրություններ

1 «Դեկլարացիա երեքի» տեքստը Դավիթ Գասպարյանի հոդվածում, «Անդին»։

2 «Something Wonderful May Happen: New York School Poets and Beyond» վավերագրական ֆիլմի 3:47-ից։

3 Սերժ Սարգսյանի պատասխանն է իր ծայրահեղ աղքատությունից բողոքող կնոջը 2013 թ. Հայոց բանակի կազմավորման 21-րդ տարեդարձի առթիվ ՀՀ բարձրաստիճան պաշտոնյաների՝ Եռաբլուր պանթեոն այցելության ժամանակ: «Կինը «բարկացրել է» Սերժ Սարգսյանին» տեսանյութը։

4 Մորը սփոփում են հուղարկավորության ժամանակ. «Դուք տվեցիք մեզ ուժեղ զավակ, մենք ձեզ ենք վերադարձնում հերոս», «Առավոտ» օրաթերթ։

5 Շուշան Պետրոսյանի «Տղերք, ձեր լուռ հայրենասիրությանը մատաղ» վերնագրված ելույթի տեսանյութը: Այդպես էին ժամանակին միմյանց զգոնության կոչ անում ֆիդայիներն ու ազատամարտիկները:

6 Ալեն Գինսբերգ, «Ոռնոց» (Howl), թարգմ.՝ Աննա Դավթյանի։

գեմաֆին գասպարյան

չկա՝ չկա

բանաստեղծություններ

Երևան — 2018