ՅԱԿՈԲ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

ՔԱՂԱՔԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ՎՆԱՍՆԵՐԸ

Պարոնեան Յակոբ

Քաղաքավարութեան վնասները։ [Երգիծական մանրապատումներ] / Յակոբ Պարոնեան։ Էլեկտրոնային տարբերակը կազմեց և հրատարակության պատրաստեց Մ. Յավրումյանը։― Եր., Յավրուհրատ, 2012.― 169 էջ:

«Քաղաքավարության վնասները» (1886֊87 թթ.) կենցաղային սյուժեների մի շարք է, որն ընդգրկում է 19 նովել՝ արտաքուստ՝ զավեշտական, սակայն իրականում՝ տխուր ու տագնապալի: Հերոսներն օտարամոլության ու խաբեության զոհեր են՝ անհատականությունից զուրկ և բռնադատված քաղաքավարության կեղծ օրենքներով: Կենցաղային պատկերների հետևում Պարոնյանի երգիծանքն իրականության քննադատությունից հասնում է փիլիսոփայական մեծ ընդհանրացումների:

eISBN 978-9939-0-0585-0

© Յավրուհրատ, 2012

Բոլոր իրավունքները պահպանված են։

Այս հրատարակության ցանկացած ձևով և եղանակով (էլեկտրոնային, մեխանիկական, պատճենահանման, ձայնագրման և այլն) մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրությունը, տարածումը, պահպանումը որոնողական համակարգերում առանց հրատարակչի գրավոր թույլտվության արգելվում է։

Հեղինակի այս գործը, որը հրատարակվել է 1923թ. հունվարի 1֊ից առաջ, հանրային սեփականություն է համայն աշխարհում, քանի որ հեղինակը վախճանվել է ավելի քան 100 տարի առաջ։

Հակոբ Պարոնյան, 1843֊1891

Cons of Etiquette, Hakob Paronyan (Hagop Baronian)

Copyright © 2012 by Yavruhrat Publishing

All rights reserved.

No part of this publication may be reproduced, or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise, without express written permission of the publisher.

The original text however is in the public domain, and as such the original text is free of copyright.

Published by Yavruhrat

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՆՎԱՆԱԹԵՐԹ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

Ա

Բ

Գ

Դ

Ե

Զ

Է

Ը

Թ

Ժ

ԺԱ

ԺԲ

ԺԳ

ԺԴ

ԺԵ

ԺԶ

ԺԷ

ԺԸ

ԺԹ

Ա

Բռնաւոր մը կայ, որ գեղեցիկ անուան տակ ծածկուած՝ զմեզ գերութեան կը դատապարտէ նոյնիսկ այն առանձնաշնորհմանց մէջ, զորս մեր կամքն կը շնորհէ մեզ եւ որոց չհակառակիր օրէնքն։ Այս բռնաւորը բնութեան ալ կը հակառակի եւ թոյլ չտար անոր, որ ազատ համարձակ գործէ մարդ էակին վրայ։ Այս բռնաւորը քաղաքավարութիւնն է։ Այս բռնաւորին հակառակորդներն անկիրթ կ՚անուանուին յանիրաւի։

Այս քաղաքավարութիւնն քաշուելու բան չէ մանաւանդ անոնց համար, որ կը սիրեն եւ տրամադրութիւն ունին բնութեան օրինաց հետեւիլ եւ այս ընթացքով երջանկութիւն գտնել։ Հասկցնելու համար, թէ որչափ կը չարչարուին, կը հարստահարուին այս խեղճերն, արժան կը դատենք քանի մ՚օրինակներ մէջ բերել։

Բարեկամներէդ մէկուն անուան տօնախմբութեան ներկայ գտնուիլ կը փափաքիս։ Ընթրելէն յետոյ կ՚ելնես, բարեկամիդ տունը կ՚երթաս, ուր սիրալիր ընդունելութիւն մը կը գտնես։ Մէկ ժամու չափ նստելէն ետքը աչքերդ կը սկսին գոցուիլ, եւ կ՚ուզես բազմոցի վրայ ընկողմանիլ։ Քաղաքավարութիւնը կ՚արգիլէ։ Ախորժակով ընթրած ըլլալով՝ գօտիդ քիչ մը թուլցնելու կամ քակելու պէտքը կը զգաս։ Հրաւիրելոց առջեւ ասանկ պէտք մը զգալն հակառակ է քաղաքավարութեան։ Քունը երթալով կը ծանրանայ արտեւանացդ վրայ։ Բազմութեան մէջ եկող քունն անկիրթին մեծն է, վանել հարկ է այդ քունը։ Բնութիւնը քնացի՛ր կ՚ըսէ, քաղաքավարութիւնը մի՛ քնանար կը պոռայ։

Փորձէ եւ քիչ մը քնացի՛ր։

Տան տէրը գլխուդ վրան կը տնկուի։

— Ինձի նայեցէ՛ք, կը պոռայ սպասաւորներուն, քիչ մը ջուր բերէ՛ք Պապիկ աղային։

— Չէ, չէ, չեմ ուզեր ջուր։

— Ինչո՞ւ կը քնանաք, Պապիկ աղայ։

— Նստած տեղս քունս եկաւ, ներեցէ՛ք։

— Մեզմէ չախորժեցար։

— Քաւ լիցի։

— Ուրիշներուն տունը մինչեւ առտու կը նստիս, մեր տունը շուտ մը կը քնանաք։

— Շատ կերայ այս գիշեր, այդ պատճառաւ...

— Ոչ աս է, ոչ ան, կ՚ըսէ տան տիկինը, մեր տունն աղէկ զբօսում չկայ անոր համար...

— Կ՚աղաչեմ, մի՛ խօսիք այդպէս։

— Ուրիշ տուն մը գտնուիք նէ, հարկաւ ա՛լ աւելի պիտի զբօսնուիք եւ զուարճանայիք։

— Սիկարայ մը բերէք Պապիկ աղային, կը հրամայէ տան տէրը։

— Խնձոր մը ըստկեցէք Պապիկ աղային, կը հրամայէ տան տիկինը։

— Շնորհակալ եմ։

— Խահուէ մ՚եփեցէ՛ք։

— Թէյ մը բերէ՛ք։

— Ելի՛ր, սանկ քիչ մը պտտէ, Պապիկ աղայ, որ քունդ փախչի։

— Եկո՛ւր, սքանպիլ մը խաղանք, որ չքնանաս, կը պոռայ անդիէն ուրիշ մը։

— Շնորհակալ եմ, դուք քեյֆերնուդ նայեցէք։

— Չըլլար, սքանպիլ մը պիտի խաղամ քեզի հետ։

Պապիկ աղան չկրնար դիմադրել։ Կը սկսի սքանպիլ խաղալ։ Հազիւ կը խաղայ երեք քառորդ, եւ ահա քունն վերստին կու գայ։

— Մի՛ քնանար, Պապիկ աղայ։

— Չեմ քնանար կոր։

— Կը քնանաս կոր, Պապիկ աղայ։

— Չեմ քնանար կոր։

— Եթէ կ՚ուզես, բօլքայ մը պարէ՛, որ քունդ փախչի։

— Բօլքայ չեմ գիտեր։

— Կը սորվիս։

— Թող տուէք զիս, Աստուածնիդ սիրէք նէ, անդիի սենեակը կ՚երթամ, կը քնանամ քիչ մը։

— Անկարելի բան է։ Տօնախմբութեան մէջ կը քնացուի՞։

Բռնութեամբ պարի կը հանեն Պապիկ աղան, որ մտքէն իրարու ետեւէ կը շարէ այն խօսքերը, զորս բարկութիւնն արտասանել կու տայ մեզ նմանօրինակ պարագայից մէջ։

Պարը կը վերջանայ։ Պապիկ աղային քունը կը փախչի։

Մէկ երկու ժամէն հրաւիրեալները ոտք կ՚ելնեն մեկնելու համար։ Պապիկ աղան ալ կ՚ելնէ տուն կը դառնայ։ Անկողին կը մտնէ, չկրնար քնանալ. քունն անդառնալի կերպով փախած է։ Կ՚ելնէ անկողինէն, քիչ մը կը կարդայ, որ քունը գայ, չգար. ուրիշ քնաբեր գիրք մը կ՚առնէ. հնար չէ քնանալ նոյնիսկ եթէ... Օրուան կեանքը կարդայ։ Այսպէս Պապիկ աղան մինչեւ առտու կը տապլտկի անկողնոյն մէջ եւ կը սկսի այն ատեն քնանալ, ուր ամէն մարդ կ՚արթննայ եւ գործի կ՚երթայ։

Ահաւասիկ քաղաքավարութեան արդիւնքը։

— Թող չերթար, էֆենտիմ, թող տունը նստէր, պիտի առարկուի մեզ։

Միթէ մարդս իւր տան մէջ աւելի՞ ազատ է։

Փորձենք։

Իրիկունը տունդ կը դառնաս, հագուստներդ կը հանես եւ գիշերազգեստդ կը հագնիս եւ սենեակիդ մէկ անկիւնը կը քաշուիս, կը նստիս։ Քիչ մը կ՚անցնի, կերակուրի սեղանը կը դրուի։ Կինդ, հայրդ, մայրդ, զաւակներդ, եղբայրներդ, քոյրերդ, թոռներդ կ՚առնես եւ վար կ՚իջնաս ընթրելու։ Սեղանէն կ՚ելնես, խահուէդ կը խմես եւ սանկ կ՚երկննաս բազմոցիդ վրայ։

— Չաթ, չաթ, չաթ...

— Վա՜աայ... հի՞ւր է արդեօք...

— Չաթ, չաթ, չաթ...

— Ո՞վ մտիկ պիտի ընէ ասոնք, նա... ըսէք որ հոս չեմ...

— Չըլլար, պատուհանէն տեսան։

— Չաթ, չաթ, չաթ...

— Վերը տարէ՛ք եւ ըսէք, որ Պապիկ աղան անհանգիստ է այսօր։

— Չաթ... չաթ...

Դուռը կը բացուի։

— Վեր հրամմեցէ՛ք, վեր հրամմեցէ՛ք։

Հիւրերը վեր կ՚ելնեն։

Պապիկ աղան վստահ է ալ, թէ փորձանքն անցուց։

Կէս ժամ կ՚անցնի, չանցնիր, Պապիկ աղային դուռը կը բացուի, եւ հիւրերէն մին ներս կը մտնէ։

— Պապիկ աղայ։

— ...

— Ձայն չկայ, արդեօք կը քնանա՞յ կոր... Պապիկ աղա՛յ...

— ...

— Կը քնանայ կոր։

Պապիկ աղան արթուն է։

— Արթնցնենք... Պապիկ աղայ, Պապիկ աղայ... ըսելով հանդերձ կը հրէ, կը հրմշտկէ Պապիկ աղան, որ արթննայ։

Պապիկ աղային ճարը կը հատնի, կ՚արթննայ։

— Դո՞ւք էք, մոսիո Բոլ։

— Ես եմ... անցած ըլլայ։

— Շնորհակալ եմ։

— Տիկինն ըսաւ, թէ անհանգիստ էք։

— Այո՛, շատ անհանգիստ եմ։

— Թէ գլխու ցաւ ունիք։

— Այո՛։

— Ես ալ ըսի, որ երթամ, նայիմ անգամ մը Պապիկ աղան, վերջը չըսէ, թէ մեր տունն եկեր է ու չէ ուզեր քովս գալ։

— Շնորհակալ եմ։

— Ի՞նչպէս եղաւ, որ գլխու ցաւ ունեցաք։

— Իրաւ որ չեմ գիտեր... ա՛հ, չեմ կրնար գլուխս բռնել... կ՚աղաչեմ, վեր գացէ՛ք դուք, ինձի համար անհանգիստ մի՛ ըլլաք, քիչ մը քնանամ նէ, կ՚անցնի։

— Չէ, էֆենտիմ, չէ, քնանալով չանցնիր։ Էնքսէիդ քեօքը քիչ մը հարտալ պտտցնենք. սա հարտալը բերէ՛ք։

— Չեմ ուզեր բարեկամ։

— Դուն չիյտե՜ս. սա հարտալը բերէ՛ք...

Հարտալը կը բերեն... Մոսիո Բոլ էնքսէին քեօքը կը դնէ հարտալը։

— Քիչ մ՚ալ լիմոն բերէ՛ք։

— Թող մնայ, ճանըմ։

— Քիչ մը լիմոն բերէ՛ք։ Հիւանդին խօսքը մտիկ չըլլուիր։

Լիմոնը կը բերեն եւ ճակտին վրայ կը պահեն...

— Քիչ մը րոմ բերէ՛ք։

— Րոմը ի՞նչ պիտի ընես։

— Բերէ՛ք քիչ մը րոմ, շո՛ւտ եղէք։

— Թող մնայ, քուզում, պապամ, թող մնայ պէ՛, ո՜ւուֆ...

— Շուտ ըրէք, րոմը բերէ՛ք։

Րոմ կը բերուի։ Մոսիո Բոլ րոմով կը շփէ Պապիկ աղային գլուխը։

— Անցա՞ւ քիչ մը ցաւը։

— Ո՛չ։

— Րախը բերէք. րախը... շուտ...

— Չեմ ուզեր, մոսիո Բոլ, ճիյերս...

— Րախը... կրակին մէջ տաքցուցէք...

— Տաքցուցինք...

— Պապիկ աղայ, շոգին քթիդ քաշէ՛։

— Քաշեցի։

— Թեթեւցա՞ւ քիչ մը ցաւը։

— Ո՛չ։

— Ջուր տաքցուցէք... ոտքերը մէջը դրէք...

— Չէ, ճանըմ...

— Ջուր պաղեցուցէք... գլուխը մէջը դրէք...

— Անցաւ, մոսիո Բոլ, անցաւ...

— Չանցնի պիտի տէ, ինչ պիտի ընէ, ինձի մոսիո Բոլ կ՚ըսեն...

— Կեցիր, հագուիմ, ու վեր երթանք։

— Աղէկ որ եկայ։

— Շնորհակալ եմ։

— Եթէ չի գայի, մինչեւ առտու պիտի քաշէի՞ր այս ցաւը։

— Այո՛։

— Եւ պիտի ըսէիր, թէ մոսիո Բոլը քովս չեկա՞ւ։

— Այո՛։

— Շո՛ւտ ըրէ, հագուէ՛ ուրեմն։

— Հիմա՛։

Պապիկ աղան կը հագուի ու վեր կ՚ելնէ։

— Օ՜օօ, Պապիկ աղայ, անցած ըլլայ։

— Անցած ըլլայ, Պապիկ աղայ։

— Ի՞նչպէս էք, Պապիկ աղայ։

— Շնորհակալ եմ։

— Այս գիշեր ձեզի անհանգիստ ըրինք։

— Ընդհակառակն, գլխուս ցաւն անցաւ։

— Խօսեցէ՛ք, նայինք, Պապիկ աղայ։

Պապիկ աղայ հակառակ իւր կամաց՝ կը սկսի խօսիլ։

Հիւրերը կը նստին այնչափ, որչափ որ պէտք է Պապիկ աղային քունը հեռու հալածելու համար, եւ կը մեկնին։

Պապիկ աղան բաժնուած իւր քունէն՝ մինչեւ առտու հիւրերն անիծելով կը տքնի։

Ի՞նչ ընէ այս մարդն։

Ի՞նչպէս կեանք վարէ քաղաքավարութեան այս զոհն։

Շարունակենք։

Պապիկ աղան ստիպողական գործ մ՚ունի եւ կը ստիպուի մէկ կողմէ գործին վազել եւ միւս կողմէ պանիր ու հաց ուտել փողոցի մէջ։

Քաղաքավարութիւնը կ՚արգիլէ փողոցի մէջ անօթենալը։ Կ՚ուզէ բարեկամի մը խանութը մտնել եւ հոն ճաշել իւր պանիրն ու հացը։

Քաղաքավարութիւնը միշտ կը պոռայ, թէ բարեկամի մը խանութը ճաշարան չէ։

Պապիկ աղան խօսք տուած է մէկուն. ժամադիր եղած է մէկու մը հետ։

Թող անօթի երթայ ժամադրութեան տեղը, կ՚ըսէ քաղաքավարութիւնը։

Պապիկ աղան կը հնազանդի։ Նոյն օրն անօթի կ՚անցունէ եւ իրիկուան տուն կը դառնայ թեթեւ տկարութեամբ։

Այս ապաշխարանքին փոխարէն մարդկութիւնն ի՞նչ վարձատրութիւն կ՚ընէ Պապիկ աղային, որ քաղաքավարութեան դէմ չմեղանչելու համար օր մը ծոմ պահեց։ Ոչինչ։ Ո՞վ իմացաւ Պապիկ աղային այս զոհողութիւնն։ Ո՛չ ոք։ Բայց Աստուած չընէ, եթէ փողոցն ուտելով քայլէր, ո՜րքան խօսքեր պիտի լսուէին...

— Իմացա՞ք Պապիկ աղային ըրածը։

— Վաճառականի մը կը վայլէ՞, եղբայր։

— Իւր վարկը կոտրեց, մե՜ղք, բիացայի վրայ 20.000 ոսկւոյ վարկ ունէր։

— Քիչ մը համբերէր թող, փաթլամիշ չպիտի ըլլար եա՛...

Բ

Թորոս աղան առաւօտուն տունէն կ՚ելնէ բեռնաւորեալ այն յանձնարարութիւններով, զորս կինն ընդհանրապէս կ՚ընէ էրկան, եւ որոնց գործադրութիւնն միմիայն դրամով կ՚ըլլայ։

Թորոս աղայ դրամ չունի եւ սակայն իւր տիկնոջ յանձնարարութիւնները կատարելու փափաք ունի։

Դժուարութիւն չկայ Թորոս աղային կացութիւնը գուշակելու։

Շուկան չգացած՝ զբօսարան կ՚երթայ ըստ իւր սովորութեան առաւօտեան խահուէն խմելու համար։ Զբօսարանի մէջ կան ուրիշներ ալ, որ կը խօսին այլ եւ այլ նիւթոց վրայ։ Թորոս աղան իւր սիկարը կը պլորէ եւ խահուէ մը կ՚ապսպրէ։

— Ա՜հ, Թորոս աղայ, կը պոռայ զբօսարանի մէկ անկիւնը նստող մարդուն մէկը, քովս եկուր, քովս եկուր, նայինք։

Թորոս աղան մտմտալու բաներ ունի, գոնէ ժամ մ՚առանձին մնալու պէտք ունի, ուստի քիչ մը կը վարանի բարեկամի հրաւէրն ընդունելու։

— Թորոս աղայի խահուէն հոս բերէ՛ք, կը պոռայ Ստեփաննոս աղան (այս է անկիւնը նստողին անունը)։

Թորոս աղան բարեկամին քովը կ՚երթայ, հակառակ իւր կամաց, բոլորովին մտազբաղ։

— Ի՞նչպէս էք, Թորոս աղայ, ի՞նչպէս ժամանակ կ՚անցուցէք, նայինք։

— Սանկ, նանկ։

— Գիտէ՞ք՝ մեր վարած կեանքն ինչի կը նմանի, կեցէք, ձեզի պզտիկ առակ մը պատմեմ։

Ստեփաննոս աղան կը սկսի երկար պատմութիւն մը, զոր երբեմն երբեմն կ՚ընդմիջէ՝ Թորոս աղային ուշադիր ունկնդրութիւնը հրաւիրելու համար, մինչդեռ Թորոս աղան մտածութեանց մէջ թաղուած՝ կը խորհի, թէ ուր դիմել հարկ է պզտիկ փոխառութիւն մ՚ընելու եւ անով իր տղայոց կօշիկ, գլխարկ «Մայրենի լեզու» գնելու եւ դպրոցին թոշակը վճարելու համար։

Պատմութեան ընթացքին մէջ Թորոս աղան տասն անգամ ոտքի կ՚ելլէ երթալու համար. Ստեփաննոս աղան օձիքէն կը բռնէ եւ թող չտար՝ ըսելով, թէ պատմութիւնն հետաքրքրաշարժ է, եւ եզրակացութիւնն սքանչելի։

Վերջապէս երկու ժամ խօսելէն ետքը Ստեփաննոս աղան կը հասնի եզրակացութեան, այսինքն երեսփոխանաց ոմանց ատենաբանութեան աւետեաց երկիրն, եւ կը կնքէ իւր պատմութիւնն ըսելով. «Ահա մեր վարած կեանքն այս անասունին կեանքին կը նմանի». եւ պատմութիւնն լմնցելուն պէս՝

— Ծօ՛ տղայ, սա տօմինօն բեր, կ՚ըսէ։

— Ինձի հրաման տուէք, որ երթամ։

— Չէ, չէ, կ՚աղաչեմ, բարթի մը տօմինօյ խաղանք. կէսուակէ՞ս առնենք քարերը, թէ՞ քաշենք. քաշելն աղէկ չէ։

— Գործ ունիմ, երթամ պիտի։

— Նստէ, պէ՛ մարդ, էնֆիէ մը քաշէ՛, նայիմ սըկեց։

— Ժամանակ չունիմ նստելու, արդէն ուշ ալ մնացի։

— Ծօ՛, սա տօմինօն բեր, ըսի, չիմացա՞ր, խո՞ւլ ես, ի՞նչ ես։

— Մնաք բարով։

— Թող չեմ տար, այսօր գործի պիտի չերթամ ես, դուն ալ մի՛ երթար, ժամանակ կ՚անցունենք հոս։

— Չէ, ճա՛նըմ, գործի օր է, չեմ կրնար նստիլ։

— Խօսքս կոտրե՞ս պիտի։

— Թորոս աղայ, դուն ալ երկար ըրիր ա՛, այսչափ նազ չեն ըներ, նստէ՛ կ՚ըսեն կոր նէ, կը նստին, կ՚ըսեն հոն գտնուողներէն մէկ երկուքը։

— Գործ ունիմ, էֆենտիմ, գործ։

— Բարեկամաց ալ խաթրը կը սեպեն քիչ մը, էֆենտիմ, խաթըր իչին չիյ թաւուք ենիր։

Թորոս աղային ճարը կը հատնի եւ կը ստիպուի հպատակիլ հասարակաց կարծեաց։

Տօմինօն կը բերեն։ Թորոս աղան կարելի եղածին չափ շուտ կը խաղայ, որ ժամ առաջ խալսի այս փորձանքէն։ Ստեփաննոս աղան մէկ քար դնելուն մէյ֊մէկ պատմութիւն կ՚ընէ, մերթ անցած պատրիարքաց վրայ, երբեմն Սահմանադրութեան վրայ եւ միշտ ազգային լրագրութեան վրայ, այնպէս որ Թորոս աղան ժամերով կը սպասէ, որ կարգն իրեն գայ խաղալու։

Կրնամ երեւակայել, թէ ինչ կը զգայ Թորոս աղան, ես որ այս տողերը գրած ժամանակս հազար անգամ աթոռիս վրայ կը ցատկեմ։

Թորոս աղան ինքզինքը կ՚ուտէ։ Ստեփաննոս աղան կը զարմանայ Թորոս աղային աճապարելուն վրայ։

Ժամ ու կէս կը տեւէ տօմինօն. Ստեփաննոս աղան կը կորսընցնէ խաղը։

— Է՛յ, Թորոս աղայ, րախիները եկան, բարթի մ՚ալ խաղանք։

— Ոտքդ պագնեմ, Ստեփաննոս աղայ, կ՚աղաչեմ, զօռ մի ըներ, չօլուխ չոճուխի տէր եմ ես։

— Ատա՛մ, Աստուած ողորմած է, տիւշեշը իմ քովս է... ահա դրի...

— Խօսք չեմ կրնար կոր հասկցնել, ժամանակ չունիմ կ՚ըսեմ կոր, էֆենտիմ։

— Շեշպեշըդ դիր նայիմ։

— Տէր ողորմեա, Տէր Աստուած, մեղայ։

— Ժամանակ չունիմ կ՚ըսես կոր, ժամանակ կ՚անցունես կոր. մինչեւ հիմա լմնցուցած էինք խաղը... շեշպեշըդ դիր։

— Ես պիտի երթամ... մնաք բարով։

— Գնա պէ, ատա՛մ, գնա՛, առտւընէ ի վեր ես պիտի երթամ, ես պիտի երթամ, ես պիտի երթամ, գնա՛, գնա՛։

— Բարկանալու իրաւունք չունիք, կարծեմ։

— Ատանկ բաներ կ՚ըսես կոր քի, մարդը կը ճաթեցնես կոր, էֆենտիմ, մենք քեզի աս տեղ զինճիրով կապած չենք ա՛, աս մերեթը երկու բարթի կը խաղան, սովորութիւնն ասանկ է. չպիտի խաղայիր նէ, հիչ թող չխաղայիր. ամէն բան օրէնք մ՚ունի. կանոն մ՚ունի. րախիները կը խմեն ու չեն փախչիր ա՛, աֆ կ՚ընես ամա, ըրածնիդ քիչ մը չվայլեր։

— Պէ ճանըմ, փոխանորդ մը ձգեմ, երթամ։

— Ասոր աս տեղը պատրիարքարան չէ...

— Բարթի մ՚ալ, քարթի մ՚ալ, Թորոս աղայ, կը կրկնեն քովը նստողները։

Թորոս աղան կը զիջանի՝ հազար անգամ զղջալով զբօսարան մտած ըլլալուն վրայ։

Այս անգամ Թորոս աղան կը յաղթուի։ Յաղթանակը տանողին իբր մրցանակ օղի մը կը հրամցնէ եւ կը պատրաստուի երթալու։

— Էնֆիէ մը չե՞ս քաշեր, Թորոս աղայ։

— Մեծաւ հաճութեամբ։

— Պոլիս պիտի իջնաք, այնպէս չէ՞։

— Այո՛։

— Ետի գուլէ պիտի երթա՞ք։

— Ոչ, շուկայ պիտի երթամ։

— Պիտի աղաչէի ձեզի, որ Եւրոպայէն եկած էնֆիեյէն ինձի կէս օխայ առնէիք. քանի փարայ է նէ, վերջը կու տամ։

— Աղէկ, բայց...

— Բայց գիտէ՞ք, ուսկից պիտի առնէք. Ղալաթա Մոմխանէ մէկը կայ, հոն գացէք, Ստեփաննոս աղայի համար է՝ ըսէք, իմ ենֆիեյէս թող տայ, նայէ, որ չխաբուիս։

Թորոս աղան քսակը փող մ՚անգամ չունի, ուրիշ ձեւով մը կ՚ուզէ հասկցնել այդ հրամանին անգործադրելիութիւնը, ուստի՝

— Ներեցէք, կ՚ըսէ, այսօր չեմ կարող այդ կողմերն անցնիլ։

— Ատա՛մ, քառասուն տարին անգամ մը բան մը աղաչեցի, ան ալ չես կատարեր. դուն բնաւորութիւնդ բոլորովին փոխած ես, պամպաշխայ բան մը եղեր ես։

— Կը ցաւիմ որ...

— Գոնէ Քում֊քաբու իջիր ու եկենիս ըսէ, որ ան առնէ ու քեզի տայ, որ բերես. բայց ստակը դուն տուր, եկենիս քով պելքի ստակ չգտնուիր։

— Ժամն արդէն ութ եղաւ, Թորոս աղայ, կ՚ըսէ ուրիշ մը, առնողն առաւ, ծախողը ծախեց, ասկեց ետքը երթաս, ի՞նչ պիտի ընես. եկուր քեզի հետ բարթի մը թաւլու խաղանք։

— Աս աւելի աղէկ կ՚ըլլայ կը յարէ Ստեփաննոս աղան։

— Ո՛չ, ո՛չ, պէտք է որ երթամ, կ՚ըսէ Թորոս աղան եւ զբօսարանէն դուրս կը նետէ ինքզինքն երթալու համար... շուկա՞յ,— ո՛չ, առանձին տեղ մը գտնելու եւ քիչ մը հայհոյելու համար. «Մշակ»֊ի խմբագրատունն գոնէ մօտ ըլլար...

֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊

ՆՄՈՒՇԻ ՎԵՐՋԸ

Հավանեցի՞ք գիրքը,

ԳՆԵ՛Ք ԱՅՆ GOOGLE PLAY-ում։

Այլ էլեկտրոնային գրքեր փնտրե՛ք

ՅավրուՀրատի

կայքում։

֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊