ՌՈՒՍԱԿԱՆ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ. XX ԴԱՐ

ՖՈՒՏՈՒՐԻԶՄ

Վելիմիր Խլեբնիկով

Վլադիմիր Մայակովսկի

Իգոր Սևերյանին

Ալեքսանդր Վվեդենսկի

Երևան — 2019

ՀՏԴ 821.161.1-1
ԳՄԴ 84(2 Ռուս)-5

Խլեբնիկով, Վելիմիր
Մայակովսկի, Վլադիմիր
Սևերյանին, Իգոր
Վվեդենսկի, Ալեքսանդր

Ռուսական բանաստեղծական ժառանգություն. XX դար։ Ֆուտուրիզմ։ Հ.3։ [Բանաստեղծություններ, ժողովածու] / Կազմող՝ Գ. Գիլանց, խմբ.՝ Վ. Սարգսյան։ Էլեկտրոնային տարբերակը հրատարակության պատրաստեց Մ. Յավրումյանը, տառատեսակը՝ Ռ. Թարումյանի (Արիան Գրքի)։ Երկրորդ, էլեկտրոնային բարելավված հրատարակություն.— Եր.։ Յավրուհրատ, 2019.— 224 էջ։

«Ռուսական բանաստեղծական ժառանգություն. XX դար» մատենաշարի երրորդ հատորն ամփոփում է Ֆուտուրիզմի առավել հայտնի ներկայացուցիչների՝ Վելիմիր Խլեբնիկովի, Վլադիմիր Մայակովսկու, Իգոր Սևերյանինի և Ալեքսանդր Վվեդենսկու ստեղծագործությունների թարգմանությունները։

ԳՄԴ 84(2 Ռուս)-5

ISBN 978-5-540-02479-2

© Գևորգ Գիլանց, 2018

© Յավրուհրատ, 2019 (հրատ.)

Բոլոր իրավունքները վերապահված են։

Այս հրատարակության ցանկացած ձևով և եղանակով (էլեկտրոնային, մեխանիկական, պատճենահանման, ձայնագրման և այլն) մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրությունը, տարածումը, պահպանումը որոնողական համակարգերում առանց հրատարակչի գրավոր թույլտվության արգելվում է։

Հեղինակների այս գործերը հանրային սեփականություն են և ենթակա չեն հեղինակային իրավունքների հայտնի սահմանափակումների։ Այս գիրքն արտոնված է միայն անհատական էլեկտրոնային սարքավորումներում ընթերցանության համար։

ԻԲՐԵՎ ՆԱԽԱԲԱՆ

(սկիզբը առաջին և երկրորդ հատորներում)

Բնական էր, որ XX դարասկզբին, ռուսական ավանգարդիստական պոեզիայի և արվեստի այդքան բուռն վերելքից հետո, այդ հզոր շարժումը պիտի տրոհվեր և պիտի առաջանային ավելի մանր խմբեր ու դպրոցներ։ Տրոհումից առաջացած մեծ դպրոցները՝ Սիմվոլիզմը, Ակմեիզմը և Ֆուտուրիզմը, իրենց հերթին սկսեցին բաժանվել ավելի փոքր գրական խմբավորումների։ Գրողներից շատերը մի դպրոցից մյուսն էին «գաղթում»՝ իրենց տեղը վերջնականապես որոշել չկարողանալով, սակայն հիմնական ուղղություններն արագ ուրվագծվեցին։ Սիմվոլիստներից անջատվելուց հետո բավական ուշագրավ ուղղություն դարձավ Ֆուտուրիզմը, որի նշանավոր ներկայացուցիչներից էին Վելիմիր Խլեբնիկովը, Վլադիմիր Մայակովսկին, Իգոր Սևերյանինը, Դ. Բուրլյուկը և այլն։ 1913 թվականին Դ. Բուրլյուկի, Վ. Խլեբնիկովի, Վ. Մայակովսկու և Ա. Կրուչոնիխի ստորագրությամբ Մոսկվայում լույս է տեսել «Ապտակ հասարակական ճաշակին» դեկլարացիան։

Ֆուտուրիզմը (լատ.՝ futur — ապագա) ռուսական ավանգարդ է ներմուծվել Եվրոպայից։ Այդ ուղղության հիմնադիրը իտալացի բանաստեղծ ավանգարդիստ Ֆիլիպպո Տոմազզո Մարինետտին է։ 1909 թ. նա աշխարհով մեկ տարածեց մի մանիֆեստ, որտեղ հայտարարում էր անցյալի վերջը և ապագայի արվեստի ծնունդը։

Ավանգարդիզմի մյուս հոսանքների նման, Ֆուտուրիզմը ևս սուբյեկտիվ-անարխիստական շարժում էր։ Ժխտելով արվեստի և գրականության դասական արժեքները՝ Ֆուտուրիզմը փառաբանել է դարաշրջանի արտաքին, առարկայական հատկանիշները, շարժումը, արագությունը և այլն։ Շարժման հիմնադրույթներն ընդունեցին շատ երկրների արվեստի և գրականության ներկայացուցիչներ:

Այս հատորում ներկայացված են ֆուտուրիստ բանաստեղծներից չորսը՝ Վելիմիր Խլեբնիկովը, Վլադիմիր Մայակովսկին, Ալեքսանդր Վվեդենսկին և Իգոր Սևերյանինը։

Ալեքսանդր Վվեդենսկու մասին գիտեն երևի թե միայն գրականության տեսաբաններն ու ռուսական Արծաթե դարով զբաղվող մասնագետները, թեև այս չորսից «ամենաֆուտուրիստը» թերևս հենց Վվեդենսկին է (եթե իհարկե դատենք ըստ Մարինետտիի մանիֆեստի)։

Խլեբնիկովի մասին հայ ընթերցողը միայն մի թեթև պատկերացում ունի, իսկ Մայակովսկու մասին այնքան է գրվել ու վերլուծվել, որ ավելորդ ենք համարում կրկնելը։

Սևերյանինի պոեզիային հայ ընթերցողը ծանոթ է միայն բնագրով։ Նա բավական հետաքրքիր մոտեցում է դրսևորել այսպես ասած «միջպոետական» և պոեզիայի «միջդպրոցային» հարաբերություններին ու բանավեճերին՝ ուղղակիորեն դրանց անդրադառնալով իր բանաստեղծությունների մեջ։ Մյուսների մոտ դա այլ կերպ է արտահայտվում, բայց Սևերյանինը դա անում է ուղղակի։ Սրա պատճառը թերևս այն էր, որ դեռևս չմասնատված ու դեռ նոր-նոր եռ եկող գրական կաթսայում, ուր նոր գաղափարների ու նախաձեռնությունների հրավառություն էր, առաջացավ մի գաղափար՝ «պոետների արքայի» ընտրություն, որին ընտրում էին հենց բանաստեղծները։ Սևերյանինն առաջին ընտրվածներից մեկն էր։ Այն ժամանակ այդ գաղափարը երկար կյանք չունեցավ, բայց խորը հետք թողեց Սևերյանին բանաստեղծի վրա, որն իրեն դատավոր էր զգում (ոչ քննադատ, այլ դատավոր) և հարկ էր համարում բարոյախրատական ու գնահատողական բանաստեղծություններ գրել Ախմատովայի, Պաստեռնակի, Սոլոգուբի, Բրյուսովի և մյուսների մասին՝ ելնելով իր «տիտղոսի բարձրությունից»։

Ի դեպ, պոետների արքա գաղափարը երկրորդ անգամ էլ կյանքի կոչվեց քսաներորդ դարի 90-ականներին (ընտրվեց մետառեալիստ Ալ. Երյոմենկոն, որի բանաստեղծությունների մի փունջ լույս է տեսել «Գարուն» ամսագրում), սակայն նույնպես երկար կյանք չունեցավ, բայց կերպափոխվեց ու այլ ձևեր ընդունեց՝ «Турнир поэтов», «СЛЭМ» և այլն։

Ֆուտուրիզմը ռուսական ավանգարդի վերջին հզոր դպրոցն էր։ Այս հատորում կներկայացնենք նմուշներ Ֆուտուրիզմի ամենավառ ներկայացուցիչների՝ Վելիմիր Խլեբնիկովի, Վլադիմիր Մայակովսկու, Ալեքսանդր Վվեդենսկու և Իգոր Սևերյանինի պոեզիայից։

ՎԵԼԻՄԻՐ ԽԼԵԲՆԻԿՈՎ

ԹՌՉՆԱԿԸ ՎԱՆԴԱԿՈՒՄ

Ի՞նչ ես երգում վանդակի մեջ, թռչո՛ւն,

Թե ո՞նց հայտնվեցիր այս ցանցում,

Ո՞նց էիր ճյուղերի մեջ բույն հյուսում,

Ո՞նց բաժանեցին քո մարուց սիրասուն։

Թե՞ քո երջանկության մասին՝

Քո բնում սիրելի՝ հյուսված միասին։

Թե՞ այն մասին, որ միջատներ որսում

Ու ձագերիդ էիր տանում համտեսի։

Ազատությա՞ն մասին, անտառի՞,

Բլուրին թառած բարձր ծառերի՞,

Հովիտների՞, լայնարձակ դաշտերի՞։

Տխուր է խեղճը, նստած է ձողին,

Արևին է նայում վանդակի ճաղերից։

Արևոտ օրերին արևում լողանում,

Լիանում՝ երգով իր չքնաղագույն,

Հիշում է անցյալը թեթևորեն, հեշտ,

Հատիկ է կտցում՝ մոռացած իր վիշտն

Ու ջուր է խմում ագահի հանգույն։

* * *

Իսկ ես սրնգում էի սրինգն իմ,

Իսկ աշխարհն ուզում էր ուզածն իր։

Ինձ հնազանդ՝ հյուսվում էին աստղերը

երկնի ժանյակին գործվելով։

Ես սրնգում էի սրինգն իմ՝

աշխարհի բախտն ի կատար ածելով։

* * *

Ռուսիան մոռացավ խմիչքները,—

Դրանց մեջ հավերժության գինին էր,

Եվ առաջին իսկ գլանագրի մեջ էլ

Կարդաց ճակատագրական գիրը։

Գլանագիրն ընթերցում էր նա լուռ,

Հանց մեծին լսող մի մանուկ,

Թեև նենգ, գաղտնի ուժը խոլոռ

Հետևում էր նրան ծածուկ։

* * *

Համրությունն աղեղվեց իր աղեղով համր

Կոչնակներում ծագող արևի։

Գիշերը սև հոգիների համար

Հին կոչերն էր նորել՝ «Այրվի՛ր»։

Ձայնարկումները դողացին կամաց,

Ու լռությունը վահանի տակ առած

Ու սեղանին սեղանակերպ սեղմված,

Դաժան դղիրդով դեպի մութը գնաց։

Աղեղն ընկավ հույսի պես անձև,

Լռությունը գուշակ է դարձել,

Մեծապետական իր նիստուկացը

Թռչելով հեռանում է կարծես։

* * *

Այնտեղ, ուր ապրում են ճնճղուկ ու ծտեր,

Եղևնիները ճոճվում են թեթև,

Թռչելով եկավ, անցավ հանց եթեր

Ժամ-աշխարհների երամը թեթև։

Անդ, ուր եղևնիներն աղմկեցին,

Երգեցիկները ճիչեր երգեցին,

Թռչելով եկավ, անցավ հանց եթեր

Ժամ-աշխարհների երամը թեթև։

Ստվերների վայրի խառնաշփոթ էր,

Եվ հին օրերի խավարն ու տոթը

Ելան, շրջեցին... Ու զնգաց թեթև...

Ժամ-աշխարհների երամը՝ եթեր։

Ժամ-աշխարհների օ՜ թեթև երամ,

Դու՝ երգչային ես ու վայրի այնպես,

Հարբում է հոգիս լարերից քո հեզ,

Սիրտս ես լցվում հանց ալիքն այս վես։

Դեհ, երգչայիններ՝ փառաբանեք այս

Ժամ-աշխարհների երամը թեթև։

* * *

Փառք բռնակալության տարիներին

Ինձ հեռուները տանող թևերին,

Դեպ ազատություն կապույտ, անթերի,

Դեպի արևային ոլորտներ եթերի,

Դեպ այնտեղ՝ ամենավերին մի օղակ,

Ուր հարատև է երգի թագը ճերմակ։

* * *

Պարկից

Հատակին իրեր թափվեցին։

Ես մտածեցի,

Որ աշխարհը՝ խաղ,

Լոկ քմծիծաղ է,

Որ ջերմանում է

Շուրթերին կախվածի։

* * *

Անցողիկ եղեգներ

Ափերին լճակի,

Որտեղ քարերը հենց ժամանակն են,

Որտեղ ժամանակն է հենց քարեղեն։

Ափերին լճակի՝

Անցողիկ եղեգներ,

Ափերին լճակի

Սրբազան աղմուկ է։

* * *

Շոգաստված։ Շոգաստված։

Ես դեպի քեզ եմ անրջանքս նետում

Փառապանծ լեռներից հատված,

Օ՜հ, դեպ ինձ նետիր շուտով

Խարկվածքների ազատ մի երամ։

Շոգաստված։ Շոգաստված։

Տեսնեի կամքդ հրաբորբ,

Խարկվածների թեթև մի երամ,

Որ ծիածանված հարյուրաբոց

Այրեն մեր օրերի խավարը։

* * *

Ես երկիրը հատու կայծքարով հատեցի,

Եվ փխրաժպիտը շուրթերիս մոտեցրի,

Եվ լուսավորեցի ծխամուժով լեռը,

Եվ նախկին քաղցրահամ շուքով հառնեցրի։

ՂՐԻՄՅԱՆ

ՍՐՏԻ ԳՐԱՌՈՒՄՆԵՐ. ԱԶԱՏ ՉԱՓ

Թուրքեր

Հարավի շողշողուն այդ ծխակոթուններն

Ընկած են ափին։

Իրար սեղմած ափերիս մեջ

Իմ ձկներին եմ

Պահպանում։

Իրենց ժպիտները

Չեն կարողանում զսպել ճերմակահեր

Թուրքերը։

Երբեմն կատակաբանում են։

Ես էլ եմ գցում ծխուկս...

Ծովն այս ծովածոցում քնում է։

Քնում են

Ձկնորսները ուռկանների ծովում։

Երկինքը

Ձախից... Կնոջ մեջ

Դուք կգտնեի՞ք ստվերը կապույտ,

Ձկնորսներն անկարող են.

Կռացած ցանցեր են ցանում։

Բանվորը կանչում է. «Էս ի՜՞նչ եմ տեսնում»,

Շունն էր փշագնդակի պես գլորվում դաշտով։

Եվ կռանալով, որ քար վերցնեմ գետնից,

Զգում եմ, որ հարկավոր է ձեռքն էլի ձգել։

Մայրիկի ղեկավարությամբ

Օրիորդը սովորում է քար նետել ջրի մակերևույթին։

Վազող կապույտի վրա

Քամին տարածում է քաղցր

Հոտը ձիթենու,

Ոդիսևսի ծաղիկի։

Ու քանի դեռ ծիծաղով ծաղկում է, կատակների ընտանիքը,

Տղայի

Ձեռքերից

Կախ ընկներով՝ թափվում է անձրևը հեռացող բադերից։

Ծովը շռայլ չափաբաժիններով

Բուրում է կեսօրվա ոսկով։

Օ՜հ։ Այդ ժամանակին մենք բոլորս ենք հավատում,

Մենք բոլորս ենք քաջ,

Ու սկսում է թվալ, որ չկա ոչինչ աներևակայելի,

Եվ այդժամ

Ծովն է շրջում մեր մեջ՝

Հագած կապույտ անարտահայտելին։

Օրը, կտրած ծառի նման, իր հյութն է հեղում։

Ավազը տաք է։

Ճանապահին ավազ է պառկել։

Հայացքների մեջ՝ քար է ու շուն,

Ձայնարկումներ՝ «Մամա՜շա, մամա՜շա»։

Ինչ-որ մեկը ձեռքով էր անում ու կանչում։

Տապն ինձ թուլացնում է։

Ծովն էլ է թուլացնում։

Փայլում է «գործված» հատակը...

Թռչունը

Պտտվում է,

Թռիչքում։ Շրջաններ և չու...

Ա՛խ, ընկերներ,

Ես հոգնել եմ՝ ավազին վեր ընկնել։

Իսկ մանուկը նայեց վերև,

Տեսնելով արևը,

Գոչեց. «Ցացա՜»,

Ախ, ոտքերի այս հավերժական խշշոցը։

Ես տխուր եմ։

Օ՜, ամպերի այս որսը ակնթարթների ցանցով,

Եվ անտեսանելի արծիվների ճիչը։

Այստեղից երևում է ջրերի անծիրը։

Այնտեղ, ուր անմարմին աչքերով ամպերն անցան,

Գծում եմ գետնին «Վ» և «Դ»։

Ո՞ւմն են։ Իմը չեն։

Իմը՝ «Վ» և «Ի» է։

Պատի քարերին

Սողունը

Սողում է

Իբրև ստվեր

Խոնջանքից քնքշացած։

Այստեղից ծովը թվում է

Կապույտ լողակ է՝ կոշտուկոպիտ ձեռքերից կաթած։

Օ՛ր, դու նորից իմ առջև ելար, ինչպես թմբլիկ տղան՝

Ձեռքերը գրպաններում բռունցքած։

Բայց քամին երգը քշում է

Եվ վճիտ է լեռնային մշուշը։

Ամենը լռում է։ Ոչինչ չի խոսում։

Թուրքերի շեկությունը լուծվեց մայրամուտին։

Օ՜, այդ պարզ մայրամուտը,

Իր կարմրավուն ներկերով հոսող։

Նրա զոհերը տրտում՝

Ես ու լուսաբացն ենք արթուն։

Այս ակոսների մեջ էլ հենց,

Ուր ժամանակները գցել են սերմն իրենց,

Երևում են աշտարակներ,

Որ երբեք չեն ընկրկել։

Անդ, ուր աստվածների ու երկրային կույսերի տեղն էր,

Տաղավար է, ուր վաճառում են պանիր ու մեղր։

Շարված են դատարկ արկղեր

Անդ, ուր ճեմում էր Աստված,

Ոչ շինծուն, այլ իսկականը։

Եվ դիմելով ամպերին,

Եվ հանելով իմ կեպին,

Եվ ոտքս մի քիչ ետ քաշելով,

Ես փնթփնթում եմ, որ չգիտեմ ոչ մեկին,

Մի քիչ թլվատ մանկական անվստահ ձայնով.

«Եթե արդար է իմ համեստ դիտարկումը,

Թե ոսկին, որը դուք սփռում էիք,

Ու սիրո մասին ծիծաղով պատմում էիք,

Եվ ձեր ընտանիքի սովորական զարդն է,

Ապա չեմ հավատում, որ ինձ չեք ասել, ասացե՛ք,

Սիրո՞ւմ եք արդյոք «ձգոցին»,

Թռչնակին «քնեցնել»,

Ինչպես նաև «Ռուսաց լեզվից»

Անցե՞լ եք

«Սիրել» բայի խոնարհումը։ Սալորնե՜ր»։

Հիմա երգ սերմանելով՝

Թռել եմ հայրենիքն իմ։

Լոկ հավերժանամ պիտի

Ես։

Միայն՝

«Բացի այդ, դնո՞ւմ է արդյոք ձեր դասատուն երկուսներ»։

Հին հուշը խայթում է ինձ։

Ստվերները վազում էին։

Հին իշխանությունը կենդանի է,

Եվ տխուր են հիմա ժանյակները։

Հին տրտմությունը

Իր նինջի մեջ լցնում է «Ռուսաստան» բառը...

«Եվ սիրո՞ւմ եք արդյոք դուք լեզու հանել»։

* * *

Երեկո։ Ծուլություն։ Ստվեր։

Նախամուտքի բացված թևեր։

Մենք նստել էինք՝ երեկոն ըմպելով։

Եղնիկի վազք էր ամեն մի աչքը,

Ամեն նայվածքում՝ նիզակի թռիչք։

Իսկ երբ մայրամուտին եռում էր տապը,

Որ տիեզերքի շունչն էր կապել,

Դուրս թռավ տաղավարից մի մանկիկ,

Որին ուղեկցում էր ճիչը՝ «Տապակի՛ր»։

Եվ ես ավելի շուտ աջից էի, քան աջլիկ,

Ես շատ ավելի բառ էի, քան բառերը։

* * *

Ժամանակին, երբ անգութ հարավը

Տարավ ժամանակ-աշխարհների երամը,

Ես խաղում էի ժամանակ-քարերով։

Եվ նետեցի ես ժամանակ-քարը,

Եվ քարը սուզվեց ու չէր երևում,

Եվ ժամանակը տարածեց թևերը։

* * *

Ինձ երգեք մաքրամաքուր աղջիկների մասին,

Թխկենու հետ անհաշտ վիճողների մասին,

Պատանիների, որ թիկնեղ, հաստատուն են.

Ձեր մեջ կան նրանք — գիտեմ, հավատում եմ։

* * *

Ճկույթաչափ ակնթարթ էր,

Սահելով երկու ժամերի միջև,

Ստեղծեց համբույրի մի պատկեր,

Կապանքների զնգոց, և կրքերի ճիչ։

Նրան ես բաց թողեցի շոյելով,

Իմ սրտում հուշն անթեղեցի

Տղայի մասին այն գանգրահեր։

Եվ աշխատելիս,

Եվ զվարճանքի պահին

Նրան եմ հիշում քնքշորեն

Եվ գորովանքս դեպ նա ճամփելով

Կանչում եմ, աղաչում.

«Նորեն եղիր հյուրն իմ ցանկալի»։

* * *

Ողբում էի, սիրում էի, և իմն էի կարծում

Նրան, ում անմեղությունը հեքիաթ էր դարձել,

Նրան, որ լոկ ինձ համար էր փթթում,

Երջանկություն էր միասնական մեր սրտում.

Բայց Առնետորսը գոչյունով՝ «առնետ»,

Ոռնոցով նետվեց առնետ որսալու...

Հիմա նա չաստծո ձեռքում է, դառն է...—

Դագաղի կողքին մոմերն են լալիս։

* * *

Երբ ժամապահը դիտակետից

Տեսնում է հեռվից եկող թշնամուն,

Որի հայցն ու միակ նպատակը

Կոզակական տնակներն են ամուր,

Իսկ սուրը՝ կեռ է ու սուր,

Նա իջնում է դիտաշտարակից՝ մազերը տված քամուն,

Հեծնում է իր աշխետ ձիուն

Եվ առանց հանգստի թռչում է դեպի

Էջերը՝ բարբառով լեցուն։

Այդպես էլ ես, շատ ավելի վաղ,

Քան կընդունեն բոլորը, ավաղ,

Ասում եմ. «Կախվել է մեզ վրա լուծը.

Տրտնջա՜նք, ռուսնե՛ր, տրտնջա՜նք, վաղուց է,

Որ մենք էլի միևնույն ճնշվածն ենք,

Հարկ է սովորել հին ստրուկներից

Եվ հպարտորեն ապստամբել նորից։

Զրահնե՛ր հագնենք շապկի վրայից»։

ՍԿՅՈՒԹԱԿԱՆ

Ինչ եղել է՝ կտանի ջուրը։

Մեր ձիերը իրիկնաթույր են,

Եվ լուսավարս է մեր կույսը,

Եվ ծլառատ է մեր ցանքսը։

Երեկոն հունձքն է օրվա,

Հեռուն է ընթանում նավը,

Եվ կյանքը և մահն են կանչում,

Եվ ձիերը մարտ են տենչում։

Նետաձիգների արձակած

Նետերի տարափի միջարկում,

Մերկ հեծվորները ձաղկված

Ձիերի մարմնալեռն են լքում։

Սանձն է վրեժը նրանց,

Փորքաշը՝ միակ տենչը,

Արա՞գ է վարգը, կամա՞ց,

Ընկերուհին խոտերի մեջ է։

Հայացքների մեջ կապույտ

Դույլն է ժպտում երկնքի։

Թալանի ընկերներն անփույթ

Ճզմել են ոսկորները կոնքի։

Ամպամած է՝ սիրվում է գոմը,

Կոշիկը՝ երբ խոնավ հանդում են։

Էգը մոտակայքում է,

Երկուսով կամաց խնդում են։

Գայլերի ոռնոցը չանցավ.

Ուտելիք չեն ունենա։

Ձիերը չունեն ոտնացավ։

Գլխում հաղթանակն է միայն։

Ընկերոջ տան ճամփան է հին։

Շարժումները թեթև ու անհոգ են։

Հետևից ընկերուհին է,

Աչքերի փայլի մեջ՝ մաքոքներ։

ԿԱԽԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆ ԾԻԾԱՂՈՎ

Օ՜, ծիծաղեք, ծիծաղասերնե՛ր,

Ծիծաղախեղդվեք, ծիծաղասերնե՛ր։

Այս ի՜նչ ծիծաղ են ծիծաղում, այս ի՜նչ խինդ են խնդում,

Օ՜, ծիծաղեք ծիծաղախեղդված։

Եթե ծաղրես ծիծաղասերին՝ կլսվի ծիծաղի քմծիծաղը։

Օ՜, քրքջախառն ծիծաղիր ծաղրասերի ծիծաղի վրա։

Ծիծաղկոտ, ծիծաղկուն,

Ծիծաղիր, ծաղրիր ծաղրը, ծիծաղը,

Ծիծաղալածիրակնե՛ր, լածիրակնե՛ր ծիծաղկոտ,

Օ՜, ծիծաղեք, ծաղրասերնե՛ր,

Ծիծաղախեղդվե՛ք, ծիծաղասերնե՜ր։

* * *

Օ՜, դոստոևսկիոտ վազող ամպեր,

Օ՜, պուշկինոտ օր մարող ու անցնող,

Գիշերն ասես Տյուտչևն է մեր,

Անչափելին անդինայինով լցնող։

* * *

Բոբեոբի երգում էին շրթունքները,

Վեեոմի երգում էին հայացքները,

Պեյեեո երգում էին հոնքերը,

Լիեեյ — երգեցին կերպարանքները,

Գզի-գզի-գզեո շղթան կրկնեց հին երգը։

Այսպես կտավի վրա համընկնումների

Ծորունությունից անդին ապրում էր Դեմքը։

* * *

Ում պատմեմ, չոքեմ ո՞ւմ ականջին,

Թե ոնց էր կարևոր ազնվական մի կին...

Չէ՛, բնավ էլ կարևոր ազնվական չի,

Այլ, այսպես ասած, կանաչ գորտիկ է.

Հաստլիկ էր, շրջազգեստով կարճլիկ,

Ընկերանում էր նա մեծամասամբ

Իշխանների հետ եղևնահասակ։

Սուզում էր նա հայելու փայլերում

Ի հայտ եկող հետքերը թերի,

Այնտեղ, ուր գարնանն էր դեռ քայլում

Աղջիկը՝ քամահարված ջրերի։

ՄՈՐԵԽԸ

Թափահարելով ոսկեգիրը իր

Նրբաթել ջղիկների, այստեղ

Մորեխն է փորում տեղավորում

Ափամերձ խոտեր ու ծեղ։

«Պի՛ն, պի՛ն, պի՛ն»,— ճտպտաց թևավորը։

Օ՜, կարապային։

Օ՜, լուսավորիր։

* * *

Հրեշը՝ բարձրում բնակվող,

Ահավոր քամակով,

Չանթեց կուժը կոնքին՝

Չքնաղ հայացքով մեկին,

Որ ճոճվում էր պտղի պես հասուն,

Նրա ձեռքերի մեջ մազոտ։

Հրեշն՝ այլանդակ, ճանկը՝ սուր,

Զբաղմունք էր գտել այսօր։

* * *

Դադարեցին թռչունները թռչել

Ճվճվոցով, սուլոցով։

Նրանք դեռ չէին թռել

Տերևների պես դողացող։

Խորհրդավոր ձգվում էին փետուրները թեթև

Ամպի ետևում իբրև մեծ մի թև։

Անվանեցի ես ամպին այդ հին՝

Երկերեսություն գիտության վտարանդի։

ՁԵԶ

Ազատության մահարձաններ Կարագեբիլը և Գունիբը1

Տեսարաններն էին հետս կիսում,

Եվ թե լինեին սեղանի մոտ

Չէին ձայնի ինձ. «Է՛յ, ընկեր, դու էդ ինչե՞ր ես բըստրում»։

Ժանտախտին չհաղթեց մարտիկը մարտնչող,

Ընկավ ճամփեզրին սրակոտոշ ցուլը,

Որ հարցմունք չանողները՝ «ինչո՞ւ»,

Ոգին ճանաչեն ուրախությամբ տիրակալի։

Որ մեր նժույգների՝ մեկ վազքը, մեկ էլ վարգը,

Չվախեցնի նրանց՝ արծիվներին հպարտ,

Քամին, որ մեզ համար անսոսափ, բարակ էր,

Արքայական որսի էր նրանց հանում հանդարտ։

Տիեզերքի հրամանին ենթակա,

Վեր էր խոյանում լեռնաշղթան։

Ես ճամփորդում էի բարձր Կովկասով

Բայց մտածում էի Վոլգայի մասին։

Ձին, առույգորեն շրջել էր գլուխը,

Վարգում էր անդունդի ծալքերի երկայնքով։

Սարսափով, ակամա պայքարից արբեցած,

Մտածում էի, որ անդունդների վրա

Թվերով զբաղվելը օգտակար մի գործ է։

Ակամա թվեր էի գումարում, ածանցում,

Ասես դառնալով արարման օրերին,

Ու հաշվում, թե երբ է վերջին գաղիացին

Մեռնելու՝ չբավարարված մնալով։

Հեռու անդունդի մեջ աղմկում էր գետը,

Դեպ նա կարմիր, սպիտակ ծանծաղուտներ ձգվեցին,

Ես բնության մասին մտածեցի,

Որ վայրի գեղեցկությամբ չքնաղ ու ահախեղդ է։

Ես մտածում էի Ռուսաստանի մասին,

Որ տունդրայի, տայգայի, ստեպների հերթափոխ է,

Նման է մի աստվածային հանգի...

Այդժամ օդն ազատվեց շղթայի ժանգից,

Ու լռեց, ու հանգավ հանգերգը։

Հանկարծ, զվարթ մի հարթակի վրա,

Որ նման էր քաղաքի ծաղկասրահի,

Իմանալով՝ ոնց են անդ սիրում ծաղիկ,

Մեկնում էր զվարթ գույներն անցնողին։

Իմ առջև այն քարն էր, որի տակ սրբացած

Ննջում էր մարգարեն չալմայով թագադրված.

Հնձված էր շուրջը, իսկ տապանի վրա

Հինավուրց անոթ էր՝ այծի կոտոշի պես ոլորված,

Ու քարի վրա ասես դաջված էր Աստծո կերպարը։

Ամայության մեջ, միայնակ դաշտում,

Ուր վայրի աստծո վայրի ողջակեզն էր անապակ,

Ես ասես ներկա էի աղոթքին հեթանոս.

Սբազան քար և զոհացու ծաղկանոց։

Իմ առջև խորհրդավոր մի ծես էր ընթանում,

Ծաղիկները գլուխներն էին խոնարհում,

Հրով էր համակված մայրամուտը

Եվ շքախմբի՝ իրիկվա մտմտուքը։

Ի՞նչ, այդ ի՜նչ հազարոսկրանի է, զի

Կիսաջրային, սարսափաթև,

Ծովի միջից ցցած պոչը՝ թերակղզի,

Կիսերկրային թախծով պատված թեթև։

Այն ժամանակ վկան դեռ կենդանի խխունջն էր ժրաչ,

Հիմա՝ արդեն մեռած, բայց ինչպես և առաջ, ամենատես մի քար,

Ծաղիկները շրջապատել են, ինչպես սաներն ուսուցչին,

Նրան, ով դիտել է դարերով անդադար,

Եվ հիմա խոսում է ջրայինի մասին, ասես լինի նովգորոդցիների վեչե,

Եվ Սադկոյի նման, ձեռքն է առել քնարը

Հիմա, երբ Կովկասը ծով է՝ հատակը շրջած,

Նրա կենսական ուժը վաղուց է խամրել։

Այդպես, «Թախտի գրառումների», «Քնքուշ Հովսեփի»

Եվ «Ալեքսանդրի գործերի»2 նման,

Արարում եք հրաշալի ձեռքերով,

Ինչպես ծաղկած հասկերի մեջ

Հրաշալի քարը հպարտ իր ոլորուն եղջյուրով։

Դա դիպվածից ավելին էր.

Աղոթում էին ծաղիկները, բախտի համար լավագույն,

Կանգնած հանդեպ անցյալի.

Ավանակը տրորում էր դաշտերը,

Այստեղ կռվում ընկավ սուրն Իսկանդերի3,

Այստեղ պատանին ազգերին խցկեց պղնձի մեջ,

Այստեղ անտառների ճիգը լլկեց հաղթողին,

Որ գցել էր ժողովուրդներին ցանցի մեջ։

* * *

Ես գտնում եմ, որ եղանակն անուշ է,

Եվ խնդրում եմ ձեռքին քնքուշ

Պերճաշուքորեն փոխել տեղը շեշտի,

Որ լինի այսպես. մահը շտապում է զավեշտի։

Ա՛յ այնտեղ, ճամփին, սպիտակն է ցայտում,

Իրիկո՞ւնն է։ Ծա՞ռն է։ Ցանկությո՞ւն։

Ա՜խ, թույլ տվեք ասել ինձ այս բառն իբրև վայելք,

Նրան եմ մոտենում քայլով պերճաշուք և հատու։

Եվ երդվելով կանչում եմ. եթե չեք մերժում սիրո հմայքը,

Ապա ես կանչում եմ երեկույթի։

Այնտեղ կլինեն օրիորդ պարմանուհիներ,

Ձեռքների բաժակներում ըմպաններ։

Ձեռքով բռնելով ամպիկներ,

Քամին հարված է ստանում ձեռքին, ոչ ինձնից,

Իսկ աչքերի՝ համաձայնորեն փայլող լուսատիտիկները

Հուշում են, որ հեշտ է

Հարաբերվելն անդրշիրիմյան աշխարհի հետ։

* * *

1.

Դուք հիշում եք քաղաքը, հրաշքից նեղացած,

Որի ձայնն այդքան շոյում է ունկդ,

Որ վերցված է հրաշալեզվից հինավուրց։

Կանչում է տեսնելու հովվին գյուղական,

Գյուղական սրինգով («գյուղական» բառի վայելքը մեծ է),

Կաթնատու հոտը՝ կրծքերով կաթնատու,

Մի քիչ վախվորած անցնում է գետը։

Խշշացող ծանծաղուտ։

Այս ամենը փոխանցել է մեզ ուրիշ անունով մի ժողովուրդ։

Հովիվը՝ կեչակեղև սրինգով,

Լռում է այլ ժամանակների դղիրդում։

Այնտեղ, ուր ճիչն էր մանկան ու շեփորն էր երգում,

Կախված է ծխի ծծմբասյուն գորշ երկնքում։

Այնտեղ, ուր առաջ երևում էր կովի կճղակի հետքը,

Գետի վրա գցված է կամրջի կիսապսակը երկաթե։

Գլխատման կոճղի, գզվռտոցի տեղը, երեկ և այսօր, քաղաքն է։

Այնտեղ ընկերության մոխիրները մարեցին ու հանգան։

Գլուխը հակած ստրելեցը լուռ գնում էր գլխատման։

Նրա մասին չէ՞ր բազմաձայն ամբոխից լսվում ողբն աղջկա։

Հին ուժերի մայրամուտ,

Գործի է կանչված դահիճը հմուտ։

Թեև, ամեն ինչ ավելի ահավոր, պարզ ու հեշտ է.

Գլխատված մարմին պրպտողները չեն աճում դաշտում։

Մահապատիժը տարվել է գաղտնի դղյակի հետնաբակ,

Այստեղ դրանց նայում են միայն մանուկները բոբիկ։

Երբ ամբոխն աղմկում է ու համատարած զվարճանք է,

Իմ աչքերի առջև պատժվածների դեմքն է։

Այդպես էլ հիմա. երբ պարզ երկնքում կա լոկ մի ամպ —

Հիշում եմ քեզ ակամա, իշխանների ըմբոստ խումբ։

2.

Քո մեջ, սիրելի քաղաք,

Պառավից ինչ-որ բան կա.

Նստել է իր արկղիկին

Ու ուզում է ուտել, ու մեկեն

Թափ է տալիս գլխաշորը սովորական.

Գլխաշորից՝ ծայրից ծայր, սև թռչունների երամ է պոկվում։

* * *

Ես չգիտեմ, պտտվում է Երկիրը, թե կանգ է առել,

Դա կախված է նրանից թե կգտնի արդյոք բառը

Իր տեղը տողում։

Չգիտեմ եղե՞լ են արդյոք իմ պապն ու տատը կապիկներ,

Քանզի չգիտեմ, սիրում եմ քա՞ղցր, թթո՞ւ, թե՞ տտիպը։

Բայց ես գիտեմ, որ ուզում եմ եռալ և ուզում եմ,

Որ արևն ու իմ ջիղը միանան ընդհանուր մի դողով։

Ուզում եմ, որ ճաճանչն իմ աչքի համբուրի ճառագայթը աստղի,

Ինչպես եղնիկը եղնիկին

(օ՜, որքա՜ն նրանց աչքերը չքնաղ են)։

Նաև ուզում եմ, որ երբ հանկարծ սարսռամ,

Սարսուռն այդ փոխանցվի տիեզերքի ջղերին։

Եվ շատ եմ ուզում հավատալ, որ կմնա ինչ-որ բան,

Եթե սիրածիդ ծամը փոխես, ասենք ժամանակի հետ։

Ես ուզում եմ որպես արտադրյալ ընդհանուր

Փակագծերից դուրս բերել միացնողին,

Որ միացնում է ինձ, երկնքին ու փոշուն հակինթե։

* * *

Ես լողալով անցա Սուդակի ծովածոցը։

Ես վայրի նժույգին հեծնեցի։

Ես գոչեցի.

— Ռուսիան չկա՜, չկա այլևս,—

Մերկացրի, ձաղտեցի Լեհաստանի պես։

Եվ մարդիկ սարսափեցին։

Ես ասացի, որ սիրտը արդի ռուսի

Ոնց էլ բացես, կախ է ընկած։

Եվ մարդիկ մեղա եկան։

Ես ասացի.

— Օ՜, ծիծաղեք, ծաղրասերներ,

Ծիծաղից մեռեք, ծիծաղասերներ։—

Ես ասացի՝ կորչեն Հաբսբուրգները։

Սանձել Գոգենցոլերներին։

Ես գրում էի փետուրով արծվի։

Մետաքսե և ոսկե՝ այն փողփողում էր հաստ միջուկի շուրջը։

Ես քայլում էի չքնաղ լճի ափին տրեխներով ու կապույտ վերնաշապկով։

Ես շատ էի չքնաղ։

Ես կրում էի կլոր գնդերով հին պղնձե լախտ։

Ես ունեի սրինգ՝ սղոցված եղջյուրից ու եղեգներից երկփող։

Ես նկարվեցի՝ գանգը ձեռքիս մեջ։

Պետրովսկում ես տեսել եմ ծովային օձեր։

Կասպիցի ջուրն Ուրալով փոխադրել եմ Կարսկյան ծովեր։

Ես ասացի. Կազբեկի ձյունը բարձր է ու հավերժ,

Բայց սրտամոտ է Ուրալյան ճերմակ սավանը թարմացնող։

Գրեբենյան լեռներում ես գտել եմ կենդանու ատամնաշար, արծաթե խեցի,

Որ փարավոնների ձիակառքի անիվներից էլ մե՜ծ էին։

ՄԱՐԻԱ ՎԵՉՈՐԱ

Ամրոցն իր ելուստներն է տարածում

Երկնքի կապույտ անապատում անհուն։

Արևելքի խարույկը ցուրտ

Առավոտվա դիմավորում է աստվածուհուն։

Այդ ժամանակ էր հենց,

Որ լսվեց պայտերի զնգոց։

Ճերմակ, ինչպես խրճիթը,

Ճերմակ ամպերի լուսինը

Հեծյալների լավա է տեսնում։

Եվ նրանցից մեկը լայնորեն

Ճերմակ իր բեռով փայլելով,

Եկավ ու նրա գիշերային աչքում

Ինքը խրախճանքն էր խորհրդավոր

Կավճից ավելի ճերմակով

Նայեց այտն ի վեր։

«Ոչ սրբեր ենք, ոչ էլ միամիտ,

Սլանում ենք մենք այս ուշ ժամին,

Էլ ինչու ամաչել բեռից ու

Մթից՝ գիշերվա թագուհուց»։

Արդեն սալարկն է թնդում

Փրփրած ձիերի պայտի տակ,

Ու նորից վեր նետեց կենդանի

Բեռը հետապնդումի։

Եվ ձիերը հոգնած հորանջում են,

Ձիերի մարմիններ են շրջում։

Զվարթ հարուստների առաջնորդի

Ոսկե բեղերն են ոլորված,

Եվ կպչուն տեսակին հապշտապ հարկելով՝

Դարպասները լայն բացվեցին։

«Լայն տարածվիր կտոր, բացվիր,

Չքնաղ գտածոն ծածկիր։

Ձեռքերիս մեջ ննջում է եղնիկը չքնաղ»։

Հաղթահարելով տարօրինակ վախը,

Նա ելնում է աստիճանները վազքով

Ու մազերի մեջ թաքցնում է դեմքը

Լռակյաց կախարդուհու։

«Անդորրի, ցուրտ մթնշաղում,

Ուր շուրջկալել են աթոռները սեղանին,

Ես կհանդիպեմ խրախճանքում

Ուրախության հսկաներին ընտանեկան»։

Նրանք ուրախ պատասխանեցին.

«Ճիշտն ես ասում, դա կարգին գործ է։

Հաշտ են այլանդակն ու գրողի ծոցը,

Բարձունք է սիրում երկնամարմինը»։

«Կարճլի՛կ, մի քառորդ ժամն է իմը,

Կլինեմ վերևում, կլինեմ մենակ։

Կիմանամ ձգտո՞ւմ են մազերիս ճերմակ

Նրա մազերը ջահել ու փարթամ»։

Նրանք միասին ժպտացին տարտամ,

Հին սլաքի հետ ժամացույցը ճոճվեց։

Բայց ժամանում է վախը հանկարծ,

Ձիավորները բեղ են ոլորում խրոխտ, վախվորած...

Սակայն ինչ է սա...

Դողդոջուն խոսք է, խեղճացած տնքոց,

Եվ ուշագնաց մարմնի թրմփոց:

Դողահար վազքով խոհարարն անցավ։

Վազքով հեռացավ, ձայն չհանելով։

Սլացավ ամբոխը, գույժը զգալով,

Մինչև բարձր դուռը՝ կաղնե ու մռայլ,

Կամավորն է լալիս, բանալին ճեղքի մեջ դնելով...

Խստադեմ, բարկացկոտ ու հսկա՝

Գնում են կանացի թովչանքի դեմ կռվելու։

Դուռը բացվեց ծանր հարվածից, ահարկու

Ճռռալով, ասես ինչ-որ տեղ թռչելով։

Տխրելով աղոթում ու լալիս էր մանչուկը։

Բայց ինչո՞ւ շեղբեր փայլեցին՝

Ձեռքերի մեջ նրանց։

Ասես լինի քնած, պառկել է նրանց ընկերը,

Եվ հատակին են հեղվում կարմիր արյան լճակները։

Իսկ պատի մոտ, անկյունում՝ մեղադրում և վախն է չոր

Մարիա Վեչորա։

* * *

Փղերը ժանիքներն այնպես զարնեցին իրար,

Կարծես ճերմակ քարեր էին

Նկարչի ձեռքի տակ։

Եղջերուներն այնպես խաչեցին ծնոտներն իրար,

Որ թվում էր՝ նրանց կապում էր

Ամուսնակարգը հին

Փոխադարձ հրապուրանքներով

Ու անհավատարմությամբ։

Գետերը այնպես լցվեցին ծովերը,

Որ թվում էր՝ մեկի ձեռքը

Մյուսի կոկորդն էր սեղմում ուժգնությամբ։

* * *

Փոքրիկս,

Եթե հոգնել են աչքերդ լայն լինելուց,

Եթե համաձայն եք եղբայրիկ անվանը,

Ես, կապուտաչյաս, երդվում եմ

Բարձր պահել ձեր կյանքի ծաղիկը։

Ախր այդպիսին եմ ես էլ,

Ես էլ ամպերից եմ ընկել ցած,

Ինձ անթիվ չարիքներ են պատճառել,

Միայն նրա համար, որ այն չեմ,

Միշտ անմարդամոտ եմ

Ու չսիրված։

Ուզում ես՝ լինենք եղբայր ու քույր,

Չէ՞ որ մենք ազատ, ազատ մարդիկ ենք ու ազատ երկրում,

Ինքներս ենք հնարում օրենքները,

Ինչո՞ւ ենք օրենքներից վախենում,

Եվ արարքների կավն ենք մենք ծեփում։

Գիտեմ, հրաշալի եք դուք,

Ծաղիկ կապույտի,

Եվ ինձ հաճելի է ու անակնկալ,

Որ Սոչին դառնում է ձեր զրույցի թեման,

Ու քնքուշ աչքերդ բացվում են լայն։

Ես, որ երկար ու շատ կասկածներ ունեի

Այնքան շատ բաների հանդեպ,

Հանկարծ հավատացի մեկընդմիշտ,

Թե կանխապես էր գրված,

Որ այնտեղ է

Իր փայտը հատելու փայտահատը...

Մենք շատ ենք խոսում ավելորդ բաներից,

Ես ուղղակի պատարագին ձեզ կլինեմ ծառա

Որպես մազմզոտ ու երկայնաբաշ քահանա,

Թե խմենք մաքրության կապույտ առվակներից,

Սարսափելի անուններից մենք չենք վախենա։

ՄՈՒՐՃԸ

Մուրճի հարվածներ

Ծովի գերեզմանում,

Ջրահարսերի բլուրներին,

Քարերի թիկունքին,

Պղնձե ձեռների մատներին,

Քարե ձագարներին,

Չորացած հեղեղի ողնաշարին,

Ուր ձյունապատկերներ կան քարե,

Ուր մրրիկ կա քարե աստվածների։

Մուրճի հարվածներ՝

Քարե ծովի կաշվին,

Չորացած ձկների ամպերին,

Ծովի կանաչներին,

Քարե ջրահարսերի փոթորիկին,

Ում խոշոր շուրթերը նման են տերևին ցարասի,

Ում քարերի մեջ ծածանվող, սանրած մազերը,

Որ ալիքներն են նետում դեպի ետ,

Լացով թափվում էին ուսերին։

Մարդկային աստվածը կմեծանա,

Եվ վախեցած գյուղերը կոռնան ահազանգով։

Մուրճի հարվածներ՝ կետի շնչառության ջրվեժին,

Շրթունքներին,

Սև ձեռների մատներին,

Երկաթե ծովի մեծ բիբերին,

Երկաթե ալիքներից շրջազգեստներով աղջկական ջրհեղեղի մեջ,

Դյուրաբեկ մատներին և ձեռքերում բռնած ծաղիկներին,

Երկար ու դաժան թարթիչներով

Ջրահարսերի աչքերի ծովում։

Լեռնային հանքերից

Ծնող աշխատանքը,

Ընտանիքը ծովային դուստրերի,

Մութ զանգվածը ջրահարսերի

Ջղաձգվում է սլացիկ՝

Ծովերի սև ժանտախտի թռչող ձուկը

Վրան կապած, իբրև գոտի։

Մուրճի հարվածներ՝ ժանտածին ծովի ջրհեղեղին,

Ծովերի ժանտախտին։

Սևաշուրթ ջրահարսերը վերցնում են,

Եվ սևամորթները ծծում

Անոթը

Մուրճի ծանր համբույրների։

Ճզմվել են շրթունքները,

Ճզմվել են երգերը ցամաքած ծովերի,

Ուր լողացել են կետերը

Եվ ջրաշիթ մղել երկինք։

Հալածանքների ու սև արցունքների խմիչք —

Որտեղից արցունքի գորշ կաթիլներն

Ընկել են գոգնոցի վրա

Եվ ոտքերի վրա են ընկել։

Ողնաշարով հորձանուտի,

Կրակի մեջ լողանալով,

Սլացիկ ու գորշ մարմինների սև մթությամբ

Նա մութ ձեռքն է հպում մուրճին,

Որը դաժան ագռավի պես

Նետվում է ջրահարսերի մարմնի զնդանը,

Ծովալիքների հեղեղը,

Ուր լողում է երգն աստվածուհիների։

Ջարդում է աչքերն ու ձեռքերը

Քարե փխրուն աստվածների,

Որ արտում փթթած հասկի պես

Աճի երկաթե զավակը։

Հանքի եռուն աշխատանքում,

Չուգունե անկողնում նրանք

Դառնում են երկաթե գերան,

Որ երկաթե թփեր ունի,

Անհնազանդ ու երկար մազերով,

Անվախ ու խելոք աչքերով

Նուրբ ու համարձակ պատանի,

Շաղակրատ չարաճճի,

Որի պորտը մուգ փորին է։

Հրո օթյակում էր նա ապրում,

Մութ բլուրի իր մահիճում

Փորն էր սևանում պատանու։

Ծնվեց այսպես,

Առանց սեռի,

Հույզի բնում երկաթե գերանի,

Ծածկոցների մեջ երկաթե,

Երկաթե սփռոցների մեջ,

Մեծ ու երկաթե աչքերով,

Երկաթե գանգուր բերանով։

ՀՈԳԵՀԱՆԳԻՍՏ

Պառկած է մերկ ու բոբիկ շարքը դիերի։

Հոգեհանգստի վերջին երգը կարդացին։

Կողքին գունդն է լուռ կանգնած

Աչքերը վար խոնարհած,

Օդաչուների շուքը ահա փռվել է հողին։

Եվ երբ պառկեց թավուտը

Գյուղի հեռու եզրին,

Ասացինք. «Փա՜ռք երկնքին»

Եվ մարմինները մերոնց

Խարույկ հանեցինք։

Արդյոք մարդի՞կ ենք մենք, թե

Ընդմիշտ ու հար նույն ձեռքում

Ճոճվող տեգերը բախտի։

«Ոչ, նից վեմի»4, սա դաս չէ,

Խրամատներն են հեռվում։

Ովքեր ողջ էին մնացել

Հավաքեցին դիակները,

Որոնց խարտյաշ մազերը

Ծփում էին ուսերին։

Փայտամածին դնելով

Մարմինները լուռ հանգած,

Նրանց համար տվեցինք

Ռուսական մի հոգեհաց։

Սև ծուխը ելնում է երկինք,

Սև, հզոր ու սաստիկ խիտ։

Գրված կարգի համաձայն

Ավարտելով ծեսը մենք

Կանգնել ենք լուռ ու անձայն։

Բլուրների մոտ անթիվ

Ու լճերի մոտ հարյուր

Ընկածներին չկար թիվ։

Մայրու դաժան խարույկում

Մարմինները այրեցինք,

Դրանցից էլ միգուցե

Դոնն ու Իրտիշն են ծնվում։

Կանգնած ենք մենք գլխահակ։

Երբ թավուտը դարավոր

Լուսավորեց ծուխը սև,

Շրխկացրինք զենքերով

Ու աջ դարձանք իսկույն մենք։

* * *

Երբ ձիերն են մեռնում — շնչում են,

Երբ խոտերն են մեռնում — չորանում են,

Երբ արևներն են մեռնում — մարում են,

Երբ մարդիկ են մեռնում — երգում են։

ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՄԱՅԱԿՈՎՍԿԻ

ՆԱՎԱՀԱՆԳԻՍՏԸ

Սավանները ջրերի իր փորի տակ էր առել,

Ալիքներ էր պատառում նա իր ճերմակ ժանիքով։

Մի շեփոր էր շարունակ իր մորմոքը շաղ տալիս՝

Սեր ու տարփանք էր հեղում նա պղնձե իր երգով։

Նավակները սեղմված օրոցքներին մուտքերի,

Կպել էին մորական պտուկներին երկաթե։

Նրանց կողքին մակաղած խուլ նավերի ունկերին

Հուրհրատող գինդերով խարիսխներն էին կանթել։

ԻՍԿ ԴՈՒՔ ԿԱՐՈ՞Ղ ԵՔ

Ես քարտեզն օրվա մեկեն ծեփեցի,

բաժակի ներկը շաղ տալով հենց նոր։

Խաշի ափսեում ցուցադրեցի

օվկիանոսների այտոսկրերը կոր։

Թիթեղյա ձկան թեփուկներից էլ

ես նոր շուրթերի հրավերք առա։

Իսկ դուք

կարո՞ղ եք նոկտյուրն նվագել —

ջրհորդանների ֆլեյտան առած։

ՄԻ ՔԱՆԻ ԽՈՍՔ ԻՄ ԿՆՈՋ ՄԱՍԻՆ

Անհայտ ծովերի հեռավոր ափով

Անցնում է լուսինը —

Իմ կինը։

Իմ շիկահեր սիրուհին։

Իր կառքի ետևից թափով

Ձգվում է համաստեղությունների երփներանգ

ամբոխը։

Պսակվում է ավտո-գարաժի՛ հետ,

Համբուրում է թերթի կիոսկները,

Իսկ շլեյֆի կաթն-ծիրը, որպես նաժիշտ,

Զարդարված է չնչին զարդերով։

Իսկ ե՞ս։—

Իմ ծարաված սրտին քո հոնքերի կեռով

Քո աչքերի հորից բերում էիր դույլեր։

Կախվում էիր լճե մետաքսներում,

Սաթե ջութակների պես երգում էին կոնքերդ։

Այնտեղ, ուր իշխում են դժնի տանիքները —

Չե՛ս նետի ցոլքը քո դու։

Բուլվարներում խեղդվում եմ՝ դեմքիս թախիծ փռած։

Ախր դա դո՜ւստրն է քո —

Իմ երգը —

Աժուր չուլքիներով —

Կաֆեների առաջ։

Ա՛Ռ ՁԵԶ

Մի ժամ հետո այստեղից լխկած ճարպը ձեր

մաքուր նրբանցք կհոսի առօրյա քայլով,

իսկ ձեզ համար քերթության քանի՜ տուփ եմ ես բացել,

ե՛ս — թանկագին բառերի մսխիչ ու մեծ շռայլող։

Ահավասիկ, ա՛յր եք դուք, կաղամբ կա ձեր բեղի տակ՝

կուշտ չկերած ինչ-որ տեղ թթվապուրի մնացուկ,

ահա՛, կին եք, քսմսված թանձր ներկով սպիտակ,

խեցու ներսում իրերի կարծես ոստրե լինեք դուք։

Դուք բոլորդ էլ դիզվում եք պոետ սրտի թիթեռին,

կոշիկներով, անկոշիկ, աղբ ու կեղտով առլեցուն։

Գազազում է ամբոխը, տրորվելու է լռին,

բյուրագլուխ ոջիլը ոտնաճանկերն է ցցում։

Իսկ թե այսօր ինձ նման կոշտ ու կոպիտ մի հոնի

դուր չի գալիս ձեր առջև ծամածռվել — ա՛յ թե ինչ,

կհռհռա՜մ ու կթքե՛մ վայրենի,

կթքե՜մ ձեր երեսին

ե՜ս — թանկագին բառերի մեծ շռայլող ու մսխիչ։

ԼՍԵՑԵ՛Ք

Եթե երկնքում աստղեր են վառվում,

ուրեմն պե՞տք է դա ինչ-որ մեկին,

ու ինչ-որ մեկին մարգարիտներ են

թվում այդ թքոտ աստղերը երկնի։

Տենչահար,

հիվանդ

աստծուն է կանչում,

փոշոտ օրերում վերքերը թողած,

համբուրում նրա ձեռքը,

աղաչում,

որ երկնքում միշտ մի աստղ շողա։

Ծնկի է գալիս,

մրմնջում անվերջ,

որ առանց աստղ դժվար է կյանքում,

ու թափառում է

միշտ խռովքի մեջ,

թեև հանգիստ է թվում արտաքուստ։

Ու շշնջում է նա ինչ-որ մեկին.

«Սարսափելի չէ, չէ՞ հիմա այնքան,

նայի՛ր, վառվում են նորից երկնքում

հուսո աստղերը՝ մեզ համար հանգած»։

Եթե երկնքում

աստղեր են վառվում,

ուրեմն պե՞տք է դա ինչ-որ մեկին,

ուրեմն պե՞տք է,

որ ամեն գիշեր

գոնե մի աստղ շողա երկնքից։

ՄԱՅՐԻԿԸ ԵՎ ԳԵՐՄԱՆԱՑԻՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ՍՊԱՆՎԱԾ ԵՐԵԿՈՆ

Սև փողոցներում սպիտակ մայրերը

Տարածվեցին, ինչպես սև դագաղի գլազեթ.

Հաղթանակի մասին կանչողներին ասին.

«Ախ, փակեցե՛ք, փակեցե՛ք գազեթների աչքերը»։

Նամակ։

Մայրի՛կ, բա՛րձր։

Ծուխ։

Ծուխ։

Ծուխ։

Էլ ի՞նչ եք, մայրի՛կ, երկարում։

Տեսնո՞ւմ եք —

Օդն ամբողջ քարած է

Թեժ ռումբերի ուժից դղրդացող քարով։

Հենց հիմա բերեցին վիրավոր երեկոյին.

Երկար դիմադրում էր՝

Անհարթ,

Մռայլ,

Կուզիկ.

Եվ հանկարծ,

Ցնցելով ամպե ուսերը —

Արտասվեց՝ փաթաթվելով Վարշավայի վզին։

Կապույտ շապիկ հագած ոսկեաչք աստղերը

Ճչացին.

— Սպանվա՜ծ է

Մեր անգին,

Թանկագի՛նը։

Եվ մահիկն իր մի աչքը սարսափահար հառեց

Աբոյմը պինդ սեղմած, մեռած, սառած ձեռքի՛ն այն

Վազեցին տեսնելու լատվիական գյուղերը,

Թե ինչպես, հաշմանդամ դարձած,

Արցունքելով ոսկե կաստելների աչքերը

Կոտրատում է Կովնոն փողոց — մատներն անծայր։

Իսկ երեկոն ճչում է —

Անձեռ,

Անոտ.

— Սո՜ւտ է.

Կարող եմ դեռ —

Զնգացնելով պարում շպորներըս —

Բեղըս ոլորել։

Զանգ են տալիս։

Մայրի՜կ։

Ի՛նչ պատահեց.

Լսի՜ր։—

Սպիտակ է, ինչպես սև դագաղի գլազեթ։

— Թողե՜ք.

Հեռագիր է

Սպանվածի մասին,

Ախ, փակեցե՛ք, փակեցե՛ք գազեթների աչքերը։

ՁԵ՛Զ

Դո՜ւք, որ քե՛ֆ եք քաշում տաքուկ սենյակներում,

գոլ արտաքնոց ունեք, բաղնիք ու քիսաչի,

չե՞ք ամաչում՝ կարդալ թերթի սյունակներում —

ո՛վ է ներկայացված Գեորգիևյան խաչի։

Գիտե՜ք արդյոք, օ դո՛ւք — անթիվ, ապաշնորհ,

լոկ որկորի մասին մտածողներ,—

գուցե թռցրել է ռումբը հենց նոր

Պետրով պորուչիկի ոտքերը ծեր...

Նա՛, որ ուղարկվել է մահվան դուռը զոռով,

ա՜յ թե տեսներ հանկարծ, ամբողջովին վերքում,

կոտլետի մեջ թաղված յուղոտ շրթունքներով

ո՜նց եք պագշոտությամբ Սևերյանին երգում։

Եվ ձե՜զ պիտի զոհենք կյանքներս ի հաճույս,

ձե՜զ, որ սիրում եք լոկ ուտեստ ու կին...

լավ է անանասի ջուր մատուցեմ մինչ լույս

պատահական բոզին ու պոռնիկին։

ԻՆՉ-ՈՐ ԲԱՆ ԴԻՐԻԺՈՐԻ ԱՌԹԻՎ

Էլեկտրա-լույսից շիկնած ռեստորան։

Կանացի մսով՝ բազմոցները լի։

Դիրիժորն ընկավ ներս ու վրդովված

Լալ հրամայեց երաժիշտներին։

Անկշտում մեկը, որը էնտեղ էր,

մորուքից ներս էր սաղմոնը խոթում,

ճարպիկ շեփորն այդ կուշտ դեմքը հեղեց

պղինձ-արցունքի բռերով հորդուն։

Զկրտոցների արանքում ճգնեց

դուրս մղել ճիչն իր ոսկե ծնոտից,

բայց նրան արդեն ոտի տակ տվեց

ամբոխն՝ հալածված փող ու ֆագոտից։

Վերջինը մինչև դուռը չհասավ,

մեռավ՝ սոուսում խրված իր բերնով,

դիրիժորն այնժամ՝ լրիվ խենթացած

ճչաց, որ ոռնան գազանի ձենով։

Հարբած իր լեշի բերանն էր տանում

որպես ցորնահաց՝ շեփորը պղինձ,

փչում ու լսում, թե որովայնում

ոնց է գալարվում իր ճիչը հղի։

Երբ առավոտյան, զայրույթից անքուն,

վերջնահաշիվը տերը ներս բերեց,

լուսամփոփից կախ ճոճվում էր կապույտ

դիրիժորի դին՝ անշունչ մի մեռել։

ՀԻՄՆ ԿԱՇԱՌՔԻՆ

Եկել ու քեզ ենք արդ փառաբանում,

Քեզ, մեր սիրելի, հարազատ կաշառք,

Բոլորն էստեղ են, խեղճ դռնապանն ու

Նա, որին մի շերտ ոսկի է քաշած։

Ու եթե մեկը՝ հեռու մեր ձեռից,

Կհամարձակվի սրան խեթ նայել,

Կպատժենք այնժամ չարախոս նեռին

Նախանձի համար պիղծ ու անվայել։

Ու որ գլխներիս էլ լափ չթափեն,

Մեդալ ու մունդիր մենք մեզ կկարենք

Ու չոր բռունցքը դեմ կտանք արդեն.

«Ձեզնից ո՞վ սրա համը չի առել»։

Եթե վերևից նայել դու փորձես,

Հուզված ջղերդ ուրախ կխաղան,

Ռուսաստանը ճոխ բանջարանոց է,

Ծաղկում է, ջրվում, աճում է առատ։

Իսկ ո՞վ է տեսել՝ կանգնի ու նայի

Այծը, երբ այդքան բոստանը մոտ է,

Ժամանակ լիներ, ձեզ ցույց կտայի,

Թե ով է այծը ու ով է խոտը։

Բայց ո՜ւմ ինչ ցույց տաս, մտեք ու առեք

Ու ոչխարներին խուզեցեք հիմքից,

Թերթերի կեղտը կլռի հավետ,

Մարդ է՞լ ամաչի իր հայրենիքից։

ՈՒՇԱԴԻՐ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ
ԿԱՇԱՌԱԿԵՐՆԵՐԻ ՀԱՆԴԵՊ

Մի՞թե կաշառքի մասին էլ այսօր մենք պիտի գրենք։

Ախր հասկացեք, մեր ժամանակը թանկ է առավել։

Լոկ դրա համար, ո՜վ դուք, հարգարժան կաշառակերներ,

լոկ այդ պատճառով խղճացեք ու էլ կաշառք մի առեք։

Ես, որ տողերից վարտիք պոկելը ինձ գործ դարձրեցի

ու աշխատում եմ, սկսնակի պես՝ ոչ այնքան հաճախ,

ես նաև մարդ եմ, նաև նվիրված ռուս քաղաքացի,

ու հարգում եմ ես չինովնիկին ու չինը անպատճառ։

Առաջ եմ գալիս, իմ խնդրանքներն եմ արտասվում էլի,

ու բաճկոնիս է այտերը հպում գլուխը իմ թեք։

Իսկ չինովնիկին մի միտք է տանջում ինձ հետ խոսելիս.

«Գուցե հաջողվի, մի երկու հարյուր թռչնակից կթեմ»։

Ու քանի անգամ նրա չիներին կռացել կրկին,

ու քանի անգամ իմ գանգատներն եմ մատուցել նրան։

Իսկ չինովնիկը մտածում է, թե. «Էս թիթեռնիկին

գուցե հաջողվի բռնել մի երեք հարյուրի վրա»։

Ձեզ համար երկու, երեք հարյուր էլ անշուշտ կճարվի,

դուք չառնեք, մեկ է, ուրիշը պիտի խլի մեր ձեռքից,

ու իմ ուշունցով ես չեմ նեղացնի ոչ մի պրիստավի,

գուցե պետք ունի, գուցե թե տեր է նա էրեխեքի։

Դժվար է, սակայն, մեկ-մեկ, առանձին կթել ու թողնել,

առանց դրա էլ դուք տարիների հաշիվ եք բեռնել։

Ու այդ պատճառով ես ձեզ փրկելու ելք եմ որոնել,

լսեք իմ խոսքը հիմա, պարոնայք կաշառակերներ։

Ձեր սնդուկները կոտրեք, ջարդեցեք արկղ ու պահարան,

վերցրեք փողերը ու զարդեղենը հանեք մորական,

վերջին երեխան թող իր քրտնաթոր ձեռքի մեջ պահած

տրորի, սեղմի վերջին խնայած իր ռուբլին անգամ։

Ձեր կոստյումները հավաքեք բոլոր։ Եվ ոչ մի պատռած։

Թափ տուր ուսերից, մամաշա, անգին մուշտակը հագիդ։

Հին տաբատների գրպաններն հերթով տնտղեք անպատճառ,

Քրքրեք, հո մի քառասուն կոպեկ դուրս կգա տակից։

Կդասավորենք ու պինդ կկապենք հանգուցակապով,

ու այդ ամենը մենք հսկայական մի կապոց կանենք,

կներկայանանք, կկանգնենք հետո անշոր ու անփող,

ու խոնարհվելով մենք ձեզ կհանձնենք կապոցը. «Առե՛ք»։

Մեզ փող պետք չի, մենք ցոփ ու շռայլող անառակներ ենք։

Փողն ի՞նչ ենք անում, մարդ չգիտի էլ, թե որտեղ խոթի։

Վերցրեք բոլորը, վերցրեք, սիրելի կաշառակերներ։

Ձերն է ամենը, չէ՞ որ մեր հայրն եք, իսկ մենք ձեր որդին։

Ու կափկափելով ցրտից, երբ դրսում վայում է քամին,

կկանգնենք այնժամ բաց երկնքի տակ մենք տկլոր ու մերկ։

Վերցրեք բոլորը, թանկագին այրեր։ Բայց միանգամից,

որ էլ կաշառքի մասին մենք երբե՜ք, երբե՜ք չգրենք։

ԱՀԵՂ ՄԵՌԵԼՈՑ

Մռայլ քաղաքում ելնում են հերթով,

շարվում են ահա մարդիկ տխրադեմ

ինչպես միացյալ մի ուխտի ներքո

վանականների սև սքահանդես։

Ու ագռավների ողբը տանիքին,

ու մութ երկինքը՝ ծեծկված մրրիկով,

այդ ամենը լուռ համակում է քեզ

մահվան, աղետի ակնկալիքով։

Ու երբ երկինքը քանդվեց տնքոցով,

դեղնավուն փոշու այդ չոր հնոցից

հանկարծ դուրս ելավ և ուղևորվեց

դիակառքը մի սև մեռելոցի։

Հառնեցին հանկարծ երկյուղած աչքեր՝

սարսափով կառչած մահվան այդ նաշից։

Ապա հանկարծ մի ծամածռված ժեստ

ժայթքեց դագաղից, հետո սուր մի ճիչ.

«Մեռած ծիծա՜ղն են թաղում»,— այս կոծը

դուրս թռավ հազար կրծքավանդակից,

միլիոն արձագանք մի խուլ գվվոցով

հետևում էր լուռ ընթացող կառքին։

Ու վայնասունի շեղբերով հանկարծ

խոցեցին բազում դաշույններ ցավի։

Կառքի ետևից լալիս էր կյանքը՝

պառաված մայրը մեռած ծիծաղի։

Էլ ո՞ւմ մոտ դառնա մայրը մենավոր։

Տեսնո՞ւմ եք ճաղատ այն տղամարդուն,

դա էլ հայկական անեկդոտն է, որ

քիթը մեծ՝ աղի արցունք է թափում։

Տեսնում եմ, ապա, տակավին հուզված,

մի վայնասունով վազող քրջոտի,

այդ խեղճ կատակն է տկլոր ու խուզված,

որ էլ չգիտի քիթը ուր խոթի։

Ողբերի գուղձն է երկնքից կախվել։

Բայց ո՞վ է այնտեղ հեծեծում անդուլ.

ժպիտներն են այդ՝ թույլ հառաչանքներ

հուզմունքից փխրուն մատները ջարդում։

Թրջված մի թափոր, ու մնացածից,

վշտից փղձկացող Գարշինի տեսքով,

սարսափը ելավ, որ առաջ անցնի

մահվան այդ մռայլ շքերթի ներքո։

Դեմքեր են՝ կակղած ու դարձած շիլա,

ու կնճիռներ են՝ ճակատը հարող,

թե ծիծաղում է մեկը՝ թվում է,

թե շրթունքները ջնջխած է քարով։

ԱՆՏԵՂԻ ԻՆՔՆԱՄԽԻԹԱՐԱՆՔ

Կառապանները քի՞չ են։

Մի խաբվեք։

Դա դատարկ սուտ է ու փուչ մի կատակ։

Արագ հայացքով փողոցը չափեք,

այս սֆաթներից

ո՞վ չի կառապան։

Պոետն է երգում

վարդ ու սոխակից,

աղջիկն է հյուսում

խոպոպն իր քանդած՝

ես քեզ եմ տեսնում՝

իջած քո կառքից,

քեզ, պանդոկների

անառակ արքա։

Մեկ-մեկ

հարցնում են.

«Հիշո՞ւմ եք նրան,

այդ Սիդորովը

իր շունչը փչեց»։

Ի՞նչ իմաստ ունի

ծնունդից մինչև

մահ քարշ եկողի

անունը հիշել։

Ի՜նձ ինչ,

թե ձիուն էլ կեր չեն տալիս,

որ առավոտյան լուծը չեն մաքրում,

կառքերն

անթիվ են

ու դեմքերը

բութ

ջարդ ու լուտանքի համար են արթուն։

Երեխեք,

դեռ կաք։

Բայց ոչինչ,

դուք էլ

հրես մեծացած

կանցնեք փողոցով,

թույլ բռունցքներով մտրակը պահած՝

ու հիշոցներով՝ քաղաքը ցնցող։

Քայլում եմ հպարտ,

հանց դերժավինյան

օդայի մի տող փողոցով անցնող։

Մի օր՝

ու լրիվ մենակ կմնամ,

ես՝

մի ծանրաքայլ, մտախոհ անցորդ։

ԶԶՎԵԼ ԵՄ ԱՐԴԵՆ

Դուրս ելա տնից։

Ամեն ինչ այնտեղ

նախկինն է՝

Տյուտչև, Աննենսկի ու Ֆետ,

Ու մարդ տեսնելու մարմաջից մղված

մտնում եմ նորից տրակտիր ու կաֆե։

Խորհում եմ, գուցե

էս մի շաբաթում

մեր քաղաքացին ուրիշ է դառել

ու արժի նրա

թշերը փափուկ

սիրող շուրթերի կրակով վառել։

Ու թափառում է հայացքս ահա

յուր բաճկոնների գունեղ քաոսում.

«Ե՛տ,

Թշվառական»,— ճչում է սիրտս։

Ահն է դեմքիցս քրտինքով հոսում։

Բայց չեմ ենթարկվում։

Փնտրում եմ՝

ու տե՛ս,

ահա հորթի միսն իր առաջն արած,

դանակը ձեռքին ո՜նց է աշխատում

մի զարմանալի, տձև արարած։

Ու հետևում եմ ես ուշի-ուշով.

Ուտո՞ւմ է արդյոք, կամ շնչում է նա։

Վարդագույն խմոր մի երկու արշին՝

անդեմ ու անձև գլուխը վրան։

Լոկ ծափ են տալիս ուսերին փռված

երկու յուղալի, պսպղուն այտեր,

իսկ սիրտս ասես

պիտի պատռվի.

«Ե՛տ, թշվառական,

հերի՛ք է արդեն»։

Իսկ ձախից ահա՝

մի բացված երախ։

Վախից դառնում եմ դեմքին առաջին,

որ էս երկրորդի

դեմքի համեմատ՝

ասես հարություն առած Դա Վինչին։

Էլ մարդիկ չկա՜ն։

Առաքում եմ ձեզ

օրերի խորքից աղաղակն ահի։

Հոգիս չի ուզում հավետ գոց մնալ,

բայց ո՞ւմ հետ կիսի տանջանքն այս ցավի։

Աղի՛ արցունքով

մայթերը լվամ,

տապալվե՛մ ու տա՛մ գլուխս քարով,

հանրակառքի պաղ դունչը համբուրեմ

իմ շրթունքներով՝ քնքշանքի կարոտ։

Գգվեմ պատերիս

խուն պաստառներին,

ծնկի գամ թղթե վարդերի առաջ։

Ուզո՞ւմ եք,

մի երգ

կարդամ ձեզ համար,

որի անունն է՝ «Պարզ, ինչպես բառաչ»։

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ

Երբ եդեմ-գեհեն արդեն լիանան,

աշխարհը հասնի բարի ավարտին,

հիշե՛ք,

Պիտերից 16 թվին

չքացել էին գեղեցիկ մարդիկ։

ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ ԱՌ ՕՐԻՈՐԴԸ

Այդ երեկոն էր որոշում —

սիրեկաններ ենք դառնում, թե՞...—

ոչ ոք մեզ չէր տեսնի,

մութ էր։

Ես թեքվեցի իսկապես,

և իսկապես

ես,

թեքվելով,

նրան ասացի,

ինչպես բարի մի ծնող.

«Կիրքը անդունդ է մի խոր.

բարի եղեք,

հե՛տ կանգնեք։

Հետ կանգնեք,

բարի եղեք»։

ԷԺԱՆԱԳԻՆ ՎԱՃԱՌՔ

Թե սեր եմ խաղում մի կնոջ մոտ ես,

նայում եմ մեկին հայացքով բարի,

խեղճը,

կարծելով

պիտի կողոպտեմ,

ձեռքն է վախեցած տանում գրպանին։

Կարողությունս կյանքում վաստակած

դիարանում մի սաժենի տեղ է,

բայց կիմանա՞ք դուք,

որ անթիվ անգամ

ամեն Մորգանից հարուստ եմ եղել։

Տարիներ անց,

երբ սովից կսատկեմ,

կամ վերջս կտամ ատրճանակով,

ես գիտեմ, գիտեմ, որ այնժամ արդեն

ինձ՝ մոռացվածիս,

իմ ապրած կյանքով,

պրոֆեսորները կպեղեն անգամ

մինչ վերջին ձայնը,

հնչյունը հանգի,

ու ամբիոն ելած

մի հաստաճակատ

կխոսի ինչ-որ աստվածաչարքից։

Այնժամ ամբոխը

մի կույր քծնանքով

ես եմ,

թե ես չեմ,

գլխի չեն ընկնի,

ճակատս կօծի լուսապսակով,

կամ ցից կոտոշներ գլխիս կտնկի։

Գիմնազիստուհին

քնելուց առաջ

չի մոռանա իմ երգից նվաղել,

ես — պեսիմիստ եմ,

ես գիտեմ՝

դրանք

ապրելու են այս աշխարհում հավերժ։

Լսեցե՜ք հիմա,

իմ հոգին շռայլ,

ողջ հարստությամբ իր անպարագիծ,

շքեղությունն այս

իմ առջև փռված,

որ ուղենիշն է հավիտյան կյանքիս,

որ կդղրդա դարերում, որպես

հպատակներիս աշխարհահավաք,

ուզո՞ւմ եք, հիմա

այդ ամենը տամ

մարդկային բարի

մի խոսքի համար։

Հե՜յ, դուք։

Դաշտերից,

քաղաքից փոշոտ,

բոլոր ծագերից

այս լայն աշխարքի,

եկեք Պետերբուրգ,

չնչին գրոշով

մի անգին թագ է հանվել վաճառքի։

Բարի, մարդկային մի խոսքի դիմաց,

ասացեք, իրոք,

էժան չէ՞ միթե,

դե գնա՛, փորձի՛ր,

ընկի՛ր դես ու դեն,

բա չէ, կգտնես։

ԼԻԼԻԱՅԻՆ՝ ՆԱՄԱԿԻ ՓՈԽԱՐԵՆ

Ծուխը լցվել է ձեղունից հատակ

և օդը խեղդել գալարքով օձի.

հիշո՞ւմ ես,

այս նույն պատուհանի տակ,

մոլուցքով տարված ձեռքըդ շոյեցի։

Փակե՜լ ես իմ դեմ

այսօր սի՜րտը քո,

վաղն էլ,—

ո՞վ գիտե,—

դո՛ւրս քշես տնից...

խավար միջանցքում, դողացող ձեռքով,

հազիվ եմ գտնում թևքը բաճկոնիս։

Դո՛ւրս կգամ,

Փողո՛ց կնետվեմ կրկին,

վայրի խենթությամբ

ինձ կմտրակեմ.

լսո՞ւմ ես,

պետք չէ՛,

իմ լա՜վ,

իմ անգի՜ն,

լավ է՝

հենց հիմա՛ հաշիվը փակե՛մ...

Մե՜կ է,

իմ սերը,

որպես ծանր քար,

կախվա՜ծ է քեզնից՝

ո՜ւր էլ որ գնաս...

թույլ տուր,

գեթ վերջի՜ն այս ճիչով սգամ

իմ տրտունջների

դառնությունն անհաս։

Թե գոմեշն հոգնի դժվարին գործից,

կերթա,

սառնորակ ջրում կպառկի՜,

ես այլ ծով չունե՜մ

քո սիրուց բացի,

իսկ նա տանջո՜ւմ է հարկի-անհարկի...

Թե հանգիստ տենչա

փիղը վաստակած,

կերթա,

կփռվի՜ ավազի մեջ հուր.

քո սիրուց բացի

այլ արև չկա՜,

իսկ ես չգիտեմ՝

ո՞ւմ հետ ես,

կամ՝ ո՞ւր...

Թե բանաստեղծին

Տանջեի՜ր այսպես,

նա քեզ կփոխեր

փառքի՛ հետ ետին,

ոչի՜նչ ինձ համար

քաղցր չէ այնպե՛ս,

ինչպես քո անվան

քա՜ղցր մեղեդին...

Ոչ թո՜ւյն կընդունեմ,

ոչ գնդա՛կ՝ քունքիս,

ոչ վա՛ր կնետվեմ ծերպերից լեռան.

իմ հանդեպ,

բացի քո մե՜ղմ աչք-ունքից,

ուժ չունի ո՜չ մի

դանակի բերան։

Վաղն էլ չե՜ս հիշի,

որ քեզ տվի թագ՝

այրած քո սիրով

ծաղկազարդ հոգիս.

Եվ սին օրերի

քամին խեղկատակ

ցիրուցա՜ն կանի

թերթերը գրքիս...

Տողերիս դեղնած տերևնե՞րն են, որ

պիտի արգելեն հեռացումը քո...

Թույլ տուր,

Գեթ վերջի՜ն քնքշությունըս որբ

Փռե՜մ հեռացող քայլերիդ ներքո...

«ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՄԱՅԱԿՈՎՍԿԻ»
ՏՐԱԳԵԴԻԱՅԻ ՊՐՈԼՈԳԸ

Կարո՞ղ եք

դուք

հասկանալ,

թե ինչո՞ւ ես

հանգիստ

հոգիս եմ ափսեով տանում

գալիք օրերի ճաշին։

Փողոցի չսափրած դեմքից

հոսելով, ինչպես արցունք —

ես,

գուցե,

պոետն եմ վերջին։

Նկատե՞լ եք.

ճոճվում է

քարե ալեյներում

զոլավոր կերպարանքը ձանձրույթի, որ մեռել է,

իսկ վազող ջրերի

սապնափրփուր վզին

կամուրջներն են ծալել երկաթե ձեռները։

Երկինքը լալիս է

անզուսպ,

բարձրաձայն,

իսկ ամպի կնճռող շրթունքին

խեղկատակ գրիմա՛ս կա։

Կարծես մանկիկ է երազել մի կին,

իսկ աստված պարգևել է մի իդիոտ երեխա։

Շեկլիկ ու մազածածկ։

Գիրուկ մատներո՛վ իր

ձեզ գուրգուրել է արևը՝ բոռի՛ պես աներես։

Ձեր հոգում ճորտ կա պառկած։

Իսկ ես,

անվախ,

ատելությամբ լցված դեպ ցերեկվա լույսերը՝

երկաթե լարերի նման

իմ հոգին ձգել եմ —

ես — լամպերի արքա։

Եկե՛ք բոլորդ մոտս,

ով ծվատում էր լռությունը,

ով ոռնում էր, քանի՛ որ

ցերեկները հանգույցը ձիգ է.

խոսքերով, որ պարզ են

ինչպես բառաչյունը —

ես կբանամ ձեզ ձեր նոր հոգիները՝

դժժացող, ինչպես հեռագրասյունը...

Ես ձեր գլխին միայն

կդիպչեմ մատներով —

և կբուսնեն շրթեր — հսկայական

համբույրների համար,

և կունենանք լեզու, որ հարազատ է

տիեզերքին համայն։

Իսկ ես

կաղլիկ հոգով,

կքայլեմ դեպի գահս,

որի հին

գմբեթներին

կան աստղային ծակեր։

Կպառկեմ, լուսավոր,

ծուլության շորերով,

իմ փափուկ անկողնում, որ իսկական թրքի՛ց է,—

և անչա՜փ կամացուկ,

շպալների ծնկերը գգվելով,

շոգեկառքի անիվը կհամբուրե իմ վիզը...

ՎԱՐՏԻՔԱՎՈՐ ԱՄՊԸ

(Հատված պոեմից)

Ձեր միտքը,

որ ձեր կակղած ուղեղում երազում է ծույլ,

Ինչպես գիրացած սպասավորը՝ թախտին

ճարպոտած,

ես կուշտ կծաղրեմ, կծանակեմ ես՝ լպիրշ ու կծու,

և կգրգռեմ սրտի պատառով իմ արյունոտած։

Մի սպիտակած-ճերմակ մազ անգամ չկա իմ հոգում,

և ծերունական քնքշանք էլ այնտեղ ես չպեղեցի։

Համայն աշխարհը խլացընելով ձայնովս ահարկու՝

քայլում եմ ահա — քսաներկուամյա,

ինքս էլ գեղեցիկ։

Քընքուշնե՛ր,

սերը դուք սազեցնում եք ջութակի համար։

Կոպիտը սերը հարմարեցնում է միայն ծնծղային։

Իսկ դուք չե՞ք կարող ձեզ շուռ տալ այնպես, ինչպես

ես հիմա.

Այնպե՛ս, որ դառնաս մի համատարած շրթունք

մարդկային։

Եկեք ուսանե՛ք.

կերպասով պատված հյուրանոցներից նախ արի դեռ

դո՛ւ,

ո՜վ հըրեշտակաց լիգայի չնչին չինովնիկուհի։

Եվ դո՛ւ, որ հանգիստ շրթերդ ես թերթում,

ինչպես թերթում է խոհարարուհին ճաշագիրքը հին։

Ուզո՞ւմ եք՝

լինեմ կատաղի՝ մսից

— և երկընքի պես փոխելով գույներ —

Ի՞նչ է հարկավոր.

ուզո՞ւմ եք՝

դառնամ քնքշանք անբասիր,

ո՛չ թե տղամարդ— ա՛մպ վարտիքավոր։

Ես չեմ հավատում, թե կան Նիցցաներ՝ համակ

ծաղկանոց։

Փառաբանվում են իմ կողմից հիմա

մարդիկ՝ պառկոտած, ոնց հիվանդանոց,

և կանայք՝ մաշված, առածի նման։

1.

Ի՞նչ է, կարծում եք, թե զառանցում է ինքը մալա՞րիան։

Այս կատարվել է

և — Օդեսայում։

«Գալու եմ չորսին»,— ասաց ինձ Մա՛րիան։

Ութն է։

Եվ իննը։

Տասն էլ է սահում։

Եվ հեռանալով լուսամուտներից՝

գիշերվա ահ ու զարզանդի մեջ է երեկոն մտնում,

ցուրտ դեկտեմբերյան

երեկոն խոժոռ։

Եվ քըրքըջում են նրա ետևից

ու խրխընջում են գիշերվա մթնում

աշտանակները մանրիկ ու խոշոր։

Չէի՛ն ճանաչի ինձ՝ այստեղ տնկված։

Ջղուտ զանգվածըս

ջղաձգվում է,

տնքում է,

հազում։

Ի՞նչ կցանկանար նման մի զանգված։

Իսկ այդ զանգվածը շա՛տ բան է ուզում։

Չէ՞ որ քեզ համար փույթ չէ այն, թե պաղ

բրոնզ ես ինքըդ,

ու սիրտդ էլ՝ երկաթ — ճարպակալած չի՛։

Գիշերն ուզում ես ղողանջըդ տալ պահ

ինչ-որ փափկության,

այն էլ կանացի։

Եվ ահա հսկաս

գիշերվա կեսին

ապակին հալում ճակատիս հրով՝

լուռ սապատվում եմ լուսամուտի մեջ։

Լինելո՞ւ է սեր։

Արդյոք ինչպիսի՞ —

պուճուրի՞կ մի սեր, թե՞ գուցե և մեծ։

Նման մարմնի մեջ

ինչպե՞ս ես ախար դու մեծ սեր գտնում։

Փոքրի՜կ կլինի, համե՛ստ մի սերիկ։

Նա ավտոների շչակից խրտնում,

բոժոժիկներն է սիրում ձիերի։

Կրկի՜ն ու կրկի՜ն,

դեմքըս՝ անձրևի ծաղկատար դեմքին,

խրված ցանցի մեջ նրա թացության,

սպասում եմ ես՝

թրջված ցայտքերով

քաղաքի հսկա մակընթացության։

Եվ կեսգիշերը, դանակ ճոճելով,

վազում-հասնում է,

«Տարե՜ք» գոչելով՝

խփում դարանից։

Ժամը տասներկուսն ընկնում է՝ ինչպես

մահապարտյալի գլուխն է ընկնում կառափնարանից։

Ապակու վրա իրենց ոռնոցով կաթիլներն են գորշ

ձեն-ձենի տալիս՝

անվերջ դիզելով ծամածռումին նոր ծամածռում,

ասես պայիկներն ու ճիվաղներն են ոռնում անախորժ

Փարիզ քաղաքի սուրբ Աստվածամոր հայտնի

տաճարում։

Ա՛խ, դու անիծվա՜ծ։

Ի՛նչ է, մի՜թե քեզ այսքանը բավ չի։

Շուտով, ա՜յ, ճիչից կպատառոտվի բերանս բացված։

Լսում եմ.

կամա՛ց,

ինչպես հիվանդը՝ բարձունքից մահճի,

մի նյարդ է ցատկում։

Եվ նախ կարկամած

մի կերպ ման գալիս,

հետո վազում է պարզորոշ

հուզված։

Եվըս երկուսը

մոլեգին դոփում, տեղում են տալիս՝

նրա հետ մեկտեղ մի եռյակ կազմած։

Ներքևի հարկում սվաղն է պոկվում։

Նյարդեր՝

պուճուրիկ

ու մեծ —

բազմաթիվ,

ցատկում են, ոստնում, թռչում մոլեգնած,—

և ահա արդեն ծալվում են, թեքվում

ծնկները հոգնած։

Իսկ սենյակիս մեջ գիշերն է անվերջ իր տիղմը

թափում,—

ծանրացած աչքըս չի կարողանում իրեն դուրս քաշել

տղմից վատամիտ։

Դռներն են հանկարծ այնպես կափկափում,

ասես չի բռնում խեղճ հյուրանոցի ատամն ատամին։

Եվ դու ներս մտար

խիստ, ինչպես «մտեք»՝

լլկելով զամշե ձեռնոցըդ։

Եվ դու

ասացիր.

«Գիտե՜ք,

գնում եմ մարդու»։

Է՛հ, դե ի՜նչ արած, գնացե՛ք։

Ոչի՜նչ։

Ուժ կառնեմ արագ։

Տեսե՛ք՝ հանգիստ եմ,

հանգիստ եմ... ինչպես մեռածի երակ։

Հիշո՞ւմ եք արդյոք։

Դուք ասում էիք.

«Դրա՜մ,

Ջե՛կ Լոնդոն,

սե՛ր,

կի՛րք, գոհանա՜լ»։

Իսկ ես գիտեի.

դուք՝ Ջիակոնդա —

այն նկարն եք, որ պիտի գողանալ։

Եվ գողացա՜ն էլ։

Նորի՜ց սիրահար՝

հոնքերիս ծալքում ցոլանք ու կրակ,

ես ինձ կնետեմ խաղի մեջ մոլի։

Ի՜նչ արած.

չէ՞ որ նաև այն տան մեջ,

որը դարձել է հրդեհի ճարակ,

երբեմն ապրում է անտուն շըրջմոլիկ։

Գրգռում եք ինձ.

«Ձեր խելառության թանկ զմրուխտները քիչ են ավելի,

քան կոպեկները խեղճ մուրացկանի դատարկ

բռանը»։

Հիշե՛ք.

մատնըվեց Պոմպեյն ավերի,

երբ գրգռեցին Վեզուվ լեռանը։

Է հե՜յ,

պարոններ,

դուք սիրահարներ

սրբապղծությա՛ն,

սպանդանոցի՛,

ծանր հանցանքի՛։

Տեսե՞լ եք արդյոք

ահավորներից մեծ ահավորը,

և գիտեք ո՞րը.

իմ դեմքը,

երբ նա

բացարձակապես լինում է հանգիստ։

Սրտիցս ինչ-որ բան —

և համառաբար —

դուրս գալ է ուզում՝

շատ լավ զգալով,

որ իմ իսկ «ես»-ը քիչ է ինձ համար։

Այդ ո՞վ է խոսում։

Այդ ո՞վ է։

Allo!

Դո՞ւ, մամա՛,

Մամա՛։

Մամա՛,

ձեր տղան չքնաղ հիվանդ է։

Հիվանդությո՜ւնը։

Կարծեմ սրտային... սրտային հրդեհ։

Ասեք քույրերիս՝

Օլյա — Լյուդային,

որ ինչ անելն իսկ չգիտի արդեն։

Ամե՜ն մի բառը,

և մինչև անգամ իր հանաքները,

որ նա որձկում է բերան-հնոցից,

ճողոպրում են դուրս,

ինչպես մերկանդամ անառակները՝

կրակի տրված պոռնկանոցից։

Երթևեկները իրենց մռութներով

հոտոտում են և —

առնում են հոտը ճենճերող մսի։

Ու հավաքում են պսպղուն մարդկանց

սաղավարտներով։

Այս հրշեջներին ասեք ա՜յն մասին,

թե քընքշա՛նք է պետք —

հո չի՞ կարելի վառվող սրտի մեջ՝

սապոգներ հագած կոպիտ ոտներով։

Ես ի՛նքըս, ի՛նքըս

իմ արտասվալից աչքերի խորքից

ջուր կքաշեմ դուրս տակառ առ տակառ

և վառվող սիրտս ինքս կթրջեմ։

Միայն թե թողեք մարդ իր կողերին կռթնի ու կառչի։

Ես դո՛ւրս կթռչեմ։ Ես դո՛ւրս կթռչեմ։ Ես դո՛ւրս կթռչեմ,

Նրանք փուլ եկան։

Սեփական սրտից, չէ՜, դուրս չե՛ս թռչի։

Շուրջ բոլոր այրվող իմ դեմքի վրա

ճեղքը շրթերիս

խանձված-ածխացած մի համբույրիկ է շտապ

առաքում։

Մամա՛,

չեմ կարող ես երգել հիմա.

սրտիս ժամատան երգչադասին էլ հուրն է ճարակում։

Ինչպես որ վառվող տնից են փախչում խեղճ

բալիկները,

այդպես թոչում են հիմա իմ գանգից

բոլորշի այրված խոսք ու թվերի պատկերիկները։

Հենց այսպես ահա սարսափն ստիպեց,

որ «Լուզիտանիա»-ն վառվող ձեռքերով

կառչի երկնքից։

Դողահար մարդկանց,

նրանց մշտանդորր կացարան-որջին

նավամատույցից հազար գլխանի մի հրացոլք է

նետվում ընդառաջ։

Այն մասին, որ ես

այրվում եմ այսպես,

գոնե դարերին արտահառաչիր

դու՝ ճի՜չ իմ վերջին,

իմ վերջի՜ն հառաչ։

ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԵՎ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ

(Պրոլոգ)

Հե՜շտ է ձեզ։

Ննջեցյալք ո՜չ ամաչեն։

Մեռած մարդասպանների հանդեպ

Ոխըդ մարի՛ր։

Մաքրագործող ջրով մաքրվում է արդեն —

Մեղքը հոգու,

Որ թռել է այս աշխարհից։

Հե՜շտ է ձեզ։

Իսկ ե՜ս

Այս շաչյունի,

Այս բիրտ շառաչյունի միջից

Ինչպե՞ս տանեմ

Սերը

Դեպի մարդը։

Ընդունում եմ.

Սիրո

Փշրա՛նքն անգամ վերջին

Այս ամեհի ծխում

Խեղդըվել է արդեն։

Նրանց,

Որ դառնում են —

Ինչի՞ն է նրանց հարկավոր

Ձեր տխրությունը, կամ

Ձեր երգերի օրորը։

Նրանք,

Որ պիտի մի կերպ

Կաղալով

Մթնացնեն օրը։

Վախկո՞տ եմ։

Վախում եմ — սպանե՞ն։

Իսկ այսպես

Կարող եմ դեռ մի դար ճորտանման աճե՞լ։

Սո՛ւտ է։

Ընդունակ եմ ես ևս

Առաջի՛նը լինել

Հերոսության,

Մարտի շառաչում։

Այն ո՜վ է,

Ո՜վ է

Որ —

Քանդիչ տարիների այս նաբաթով կանչած —

Չի՛ լինի խիզախ ու արի։

Իսկ ես

Աշխարհում

Միա՛կն եմ —

Գալիք օրերի մարգարե։

Այսօր հրճվում եմ ես։

Առանց թափթըփելու

Հոգին իմ

Կարողացա բերել։

Օ,

Միակ մարդկայինը —

Այս ոռնոցի միջին

Բարձրացնում եմ

Ձայնս

Հրես։

Կուզեք —

Կապեք սյունին,

Կամ դեմ տվեք պատին,

Կարծում եք՝ վարանե՞մ գուցե։—

Ուզո՞ւմ եք —

Տուզը

Փակցնեմ ճակատիս,

Որ նշանը պայծառ ցոլա ձե՜զ...

ԼԱՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ ԴԵՊԻ ՁԻԵՐԸ

Դոփելով, սմբակները

Երգում էին կարծես.

— Գրիր.

— Գրաբ.

— Գրոբ.

— Գրուբ։

Քամուց լիզված,

Սառցոտ

Սահում էր փողոցը։

Ձին

Հանկարծ

Սայթաքեց —

Հավաքվեցին նրանք

Եվ ընկավ հռհռոցը։

Նրանք, որոնք անգործ

Թրև էին տալիս —

Հավաքվեցին։

Ծիծաղ։

— Ձի՜ն ընկավ։

— Ձի՜ն։

Ծիծաղում էր փողոցը. միայն ես

Չխառնեցի իմ ձայնը այդ ոռնոցին անձուկ։

Մոտեցա ու տեսնում եմ.—

Ձիու աչքերը...

Փողոցը շրջվել է —

Հոսում է նրանցում...

Մոտեցա ու տեսնում եմ —

Կաթիլ առ կաթիլ

Արցունքը

Հոսելով մռութից

Թաքնըվում է բրդում։

Եվ ինչ-որ ընդհանուր

Անասնական թախիծ

Իմ մեջ ծփաց հանկարծ

Եվ հորդեց դուրս։

— Ձի՛,

Հարկավոր չի՛.

Մտի՜կ տվեք ինձ.

Ինչո՞ւ եք դուք կարծում, որ վատ եք նրանցի՛ց էլ։—

Մանկի՛կս,

Բոլո՛րս էլ

Ձիեր ենք մի քիչ.

Մեզանից ամե՜ն մեկը իր տեսակի մի ձի է։

Կարելի է

Ծեր ձին

Կարիք է՛լ չուներ դայակի.

Կարելի է խոսքերս իսկ

Տափակ թվացին նրան,—

Ձին

Սակայն

Կանգնեց հանկարծ ոտքի,

Խրխնջաց —

Ու գնաց։

Խաղացնում էր պոչը։

Մանկան պես ուրախ էր։

Ուրախ մսուրն հասավ,

Պոչը շարժեց,

Եվ թվում էր նրան,

Թե ինքը — քուռակ է.

Արժե ապրել կյանքում

Եվ աշխատել արժե։

ԺՈՂՈՎԱՄՈԼՆԵՐԸ

Կանուխ, լույսը դեռ չբացված,

տեսնում եմ ես կապույտ մուժում,

պարտ.

քաղ.

ժող.

լուս.

հիմնարկներն են

հոծ խմբերով մարդիկ խուժում։

Ներսում թղթե ի՜նչ անձրև է

մտնողների գլխին թափվում,

գործը կիսատ՝

ժողովի են

ծառայողները շտապում։

Ներկայացար.

«Կարո՞ղ եք ինձ

Ունկնդրության արժանացնել»։

«Ժողովի է Իվան Վանիչն՝

Հարկավոր է քիչ ուշ անցնել»։

Ու նորից նոր

ստիպված ես

աստիճաններ ելնել անթիվ.

Նորից ժողով՝

«Թանաքաման

պիտ առաքել

կոոպերատիվ»։

Մի ժամ հետո

քարտուղարն էլ

չկա, որ քեզ ներս չթողնի.

դատարկություն՝

գնացել են

կոմսոմոլի նոր ժողովին։

Ճարս կտրած՝ մագլցում եմ

յոթհարկանի շենքը նորից.

«Իվա՜ն Վանի՜չ»։

«Ժողովին է

Ա-բ-գ-դ-ե-զ-կոմի»։

Խելապատառ ուշունց տալով,

Դռնից ներս եմ ես թափանցում

և, օ՜ դժոխք,

զարհուրելի

մի տեսիլ է իմ դեմ բացվում,

մի մեծ դահլիճ,

ու դահլիճում

առոք բազմած մարդիկ... կիսատ։

Մյուս կեսն ո՞ւր է.

«Թրատել են

կամ էլ մորթել»։

Օ՜, ինչ սարսափ։

Խելքս թռցրած

վայնասունով

պատեպատ եմ ես ինձ տալիս,

մեկ էլ հանկարծ ինձ է հասնում

քնատ ձայնը քարտուղարի.

«Մեզ օրական՝

քսան ժողով,

ստիպված ենք

հիմա արդեն

բաժանվելու երկու կեսի՝

մի կեսն այստեղ՝

մյուսը՝

այնտեղ»։

Հիմա ինձ այդ մղձավանջը

գիշերն էլ չի հանգիստ թողնում,

միշտ միևնույն երազով եմ

լուսաբացը դիմավորում,

տենչում եմ այն ժողովը, որ

մի հարց ունի լոկ իր առաջ՝

ինչպես պիտի քոքից կտրել

ժողովացավն համատարած։

ԵՐԳ՝ ՁՈՆՎԱԾ ԿՆԿԱՆ, ՈՐ ՓՌՎԵՑ ՃԱՄՓԻՆ, ՄՅԱՍՆԻՑԿԱՅԱ ՓՈՂՈՑԻՆ ՈՒ ՄԵՐ ՀԱՄԱՌՈՒՍԱԿԱՆ ԶՈՐԵՂ ՄԱՍՇՏԱԲԻՆ

Սապոգ մաքրելը՝ հիմա 1.000.000։

Ողջ կարողություն։ Սրանից առաջ

կարգին կապրեիր դու այդ փողերով

ու կգնեիր տուն ու հողամաս։

Ուրիշ թիվ չկա միլիոնից բացի։

Թվերը հիմա էլ չեն զարմացնում,

ու անգամ լուսնի ճանապարհն անծիր

չնչին է թվում մեր քաղաքացուն։

Մի անգամ ահա իմ խելքին փչեց

պատրաստել ինչ-որ մի զեկուցագիր,

մեքենագրուհին հարցրեց. «Սա ի՞նչ է»,—

հետն էլ հորանջեց անկեղծ զարմանքից։

Ու ի՞նչ պատասխան տայի ես նրան,

ու ի՞նչ ասեի, ի՞նչ եմ մոգոնել,

երբ վերջում շարքով

կցել եմ իրար

ես երեսունյոթ հսկա զրոներ։

Դեռ վերջերս էր, որ հիմար մի կին

երկար ուզում էր համոզել ինձ, որ

իր ջերմը մեկից քառասուն հազար

յոթ հարյուրի է բարձրացել մի օր։

Սովորել ենք մենք, մեզ համար արդեն

սաժենից պակաս ոչ մի թիվ չկա,

երբ գոռում ենք մենք

միտինգի կանգնած

ու երբ թվեր ենք մենք բերում վկա։

Մեր մեծ թռիչքին շատ նեղ է գալիս

թվաբանությունն իր թվաշարքով,

որոշում ենք մենք քանզի ամեն ինչ

ամբողջ աշխարհի չափ ու մասշտաբով։

Ծայրահեղ դեպքում այդ համաշխարհը

համառուսական մասշտաբ է դառնում։

«Էլեկտրաֆիկա՛ցիա, մաքրո՛ւմ»,— ամենը

համատարած է և համընդհանուր։

Ու անգամ մեկը մեր այս օրերում,

որ հարկ չլինի թղթի ծախս քաշել,

պնդում էր հաստատ,

որ ծովի տակով

Մինչև Վաշինգտոն պիտ կաբել քաշել։

Գիշեր։

Անցնում եմ

Մյասնիցկայայով

ու փոսից-փոս եմ թռչում շարունակ,

ետքից

մի կին է

գալիս իր սայլով,

ցեխ են շպրտում

ձի

ու մեքենա։

Ու որ

դիմանամ,

ամեն թռիչքին

հիշում եմ

ես իմ բարի մայրիկին։

Սակայն

իզուր է,

հենց փոստի դիմաց

ես փոսի մեջ եմ տապալվում մեկից։

Ես տապալվում եմ, սայլը ինձ վրա,

սայլի վրա էլ կինն է շուռ գալիս

ու ցեխերի հետ կռվում ենք հիմա,

ու ցեխաջրում լավ թավալ տալիս։

Մեր մասշտաբները կնկա ինչի՞՜ն են,

երբ ցեխոտել էր նա քիթ ու բերան,

ու

հեռանալիս

թունդ հայհոյում էր իշխանությանը

ու ինձ էլ վրան։

Ազատ ու արդար իմ երգը շիտակ

հաշտ է կարգերի հետ սովետական,

բայց պատահածի ամբողջ կեղտի տակ

ես էլ եմ շվար մնացել անգամ։

Ու ինչ

պատասխան տայի

ես՝

որ հին

ագիտհարցերի մեջ եմ մեծացել,

ինչո՞ւ չի

ցեխի

հարցն առաջնային

համամյասնիցկյան լուծում ստացել։

6 ՄԻԱՆՁՆՈՒՀԻ

Բաղնիք

չտեսած

նեգրուհու գույնի,

կարտոֆիլի պես

դեմքերը

խաշած

վեց բարեպայծառ կաթոլիկուհի

շոգենավ «Էսպան»

շարքով

բարձրացան։

Նրանց

կուսական

դեմքերը ահա

Ծածկել է

մի նուրբ,

ճերմակ ծալաշար,

ասես մեխերից,

չոր

ուսերն ի վար

նրանց

վրայով

թիկնոց է քաշած։

Հերիք է հիշեմ այդ պահը՝

էլի

իջնում է

սրտիս

ձանձրույթ ու անձուկ,

ու Մեքսիկական ծոցից ավելի

լայն է

հորանջը

բերանս

բացում։

Լրջմիտ

ու մաքուր,

քան բորաթթու,

միասին են

միշտ մտնում զուգարան

ու միասին են

միշտ հացի նստում,

մեկը հորանջեց՝

մյուս հինգն էլ վրան։

Կանացի ցցուն

ձևերը նրանց

խոր ներս են ընկել՝

իջվածքներ դարձած,

փոսերից մեկում՝

մեդալ է

խրած,

իսկ մյուսում՝

ահա մի խաչ է արծաթ։

Բացում են ծեգին,

դեռ մութ ու մուժով

(դրախտում

իրենց

քունը դեռ կառնեն),

զերթ նվագախումբ առանց դիրիժոր

վեց

ճամփորդական ավետարաններ։

Ու եթե

ցրտի՝

հանկարծ տասներկու

կրկնակոշիկներ

խցիկ կվազեն,

հանդերձը փոխած՝

նորից կելնեն դուրս,

որ վնգստալով

նորից

ողբ ասեն։

Ա՛յ թե իմանա

մարդ իսպաներեն,

ասի.

— Հրեշտակներ,

ի՞նչ եք

կռնչում,

եթե

դուք մարդ եք,

ո՜վ է

ագռավը,

եթե ագռավ եք,

ինչո՜ւ չեք թռչում։

Ագիտպրոպ, էլ զուր

կաշվից մի ելիր,

թեկուզ բովանդակ

աշխարհը չափես՝

ոչ մի

անհավատ

դեռ չի հորինել

էս կարգի կծու,

սրբապիղծ պատկեր։

Ցնծա՛ դու, Հիսուս,

դու խաչվա՛ծ մեր տեր,

սակայն քո խաչից

ցած չիջնես հանկարծ,

թե երկրորդ անգամ

հայտնվես

այստեղ՝

ձանձրույթից պիտի

կախվես այս անգամ։

ՄԻ ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ ԱՐԿԱԾԻ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ ՊԱՏԱՀԵԼ է ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՄԱՅԱԿՈՎՍԿՈՒ ՀԵՏ՝ ԱՄՌԱՆԸ ԱՄԱՌԱՆՈՑՈՒՄ

(Պուշկինո, Ակուլովի լեռ, Ռումյանցևի ամառանոց, 27 վերստ Յարոսլավսկայա երկաթուղով)

Մայրամուտն ասես կրակված բագին՝

հարյուր քառասուն արևի բոցում,

արդեն հուլիս էր

ու շոգ էր կարգին

իմ բնակեցրած ամառանոցում։

Ու Պուշկինոյի հարթության վրա

Ակուլով լեռն էր սապատը հենել,

նրանից ներքև՝

մի գյուղ էր փռված՝

հոծ տանիքների պսպղուն կեղև։

Գյուղի հետևում՝

մի խոր խորխորատ,

ու խորխորատն էր այդ հավանաբար

իր ամենօրյա ծիրը բոլորած

արևը սուզվում հանգիստ ու դանդաղ։

Մյուս օրը նորից

արթնանում էր նա,

որ աշխարհին իր լույսերը հեղի,

ու այդ ամենը

օր-օրի վրա

կատաղեցնում էր

ինձ սարսափելի։

Ու ահա մի օր, սաստիկ զայրացած

ու մոլեգնության խենթացնող բոցում.

«Ա՜րև,— գոռացի,— դե շուտ իջիր ցած,

հերիք թրև գաս քո այդ հնոցում»։

Գոռացի նրան.

«Հե՛յ, ձրիակեր,

սիրաբանում ես ամպերի գրկում,

իսկ մենք գիշերը ցերեկ ենք սարքել,

ու պլակատ ենք օրնիբուն ներկում»։

Գոռացի նրան.

«Կա՛ց, ոսկեգանգուր,

ու ժամանակդ իզուր մի ծախսիր,

քան թափառում ես

մենակ ու անգործ՝

սենյակս արի՝

թեյենք միասին»։

Հանկարծ խոսքերից

փուչ ու անտեղի,

երկնքից իջած

իր հոժար կամքով

արեգակը

իր հրե թաթերին

իջավ ու քայլեց դաշտի երկայնքով։

Ցանկանում էի վախս ցույց չտալ,

թաքուն, աննկա՜տ ծլկել սենյակից,

նրա աչքերը, սակայն, ինձ գտան,

արևը արդեն մտել էր այգին։

Ու ողջ զանգվածով

ներս լցվեց հանկարծ,

ներս խուժեց հանկարծ

դուռ ու դարպասով,

կանգնեց սենյակում

տեսքով հաղթական,

ապա որոտաց նա իր բամբ բասով.

«Ես իմ շողերը արարման օրից

հետ եմ ուղարկում առաջին անգամ,

կանչե՞լ ես, պոետ,

խոսքդ կատարիր,

սեղանին շարիր թեյ ու մուրաբա»։

Աչքիցս աղի արցունք է հոսում,

ու ճակատիցս քրտինք է կաթում,

բայց ինձ զսպելով

ասում եմ հազիվ.

«Սամովարն էս է,

նստիր, լուսատու»։

Օ դժոխք, այս ի՞նչ հիմարության էր,

գոռալու տեղը

պետք է լրջանալ,

նստել անկյունում ու մտածում եմ,

թե այս ամենը վատ կվերջանա։

Բայց տարօրինակ մի բարություն է

ամբողջ ընթացքում ելնում նրանից,

ուստի սարսափս

արդեն մոռացած՝

ես կամաց-կամաց

ուշքի եմ գալիս։

Սկսում եմ իմ

գործերից պատմել,

բողոքել՝ հոգսը հանգիստ չի տալիս,

իսկ արևը թե.

«Շատ մի վշտանա

ու պարզ հայացքով

նայիր աշխարհին։

Ի՞նչ է, կարծում ես

հե՞շտ է ինձ համար

իմ այս լուսեղեն

ծիրը բոլորել,

հապա մի փորձիր հավերժ ընթանալ

ու չորս բոլորդ միշտ լուսավորել»։

Զրուցում էինք մինչև ուշ գիշեր,

բայց այդ գիշերը ցերեկ էր դարձել,

ցանկանում էինք ամեն ինչ հիշել,

ու վաղուց էինք

մենք «դու»-ի անցել։

Ու շուտով՝

հետը քիպ ընկերացած,

խփում եմ ուժով նրա թեժ ուսին,

նա էլ թե.

«Հավե՜տ ընկերներ դարձանք

ու նույնն է հիմա ճամփան երկուսիս։

Դե քայլե՛նք, պոե՛տ,

ու երգեր երգենք

այս գորշ աշխարհի կեղտերը քերող,

ես իմ լույսերը կթափեմ ներքև,

իսկ դու՝

լույս կտաս պայծառ երգերով»։

Գիշերը անձև

մի ստվեր դարձած

փախչում է երկու արևի առաջ,

վառ լուսավորի՛ր ու շողա՛ պայծառ,

երգի ու լույսի ոգեղեն շաղախ։

Ու երբ գիշերը՝ կույրն այդ մրափող

պառկում է հոգնած,

որ հանգիստ առնի,

լույս եմ արձակում

ես ամբողջ թափով,

որ նորից օրը լուսաշող հառնի

Լո՜ւյս տալ միշտ, արև՛,

Լո՛ւյս տալ ամենքին,

ուրիշ ոչ մի գործ լույս տալուց բացի,

հաստատ եմ ես միշտ

մեր մեծ դաշինքին,

ու թող իմ կյանքը

լույս տալով անցնի։

ԻԳՈՐ ՍԵՎԵՐՅԱՆԻՆ

ՀՈՒԼԻՍԻՆ

Դաշտում հասել է գարին։

Հրճվում եմ նորից։

Շրջում եմ ամբողջ օրը

Գարու ալիքներում։

Ժպտում է ինձ հուլիսը,

Դաշտերն են գլխով անում։

Ամպը շղարշ է ասես,

Արևն է դաշտերն այրում։

Շրջում եմ ամբողջ օրը,

Ալիքվում է չոր հողը,

Մինչև գիշերվա ստվերից

Ցողունները չդողան։

Կիջնեմ, կնայեմ գետին՝

Տղմաշեն այդ ատլասին.

Կտխրեմ, ապա ասեմ պիտի.

«Տխրությունը դեն գցիր»։

Հիմա էլ ինչո՞ւ տխրել,

Երբ որ հասել է գարին,

Երբ ուզում ես համբուրել

Այս օրերին բոլորին։

ՄԻ ՆԱԽԱՆՁԻՐ ԸՆԿԵՐՈՋԴ

Մի նախանձիր, թե ընկերդ հարուստ է,

Ավելի խելոք է ու գեղեցիկ։

Թող նրա հաջողությունն ու ապրուստը

Քո ոտնակապերը չմաշեցնի...

Արագ ընթացիր դեպի փորձությունը,

Ժպտա նրա հաջողությանը, գուցե

Քո շեմքին արդեն իսկ երանությունն է,

Իսկ նրան սպասում են կարիքն ու լացը։

Նրա հետ ժպտա, նրա հետ արցունքվիր։

Լիասիրտ ժպտա նրան անդադար։

Մի խոչընդոտիր նրա հրճվանքին,

Հանցագործություն, մեծագույն մեղք է դա։

ԴԱ ԾՈՎԻ ԱՓԻՆ ԷՐ

Դա ծովի ափին էր, որ փրփուր էր կապել,

Ուր քիչ են պատշաճ կառք ու կառապան...

Թագուհին դղյակում նվագում էր Շոպեն,

Եվ Շոպենի տակ սիրահարվեց ծառան։

Ամեն ինչ շատ պարզ էր, ու շատ քնքուշ էր.

Թագուհին խնդրեց, որ նա նուռ կտրատի,

Ու կեսը տվեց ծառային, որ անուժ էր,

Ու սիրեց նրան մոտիվով սոնատի։

Իսկ հետո տրվեց տիրուհին փրփրահույզ,

Ու քնեց մինչև լուսաբաց ստրուկ դառած...

Դա ծովի ափին էր, ուր ալիքն է փիրուզ,

Ուր փրփուրն է առատ, ու սոնատ է ծառան։

ՄԱՅԻՍԻ ՊԱՐԸ

Գերեզմանում՝ խավար, գրկի մեջ՝ դրախտ,
Սերը՝ վայելքի հողն է անաղարտ։

Ալ. Բուդիշև

Հեռու գործարանից, կայարանից հեռու,

Ոչ խուլ անտառներում, բայց և ոչ գյուղում,

Հին մի դարավանդ է, որի վրա եռում,

Պարում է ավանը, երգում է, խաղում։

Ջահելներն առնում են վաճառական կանանցից

Դդմի կորիզներ, արևածաղիկ, չիր...

Էստեղ՝ անսեռ հարսանիք, էնտեղ՝ մեկին շինեցին,

Երգեր ու կատակներ են, շշուկներ ու ճիչեր։

Հանց բզզացող փեթակ՝ գվվում է բացատը.

«Սիրո՞ւմ ես, Ակուլյա...»։ «Սատանա, մի՛ ասա...»։

Հորմոնի առույգ ձայնի ներքո արծաթե

Պարում է դաշտում արքայորդի մայիսը։

Յասամանն է ծաղկել, աղմկում է սոսին,

Համբուրում է քամին շուրթերը կանանց,

Հրաշեկ, գեղեցիկ չափ ընկած մայիսը

Անցավ կքապարի՝ գլխարկը թեք դրած։

Սակայն չեն տեսնում մարդիկ ջահել մայիսին,

Լոկ մոտ լինելն են զգում նրա ջահել ոգու,

Գիտի ուրախ գյուղակը, որ արքա մայիսը

Պարի մեջ գցելու է մատանիներ երկու։

Եվ ով որ գտնի՝ զվարթ կապրի իր կյանքը,

Հաստակողի համար չէ վայելքը կյանքի։

Փառք քեզ մայիս, ու թող կորչի զրկանքը,

Թող տիրեն աշխարհին մայիսն ու սերն անգին։

ԳԱՐՆԱՆԱՅԻՆ ԽՆՁՈՐԵՆԻ

Ջրաներկ

Ի. Ի. Յասինեչևին եմ նվիրում

Խնձորենուն, դեռ չհալվող ձյուների մեջ,

Ես անկարող եմ նայել առանց դողի.

Ասես մի կուզ աղջիկ՝ չքնաղադեմ, բայց մունջ,

Դողում է... Դա է հանճարս կեղեքողը...

Թվում է բոյով մեկ հայելուն նայելիս,

Սրբել է փորձում արցունքների շաղը,

Սարսափից սակայն տնքում է ինչպես սայլը՝

Տեսնելով հայելու մեջ չարագույժ դագաղ։

Երբ լճի վրա քունն է իջնում երկաթե,

Գնում եմ կույսի պես ծառը գրկելու,

Եվ համբուրում՝ քնքուշ բողբոջները թեթև

Քնքշանքով, անսահման գորովանքով լի։

Եվ այդժամ, ժպտալով արցունքների միջից,

Հպվում է մազերիս, իսկ հետո օղակած

Ճյուղեր-թևերով ինձ առնում է գրկի մեջ...

Եվ ես համբուրում եմ նրա դեմքը ծաղկած։

ԳԱՐՆԱՆԱՅԻՆ ՕՐ

Թանկագին Կ. Մ. Ֆոֆանովին

Գարնանային ոսկե տաք օր է,

Կուրացել է քաղաքն արևից։

Նորից՝ ջահել, ես՝ ես եմ նորից։

Ուրախ ու սիրահարված նորից։

Հոգիս երգում ու դաշտ է ուզում,

Օտարներին դիմում եմ «դու»-ով...

Ի՜նչ հեռաստան, ի՜նչ դաշտեր ազատ,

Ի՜նչ երգեր, ի՜նչ ծաղիկների ծով...

* * *

Թմբերի վրա ցնցվեինք կառքով։

Շուտ հասնեի դաշտերին ջահել։

Նայեի կանանց՝ կարմրաթուշ դեմքով,

Եղբայրաբար թշնամուս համբուրեի։

Աղմկեցեք, կենարար կաղնուտներ,

Ծլարձակի՛ր խոտ, յասաման, բուրի՛ր։

Մեղավոր չկա, ճիշտ են բոլորը

Այսպիսի զվարթ, օրհնված օրով։

ԱՆՏԱՌԱՅԻՆ ՃԵՊԱՆԿԱՐ

Սոճու անտառներ են։ Ճանապարհ է դաշտում։

Եղևնիների տակ կրակն եմ թեժացնում։

Ես մինչև երեկո նստած փայտ եմ տաշում...

Տերևներն անտառը խշշոցով են լցնում...

Մրջնանոցի վրա բարկացել է մեղուն,

Սունկերի վրա ու կռոթուկի դողի...

Իր չարությունից հոգնած՝ բզզոցն է նվաղում...

Փշատերև ծառեր են, ճանապարհ է հողե։

ԻՇԽԱՆՈՎ ԼԻ ԳԵՏ

Իշխանով լի գետակում, հյուսիսային գավառում,

Բադերին մի՛ կրակիր, նավակից այդ իրիկուն,

Խաղաղեցնող, ջերմ աշնան կայծոռներն են վառվռում

Հյուսիսային գավառում, իշխանով լի գետակում։

Իշխանով լի գետակում, դողդողացող ուռուտում

Թիակների ճողփի տակ երազելն է հեշտագին։

Իրիկնանում է, ցուրտ է։ Ուշիմ քնեց մորուտը։

Ցատկեց, սահեց նավակը։ Խշխշում է եղեգը։

Իսկ միմոզան ծաղկել է ափամերձ պառկատեղում,

Իշխաններն են գետի մեջ պերճաշուքորեն լողում։

ՇԱՓՅՈՒՂՅԱ ԷԼԵԳԻԱ

Գյուղը, ուր տխրում էր Եվգենին,
Հրաշալի մի անկյուն էր։

Ա. Ս. Պուշկին

Հիշո՞ւմ եք հրաշագեղ անկյունը,

Աշնան այգին՝ շափյուղյա գույներում։

Մարմարե սափորները ոսկեգույն

Ծառուղիների խաչմերուկներում։

Դուք հիշո՞ւմ եք սառած ապակին

Ձկնառատ գետի՝ կանաչ շիթերով։

Հիշո՞ւմ եք զավեշտական սունկին

Սոճուտում, ասես գլխահակ ծառա...

Հիշո՞ւմ եք շալեն՝ ափի մոտ գետի,

Ամառանոցին անուն տվեցինք,

Ուր երջանիկ լալիս էի... Ու դեռ

Քնքուշ կարոտից հեծեծամ պիտի։

Հիշո՞ւմ եք... Այո, ինչպե՞ս մոռանալ

Այն, որ անհիշելի է, իզուր...

Ուզում էի լցնել Ձեզ երազներով

Ու խնդրել Ձեր ընկերը դառնալ...

ԷԼԵԳԻԱ

Դուք՝ դպրոցական երեխայի մայր,

Դառնում է գեներալ ամուսինը Ձեր...

Ուրեմն ինչո՞ւ Ձեր դեմքին հիմա

Իր հետքերն է դաջել անհուն թախիծը։

Ինչ-որ բեկում սիրտն ակնկալում է.

Հասնել, մի խոսք ասել ինչ-որ աղջկա...

Սարսափում եք. ամենը անցյալում է,

Իսկ ապագայում անցյալն այդ չկա...

ԲԱՑԻԿ ՎԱԼԵՐԻ ԲՐՅՈՒՍՈՎԻՆ

Դուք Նիդերլանդներ մեկնեցիք այս գարուն,

Զվարթ, կենսախինդ գրում եք հիմի։

Դուք պատշգամբում եք, ծովի մոտ փրփրուն,

Ես՝ հասկերի մեջ, խարխլվող գոմի։

Սիրելիս, բայց դուք շատ չեք սխալվում,

Ալիքներ են իմ լուսամուտն անդին,

Սակայն ոչ ծովի, ծփում են, հուզվում

Կանաչ ալիքները վարսակի դաշտի։

Իմ մեջ՝ հեռավոր ծովային դաշտի,

Ձեր մեջ՝ ծփացող դաշտի կարոտն է.

Պոետի սրտում՝ մանուկ, իմաստուն,

Անմահ է մեկ այլ բանի ձգտումը...

ԱԿՈՒՆՔ

Ութ տարի այս տեղերը գիտեմ։

Գնացել, եկել եմ, սակայն միշտ

Սառնորակ ջուրն է քչքչում այստեղ

Ու անսպառ է ակունքը վճիտ։

Լիաբուխ ու լիաձայն աղբյուր է,

Իմ աղբյուր, իմ բնական ակունք

(Անձանձիր է կենարար քո բույրը),

Անվարան եմ քո վրա հակվում։

Խոնավանում են աչքերս լուսե

Երջանակության հպարտ արցունքով,

Գոչում եմ. խորհրդանիշն ես Ռուսիո,

Կենսատու շիթը նրա խորքի։

ՈՒՎԵՐՏՅՈՒՐԱ

Անանաս՝ շամպայնում։ Անանաս՝ շամպայնում։

Զարմանալի համով է, սուր ու փրփրալի։

Նորվեգական, իսպանական ինչ-որ բանում

Ոգեշնչվում եմ ես ու նստում գրելու։

Ինքնաթիռի բզզոց է։ Մեքենաների վազք։

Գնացքների քամի։ Թիաբախող նավակ։

Մեկին համբուրել են, մեկելին՝ դնգստել։

Անանաս՝ շամպայնում՝ իրիկվա զարկերակ։

Նյարդային օրիորդաց շրջապատում անպայման

Կյանքի ողբերգությունը կդարձնեմ ես ֆարս։

Անանաս՝ շամպայնում։ Անանաս՝ շամպայնում.

Մոսկվայից Նագասակի։ Նյու Յորքից մինչև Մարս։

ԱՐՔԱՅԱԿԱՆ ՀՐՈՎԱՐՏԱԿ

Ծիրանագույն պատմուճանս հագա,

Արծաթափայլ է թավիշն իմ բերետի։

Ինձ ընտրել են պոետների արքա,

Ի նախանձ միջատային սրտերի։

Ինձ չեն սիրում ավագները զառամ.

Հարմարին չէ իմ տաղանդը նրանց,

Ում լքել են փերիներն անտառի

Ու էլ չեն զարդարում կյանքը խամրած։

Լոկ ինձ են երկրպագում հիացած,

Փառքի ծուխն է իմ շուրջը բուրում,

Օվսաննաներ ու երգ են իմ անհաս

Բանաստեղծությանը նվիրում։

Այո, մեծ եմ, ու ինքնավստահ եմ

Այնքանով, որքան որ համոզված եմ.

Ունակ եմ խնդրել, և հավատներից

Ցանկացածին խոնարհվել հարգալից։

Իմ հոգում փոթորկուն ողջույններ կան

Անսահմանափակ ու անհամար։

Ընտրվել եմ պոետների արքա...—

Թող լույս լինի հպատակներիս համար։

PRELUDE 1

Ես չգիտեի նրա անունը

Եվ նրա ձայնը չլսեցի...

... Նա շորով էր չարաճճի փերու...

Նրա աչքերում՝ դաշտերի թախիծ...

Երբ նա եկեղեցուց էր ելնում

Ցնցվելով՝ ես տնքացի...

Բայց չգիտեի նրա անունը,

Եվ նրա ձայնը չլսեցի։

ԴԱՀՈՒԿՆԵՐԻ ՎՐԱ

Մարտին, Ուդրեասուից աջ, և դեպի,

Իզենհոֆից5 ձախ՝ ուր արևելքն է,

Արևը հագած, ասես լանջապանակ,

Սիրում եմ սահող դահուկաքայլքը։

Հենվում են մարտյան կապտաճերմակ ձյանը

Ձողերի օղերը և հաղորդում

Արագացում։ Սև արագիլի պես,

Սահում եմ շարժումներով դահուկորդի։

Դահուկասպորտ, կարո՞ղ եմ արդյոք ես

Գովերգել կորովդ, կիրքն ու կամքը ողջ։

Մարտին շոգում ես, ինչպես հուլիսին։

Զգում ես տերևը դեռ լերկ ճյուղի մեջ։

Եվ ես առույգ շարժելով կողերս,

Ձյունն եմ տափանում իմ զույգ դահուկով,

Թափահարում, շարժում եմ ձեռքերս,

Ասես թռչնային թևեր են երկու...

ՍՈԼՈԳՈՒԲԻ ՄՈՏ

Ապրում էր ամառանոցում,

Սիրելի Սոլոգուբը իմ,

Ում մեջ և՛ մոգը կար, և՛ քաղցր

Վայելքը քնքշակոպիտ։

Տոյլեում ապրեց երկու ամառ,

Դաշտի եզրին, վերջին տանը,

Գերեզմանոցի մոտ։ Ինձ համար

Այդ կյանքը թանկ է շատ բանից։

Վաղորդյան ժամին էր դուր գալիս

Վեյմարնից նրա մոտ գալը,

Երբ դեռ շաղի ալմաստ գտնելը

Զբաղմունք էր թվում հաճելի։

Շարժվում էի կայարանից ցրտին

Ինձ համար տողեր կարդալով։

Այրվող հոգիս երիտասարդ էր,

Մրսել հաստատ ես չէի կարող։

Քնած էին դեռ լինում բոլորը,

Այգին էր տնամերձ խշշում։

Զբոսնում էի ես մինչև կեսօր

Եվ հափրուկներից հոտ քաշում...

ԵՐԿՈՒ ԿՂԶԻ

Սուրծայր սոճիներից անդին,

Կախված է ծովի անդունդը

Երազողների համար, խնդուն

Մարդկանց համար կենցաղադուլ։

Այնտեղ (դուք այնտեղ ինձ չդիպչեք,

Ինձ ձեր հրմշտոցը պետք չէ)

Հորիզոնում կան երկու կղզի

Երբ երկինքը մաքուր ու պարզ է։

Անդունդն եմ երգում, որ կախված է

Մյուսի վրա, ու մեկը

Դրանցից անվանվում է Հոգլանդ

Իսկ մյուսը՝ փոքրը՝ Ճերմակ։

Դրանց ուրվագծերն են հստակ

Ու կանչում են իրենց տեսքով։

Ու միտք եմ փայփայում, որ հաստատ

Կգնամ դրանց մոտ մակույկով։

Պատրաստի՛ր, Վասիլի Կրոխով,

Նավակդ, և որ չլինի տխուր,

Մենք, իմ էստոնացած ձկնորս,

Կվերցնենք օղի և ծխախոտ։

ԱԼՎԻՆԱՅԻՆ

Ոչնչի վրա մի զարմացիր...

Կ. Ֆոֆանով

Հարևանուհին՝ Ալվինան,

Առավոտյան բերում է կաթը

Եվ զարմանում է, որ գինին

Խմում եմ այդքան շատ ու թեթև։

Այո, ախր երեսունհինգ շիշ

Տաս օրում խմել եմ... Շատ է։

Թույլ եմ տալիս խմել ինձ, ճիշտ է,

Երբեմն՝ ավելի շատ էլ...

Լսիր ինձ, գեղեցկուհի սաթե,

Մի՛ զարմացիր դու ոչնչից.

Քաղաքային կյանքը՝ հիվանդ է,

Էլ ի՞նչը խնայես, ինչո՞ւ։

Համակերպվել լկտիության հետ...—

Այ սա ահավոր մեղք է մեծ։

Իսկ թե մեռնել է քեզ վիճակված,

Ապա թող որ լինի գինուց։

ՅԱԼՅԱ

Նարնջագույն շղարշե շալով

Գալիս է դաշտով իրիկվա։

Ես ընդառաջ եմ գալիս, Յալյա,

Ինչպես քամուն անղեկ նավը։

Նա հեգնաքայլ, բայց ամաչկոտ է։

Մի քիչ կոտրտվող, բայց թեթև։

Տեսնես այսօր հեռո՞ւ, թե՞ մոտ,

Ոլոր կտանի արահետը...

Նրան բնավ սիրահարված չեմ,

Ինչպես նաև նա՝ ինձ։ Ցայսօր

Մենք լոկ իրար սիրահետում ենք

Օրեր շարունակ, օրեցօր։

Կարդում ենք քառյակներ անգին.

Նրա համար՝ ես, իսկ նա՝ իմ։

Ծովն է գրկել երկինքը հին,

Ալիքը հարվածեց լուսնին։

ՈՒԱՅԼԴԻ ԱՖՈՐԻԶՄՆԵՐԸ

Քամու մեջ լսում ենք ձայնը սկալդի6

Որ հեռվից թեթև հեծեծաց,

Մենք թևավոր խոսքերն Ուայլդի

Կարդում ենք ավազի մեջ նստած։

Եվ սուզված խոհերում հանճարի՝

Չենք խորշում, տրտմում ենք հաստատ.

Պոետի Երազի Տաճարը

Պղծել են մարդիկ՝ մասնատմամբ...

Ծովն էլ ծով չի, այն կազմված է

Վշտով իրար կցված մարդկանցից...

Մենք կփրկենք նրանց, կփրկենք,

Այդ հնարը կա, հասկացի՛ր։

Իզուր։ Իրենց հոգսերի բոցում,

Ուր ցածր կրքի, արյան եռքն է,

Նրանք չեն փնտրում արդարացում

Ու չունեն սիրո կարիքը։

ԱՆՑՅԱԼԸ

Հիմա ամեն մանրուք եմ տեսնում.

Ապրում է քնած անցյալը,

Անկարևոր բառերն եմ լսում,

Զգայուն եմ, հանց ձեռքն ու ռոյալը։

Քնքուշ են ամեն մանրուք ու կարոտ,

Որքան էլ լինեն աննշան...

Ֆիլոմելան չէ՞, Դելվիգի մոտ...—

Եթերային հովտաշուշանը...

Լյուբան՝ Պուշկինի դայակը չէ՞։

Ժորժ Սանդի գրիչը՝ Մյուսսեն չի՞։

Դաշտաբնակ զատկածաղիկը չէ՞,

Ծաղկամանը չէ՞, մուտքի սյունը...

Ամեն աննշան թվացյալը

Պետք է, որ ապրի կարևորը։

Խառնապտույտ է անցյալը։

Անցյալը մոռանալ չեմ կարող։

ԿԱՌՔ

Չորստեղանի ձիակառքը հին

(Կիսասայլ, կիսատապան էր...)

Ցատկացնցվում էր ճանապարհին՝

Հինգ հոգու բեռով։ Կառապանը

Ձաղկում էր քրտնաթոր ձիերին

Ու բաց էր թողել երասանը։

Երկու պճնասեր տղամարդ էին,

Եվ երկու կին՝ մանկահասակ։

Խեղդում էր հուլիսյան կեսօրը,

Մեղուներն էին չարացած։

Թեթև էին զգեստները, անսովոր,

Սրտները՝ ձկնորսական ցանց։

Դեմքներին խաղ կար գույների.

Տապն էր, կամ կրքերի եռքը...

— Բարի եղեք, ասացեք խնդրեմ,

Ձեզ չի՞ հանդիպել այդ կառքը...

ՅԱՄԲՈՒՐԳ

Մշտապես ցինիկ ու թափթփված,

Հարբած, մասխարա ու վարձկան,

Քաղաքակիրթ մարզին ես կպած,

Ալիքների ճողփից թամկած։

Մարգագետիններիդ մետաքսը

Գութանի համը չի առնի։

Փայլում է Լուգայի հայելին,

Բայց նայում ես պղտոր առվին։

Տասնյակ քառյակներ, կենդանի յամբեր,

Հայհոյախառն ու չար միգուցե,

Կտամ քեզ, Յամբուրգ, մեծահոգաբար,

Քեզ նման փնթի թափթփվածին։

Քեզ, որ վաղը էտապով հյուսիս՝

Էստլանդիա պիտի ուղարկի ինձ։

Քաշում եմ թաթից, խփում ուսին...

Սողուն է, որ թռիչք տվեց ինձ։

ԷՏԱՊ

Պահնորդների հետ անցում էինք Նառվան,

Երկու օր է ձերբակալված ենք։

Վայրի ոռնոցով հոսում էր Նառվան,

Սառույցից մաքրելով ընթացքը։

Փակված էինք բեռնատար վագոնում,

Վեզենբերգենից մինչև Տապս,

Ինչ-որ թմբիրում՝ ահասփյուռ, անգույն,

Անընդհատ լսում էինք. «Շնապս»։

Սառած ոտքեր էին, ճաքած ներբաններ։

Կլինեինք երևի մի հարյուրը...

Ինչ սարսափելի ճամփաներ էին,

Ավելի ահավոր դարում։

Թողնենք ռուսաբար խորամանկելը.

Սա արդեն օտար երկիր է...

Հրացաններ... Փախչել չի կարելի.

Խաղաղություն է, բայց մենք դեռ գերի ենք։

ԱՄԵՆԱԸՆԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ

Մի բան է ասել. «Բոլորն էլ ճիշտ են»,

Այլ բան՝ թալանն արդարացնելը։

Մի բան է՝ փնտրել փառքն անորոշ,

Այլ բան է՝ լուսե փառք երազելը։

Հանկարծատեսին ասելով «գեղցի»,

Չես անվանարկում եղբայր գյուղացուն։

Ես՝ բնության հետ շատ վաղ ձուլվածս,

Ծանոթ եմ նման խոսքերին կծու...

Քաղաքակիրթ ամեն բան սիրելով

Ոչ պակաս քան բնիկ քաղաքացին,

Սիրում եմ սյուքն ու ձայները բոլոր

Գարնանային ջահել բացատի։

Սիրելով ըմպելիքներն արտառոց,

Եվ դրանց լավ գիտակ համարվողս,

Սիրում եմ դաշտերի կանաչ հեռուն,

Որ ինձ անարատ կաթ նվիրողն է։

Խմում եմ այս կայնքը ես լիաբուռ,

Մինչև որ մահը չասի ինձ. «Ժամն է»։

Այսօր՝ դատարկ շիլա կամ ապուր,

Վաղը՝ թառափ ու խավիարի համն է։

ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ՔՈՒՆ

Կոկետուհին նուրբ շարժումներով

Նազում է։ Նժույգի թամբին է։

Փետրագլխարկ այդ շիկահերը

Միջերկրականի լողափին է։

Նրան ընդառաջ՝ մի պճնամոլ,

Արդեն ճերմակող վիկոնտ է՝

Էսթետ, սուսերամարտիկ է, որ

Խելքամաղ կանի «բոմոնդը»...

Կիսամուշտակով շիկահերը

Խաղացկուն նազ է ծախում,

Եվ ճայերի ճերմակ երամն իր

Քամահրանքն է ցած մաղում։

Հրավիրեց մարզիկ վիկոնտը

Խմելու թարմ նարնջի թուրմ,

Խլացնում է կիսամուշտակը

Քրքիջը՝ նուրբ, յուրահատուկ...

MADIS

Երգում էր թոքախտավոր արտիստը։

Ամեն իրիկուն «Հո երթաս»-ը։

Լսում էր տխրադեմ Madis-ը7՝

Ագարակատերն ու ձկնորսը։

«Գարնան հետ ձուկը ցանց կգնա՞,

Ո՞նց են լինելու ճամփեքը»։

Լուսնալույսի ցոլանքն է հոգնած

Լայնաճիտ կոշկի լաքին...

«Տեսնես պիսակավոր սաղմոններ

Պիտի բռնվե՞ն... Փթանոց...»։

Սարդոստայնի պատառը դողում է,

Գունաթափ է գլխանոցը։

«Բա որ փշոտ մանրաձկան հետ

Երկինքն ինձ ուղարկի թառափ...»։

Քաջալերվում է երազանքն այդ

Լուսնի արծաթը փռած...

ՆՈՐՎԵԳԱԿԱՆ ՖԻՈՐԴՆԵՐԸ

Ես հյուսիսցի եմ, և նորվեգական

Ֆիորդները8, երազանքն են իմ,

Ուր ապրում է պարզ, անզուգական

Գեղեցկության հպարտ թագուհին։

Լճակակիր լեռներով են պայտված

Ծովախորշերը ալ պողպատյա։

Սոճուտում ժպիտն է ճերմակ վարդի,

Բևեռափայլի երանգներ վաղորդյան։

Նայում է հայված որմզդեղնը,

Կապուտաչ եղնիկների խաղին,

Որ կարուսել են պտտում այնտեղ, ուր

Գորշն ու կապույտն են միատեղվում...

Այնտեղ լռություն կա անխախտելի,

Լոկ հպարտ արծվի ճիչն է թևածում,

Շոյելով ունկը այն ճամփորդների,

Ովքեր ունակ են ունկնդրել լսածը։

ԳԱԶԵԼ

Իմ ուղեղը սեղմում ես դու՝ ասելով. «Հիվանդ ես»,

Ու պողպատե մտրակի բռնակը սեղմում ես դու։

Ես քրքջում եմ նայելով քո դեմքին դիվահար,

Կատաղությունից ձեռքիդ մտրակը սեղմում ես դու։

Հանկարծ իմ գլխավեևում սուլեց մտրակը ահարկու,

Ուզում ես... Բայց կարոտած՝ ինձ կրծքիդ սեղմում ես դու։

«Բոլորի պես ապրի՛ր, սիրի՛ր, միայն իմը եղիր...»,—

Գրկել ու աղերսանքով ինձ կրծքիդ սեղմում ես դու։

Կատաղությունից քարացա, որ չսպանեմ հանկարծ։

Նորից սիրտս հրեղեն տանջանքով սեղմում ես դու։

ԱԽՄԱՏՈՎԱՅԻ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ախմատովային համարում են

(Comme il faut...)9 բարձրաճաշակ,

Հորանջելով դրանք կարդում են,

Ոչինչ չհիշելով հաճախ...

Եվ ասում են. «Այնտեղ չէ՞ սիրտը

Պահանջարկված արդի կնոջ»,

Ապա, թանձրացնելով ձանձրույթը՝

Հիշում մեջբերումների փունջ։

Համաձայն չեմ, վիրավորված եմ

Արդիության տեղակ. մի՞թե

Կնոջ ոգին այնքան խեղված է,

Որ ձգտի լաց ու ձանձրույթի։

Ախր դա Նադսոնի պահվածքն է,

Նրան չէ՞ նմանվում դանդաղ։

Էդ ի՞նչ ճռռացող «մահճակալ» է,

Ի՞նչ սողացող ձանձրույթ է դա։

Բայց երբ հենց ինքն էր կատարում,

Թվում էր՝ պիտի ճչայի...

Որքան է, մեռյալ Պիտերում

Նրա ոռնոցը ոճային...

Ծանր էր նաև ունկի համար

(Հիմա հիշեմ՝ անունը տամ...),

Հա հիշեցի՝ «ճանճ մարմարե»

Նույն ինքը՝ Օսիպ Մանդելշտամը։

Ու թե Լոխվիցկայան «հնոտ» է,

Գիրը՝ «գնչուականություն»,

Ապա Ախմատովան՝ «ձանձրույթ» է,

Բացարձակ ոչնչություն։

ԼՈԽՎԻՑԿԱՅԱՅԻ ՔՆԱՐԸ

Հերոսական, պոռթկուն բնույթ է,

Ճախր է, թռիչք է քաջարի։

Տողերի մեջ երգեցիկ նյութ է...

Ահա պաթոսն այդ քնարի։

Նրա արցունքն արցունք է հարկավ,

Եվ նման է հենց արցունքի,

Ամպրոպներն ամպրոպ են իսկական,

Լիասիրտ է սրտի զգացմունքը։

Նրբաճաշակ նրբերանգները

Նրբերանգ են, ո՛չ թե... Չկան։

Տանջող են տնքոցի հանգերը

Եվ դրանց ցավն է իսկական։

Վանդելինն10 արքայի տեսիլքում

Վանդելինն է, և ոչ թե բառեր,

Ում հայտնվելն ու ասելիքը

Ունի այսաշխարհիկ պատճառներ։

Նրա վհուկը վհուկ է իրավ,

Ոչ թե շինծու «հազարան բլբուլ»։

Ընդ որում բոլոր գործերը նրա

Պղնձակուռ են, ու դաշտաբույր։

ԲԱԼՄՈՆՏ

Տարերք են իր տողերը, ու ցնցում։

Կանխորոշած անմահությունն իր՝

Հրեղեն ճախր է իրականացնում

Նրա հոգին խենթ, տարերքածին։

Նա Մեծ պոետ է, պոետ է՝ քիմքով,

Իր մեջ ձայներն են ամենայն ինչի։

Հազարադեմ, բայց չհիշվող դեմքով

Լույսն է ցուցանում, մեղքը չնչին։

Զգում է նա ատոմը յուրաքանչյուր

Ու արևին է միշտ փառաբանում։

Մեկ՝ ծովահեն, մեկ էլ՝ հրեշտակ պուճուր,

Քամելիոնի պես փոփոխագույն է։

Դրա հետ մեկտեղ, նա իր իսկ կազմած

Տասնյակ հատորներից է կազմված,

Ինձ համար դա ցանկալի չէ, անկեղծ,

Ես չեմ սիրում Բալմոնտի գրածը։

Նրա գործերում շատ քաղցրումեղցր

Բաներ կան, որ քաղցր են շաքարից...

Եվ Ֆոֆանովն իր շղթաներով անկեղծ

Շատ ավելի սիրելի է ինձ։

ԲՐՅՈՒՍՈՎ

Անգերազանցելի վարպետ։

Մեծ հռետոր ու իմաստուն։

Սրտի որսորդ, մտքի ասպետ։

Սառցե կրքերի լուսատու։

Հզոր մի ուժ, որ թաքնված է

Պոեզիայում իր կռածո։

Հոգին մտքին սովորեցրել է

Սիրել, ու ինքը մահացել է։

Դրանից է սառնությունը.

Անցել է ուղեղով հոգին։

Նրա մեծ վեհանձնությունը

Սրտի խորքից չէ, այլ մտքի։

Մեծ լաբորանտ է, և ամեն

Պոռթկում ու հույզ է յուրացրել։

Գրքի ծարավը համայնի

Գրին է հասու դարձրել։

Նրա մեջ ծաղկի գաղտնիքն ու

Պարզ մտքի հաղթահանդեսն է։

Պոետների Նախագահն ինքն է։

Նրան կտամ ձայնն արքայիս։

ՍՈԼՈԳՈՒԲ

Ա՜խ, որքա՜ն հալվող քնքշություն է։

Նվվացող ցավը որքա՜ն է ստույգ։

Ինչ դրոշմված անփութություն է,

Եթերային է լամպի պատրույգը։

Նա ամբողջապես քաղցր հոգոց է,

Ամբողջապես՝ անաղարտ մանուկ։

Վատը նրա մոտ վատ չէ. միգուցե

Երգում է մութը, և կա հանելուկ...

Նրբաճաշակ նկարիչ է։ Խոհուն

Մարդկային էության մարգարե։

Նա կախարդ է, մոգ է, և մեծագույն

Հմայող ու հմայագար է։

Եթերային պատրույգ, երգիր հավետ,

Ճառագիր քո լույսը բուրավետ,

Յուրահատուկ, չտեսնված պոետ է,

Նուրբ է, քան նրբազգաց Ֆետը։

ԳԻՊՊԻՈՒՍ

Շքեղափայլ է Զինաիդան

Իր ծանակող, սուր ուղեղով,

Որի վիրավորող ծնունդը

Թևերն է խուզում թռչողի...

Հանց սառնամանիքին պողպատը

Այրում է սառը ուղեղը։

Աչքերը խորամանկ, հպարտ են,

Խորքում՝ թախծոտ ու խելահեղ։

Նրա հաջող թունոտ սիրերգում

Լինելությունն է Պոետի։

Անշտապ գնում է քնարերգուն

Այնտեղ, ուր որ պիտի լինի։

Սակայն պիտի գահակալի նա

Անթագ ու առանց հպատակ։

Որքա՜ն նենգություն արքայական,

Եվ այսքան համեստ մի գահ։

ՀԻՆԳ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ

Զինված է Իվանովը մշտապես

Ոճական փայլով, սակայն պոետ չի.

Նշանավորության մեջ այդ անպետք,

Սրտի զարկը դարձել է ի չիք։

Զգում եմ Անդրեյ Բելուն ես լոկ աղոտ,

Վախենում եմ ես Անդրեյ Բելուց...

Նրա գործերը խորխորատ են խոր,

Ես դրանց հետ ճամփա չեմ ելնում...

Նկատելի, հաճելի հաջող է

Բունինը՝ պարզ, փափուկ ու աղոտ։

Արևաշաղախ է ամբողջովին,

Սակայն խռովքին է անհաղորդ։

Չափազանց կոտրտված է Կուզմինը,

Փքուն է, զզվելի բույրերով լի.

Ռոկֆորային, ոչկամամբերային է

Ժեմանա-համեմունքներով է լի։

Գումիլյովը գեղագիր է, վառ է,

Խարույկ է ջունգլիների խորքում։

Երկյուղածությամբ է սիրում բառը։

Իշխող և հատու է նրա խոսքը։

ՎԻԿՏՈՐ ՀՈՖՄԱՆ

Նրա հիշատակին

Աղջկական երկնաթույրությունը

Քաղցրավունությունն իր քաղցր,

Անվնաս խորամանկությունը

Ոչ թե «դեմ», այլ «կողմ» են դարձել։

Մանուկ է նա կամակորացած,

Մեծ մանուկ՝ հիվանդ, բայց գերող,

Գերինքնասեր ու գերնրբազգաց

Հոգու կտրվող լարերով։

Նա ինքնազոհության է հակված,

Խանդոտ է, երկչկոտ, անհոգս ու

Երազին վախլուկ-սիրահարված։

Իսկ ի՞նչ է նրան պակասում...

Պակասում է կրակն ու ուժը,

Հենց դա է պատճառը սակայն,

Որ սրտիս դուրեկան, քնքուշ են

Նրա մեղմ տողերը այդքան։

ՊՈՒՇԿԻՆ

Նա ակնթարթն է հրաշալի՝

Դրվագված դարերի մեջ։

Մարմնավորված ներշնչանք,

Անզոր է մահն իր առջև...

Լոկ նա բոլոր ապրողաց մեջ

Մեռել չդարձավ մեռնելով.

Չի հնչում մահն իբրև վերջ,

Ապրում է երգիչների մեջ։

Իր ստեղծած Գեղեցկությունը

Հավերժի դեմքն է անբիծ,

Ու մեռած՝ չենք պատկերացնում,

Եվ նա հենց դրանով է մեծ։

Թեկուզ և հին, ոչ արդիական,

Բայց արդիությունը նրան ի՜նչ...

Ոչինչ է. չէ որ իր վայրկյանը

Չքնաղ է, քան դարն իմ ամբողջ։

ԾՈՎԻ ՄՈՏ

Ծովից ֆիննական նորդն11 է փչում,

Ոսկորներդ թափանցելով

Առագաստով կախարդում է չար,

Դեպի մակույկը թեքվելով։

Միայնակ եմ անդունդի եզրին։

Հմայված ալիքի ոստյունով՝

Նայում եմ ալ շերտավոր ավազին։

Շուրջս կանաչ է ու ձյուն է...

Ձյունածածկ են՝ ափամերձ ժայռը,

Լեռները, ավազն ափամերձ։

Իսկ դրանցից էլ անդին, հեռվում

Զնգում է կապույտ մի թախիծ։

Վերում՝ կանաչ, ցածում՝ դեղնակապույտ,

Մեջտեղում ցուրտ ու սպիտակ։

Երկինքը ծովի մեջ է մի պուտ.

Անապատի մեջ անապատ է։

ԵՂԲԱՅՐԱՀԱՇԻՎ

Գրչեղբայրների հաշիվն է բարդ,

Եվ համաձայնվեք խնդրալից.

Իրար հաշվետու չեն, անպարտ

Եվ էությամբ նվիրյալ են։

Բայց ոչինչ չասել այդ մասին

Նույնն է, թե խաբես ինքդ քեզ...

Իմ հոգին պատրաստ է ասել՝

Լինելով անաչառ, անկեղծ։

Չեմ դավել անմեղությանս,

Քանզի իմ մասին խոսում են

Նրանք առանց մեղմության,

Աչառու են և բամբասում են...

Երդվում եմ, նրանք իմ կողմից

Անկեղծ են բնութագրած,

Ու ստվերն էլ չկա հատուցման

Ծանակված տողերիս դիմաց։

ԻՆՏՐՈԴՈՒԿՑԻԱ

Ես չեմ միտում, ես՝ լոկ սոխակ՝

Հավակնություն չունեմ փրկչի...

Բայց ծեր լինի, թե երեխա,

Կհասկանա գարնան երգչիս։

Սոխակ եմ ես, գորշ մի ծիտ եմ,

Բայց գունեղ են իմ երգերը։

Երգով հմայել ես գիտեմ,

Ու բոլորին առնել գերի։

Սոխակ եմ ես։ Քննադատը

Որտեղ է ինձ դասակագրո՞՜ւմ...

Խո՛զ, քո լափամանը գտի՛ր,

Ի՜՞նչ գործ ունես սիզամարգում։

Սոխակ եմ ես։ Երգից բացի

Չեմ տալիս այլ օգուտ։ Արդեն

Անիմաստ եմ այնքան դարձել,

Որ խոնարհվեց իմաստն իմ դեմ։

ԷՍՏ ՏՈՅԼԱ

Պետրոգրադից՝ երկու հարյուր, իսկ

Կայարանից՝ յոթ վերստ հեռու,

Հոգիս ուրախ է ողջունելիս

Գյուղակին՝ թաքնված անտառում։

Այստեղ լուսաբացը խամրած է,

Դալուկ երանգով։ Փրփուրի

Քնքշությամբ մոտենում է ծովը

Զառիվեր նրա ափերին։

Հանց մոգուհու թմրանեկտարը,

Գայթակղիչ ըմպելիքը.

Ձգում է ինձ Էստ Տոյլան՝

Ճյուղերի, ծովի ալիքով։

Ողջույն ձեզ, մանրաձուկ ու թառափ

Խխունջներից եկող ձայներ,

Որ լսելի էին ինձ զառիթափին։

Ողջույն սիրելի անտառներ։

Այս տեղը գիտեմ շատ վաղուց ես,

Տեսնում եմ հաճախ երազում...

Դեպ մայիս, դեպ արև, դեպի ծով,

Էստ Տոյլա թռչել եմ ուզում։

ՆՈՐԻՑ ՀԵՌՎՈՒՄ

Ահա նորից Էստ Տոյլան հեռու է՝

Ալիքների փրփրաժանյակում,

Մայրաքաղաքն ինձ գերի է առել

Հանց մինչև գարուն կապված նժույգը։

Իմ մեջ զարթնում է ձայնը բողոքի,

Բայց հնազանդ մի կտոր հացին,

Հասարակ կյանքը թողնում մի կողքի,

Միանում եմ քաղաքի թախծին։

Օ՜, որքան տանջալից ու նրբորեն

Վիրավորված հոգիս կխոսի...

Դանդաղաքայլ կանցնի էստոնուհին՝

Վարսերի մեջ՝ գարի և լուսին։

Քայլում է Ալվինան, կամ էլ Լեյլան,

Եզրով ափամերձ ժայռակապի։

Դար է անցել։ Ների՛ր ինձ Էստ Տոյլա,

Եվ սպասիր, սպասիր խոնավ տապին։

ԴԵՊԻ ՌԵՎԵԼ

Համառորեն անրջվում է Ռևելը,

Եվ այն գողտրիկ այգին՝ Կատերինտալ։

Ծառա եմ, որ թագուհուն սիրահարվել,

Ծաղիկ է տանում հանդիսահարթակ։

Ինձ հմայում են շենքերը գոթական,

Ասեղի նման սուր կատարներով,

Եվ կիսափտած ավանդություններ կան՝

Հին գեղեցկության մնացորդներով։

Ուր խճճված ու նեղլիկ փողոցներ կան,

Ծովի տեսարաններ կան լուսնային,

Սառն ու սոթլիկ ոստրեների համ կա,

Խելք ու իմաստնություն հյուսիսային։

Թագուհուն սիրահարված ծառայի պես,

Կթռչեմ դեպի քեզ այս հինգշաբթի,

Դեպի Ռևել՝ ինձ կանչող, դեպի Իևե.

Իզենհոֆից, Վեզենբերգից անդին։

ՆԱՌՎԱ

Իմ անուրջներում դու ես, Նառվա՛,

Քո ամրոցն է իմ կարոտում,

Այդ հին, լռակյաց քաղաքում վառ

Ինչ-որ բան կա յուրահատուկ։

Օ՜, քաղաք հինավուրց շվեդական,

Աշխատասեր ու հասարակ։

Գերված եմ քո ժպիտով մանկական

Եվ մորուքով ծերունական։

Կերպարդ՝ էստոնական պառավ,

Սիրելի է պոետիս հոգուն էլ,

Եվ արևը քո, օ՜, իմ Նառվա,

Դեռ ոչ ոք չի մթագնել։

Յոթնագլուխ խելառ Նառովան

Հոսում է դեպի Հունգերբուրգ։

Ու խեթ նայում է այդ խռովկան,

Քեզ նախանձող Պետերբուրգը։

Ինչպես չերգեմ ազնվությունդ,

Միասնությունը քո մարդկանց,

Քո փառավոր հայտնիությունը,

Եվ քո... պոռնկությունը բաց։

Այն ասես ճերմակ աղավնու պես

Թեթև է, ջինջ, անոգեղեն.

Բարի հայացք, մուշտակ աղվեսի...

Գեղեցկություն են տգեղի։

ՊՈԼՈՎՑԵՎԱ-ԵՄՑՈՎԱ

Հիշում եմ երեկոն կապարե

Մայրամուտի շեկ բոցերում,

Եմցովայի նուրբ մատերը, որ

Սկրյաբին էին սովորեցնում։

Դաշնակահարը նվագում էր

Էտյուդ էտյուդի հետևից։

Ես կամաց-կամաց կռանում էի,

Հեռանում էի ինքս ինձնից։

Անհաս թախծի դրվագները

Սկսել էին հոգիս պատռել...

Իսկ հետո հնչում էր Վագներ,

Երգում էին ռոյալն ու մատները։

Երգում էին՝ սիրտը, մատները...

Հա՛, իր մատները երգում էին...

Հավերժ շրջմոլիկ երազները,

Ուզում էին մտնել գետինը։

Կամացուկ քնում էր գյուղը,

Ծովի մեջ արևն էր ծագում։

Դեռ կա՛ հոգուս խոր մի տեղում

Այն սպիտակ գիշերվա համերգը։

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՎՎԵԴԵՆՍԿԻ

* * *

«Գիշերային շքեղ ռեստորաններում»
Ժամանակակից ռոմանսից

Արգենտինական տանգո

Չար ու քնատ ռեստորաններում

Շքեղ երեկոն էր մարում։

Վաղուց արդեն դատարկ աչքերում

Չխմված գավաթն էր փայլում,

Իսկ հոգնած բեմի վրա,

Մի սև ոտքի շուրջ պտտվող

Բիբերի մենամարտ էր՝

Մեղմիկ տանգոյի սիրահարների։

Նա պարում էր կիսահարբած

(Ջութակ էր և շեփորի լաց)

Զվարճալի ռեստորանային։

Հարբում էր տխուր ջութակների մեղեդին,

Լամպերն էին թարթում գոռոզ ու թեթև,

Եվ մատուցում էին թարմագույն ըմպելիքը

Կիպ տրիկոյում ամփոփված նուրբ ոտքերի։

Բայց ուրախ էր պարը սուտ երգերի.

Էլ վեր չես կենա շքեղ աթոռներից,

Արցունք թափելով։

Մենք երեկոները հյուսում ենք՝ ինչպես

Ժապավենները՝ գիշերվա կապույտ հյուսքերին,

Ուր քաղցրանուշ քնած են պճնամոլները։

Նրանք, որ կաֆեշանտանյան սրինգների մասին

Ձմռան երեկոներին երգում են.—

Ռեստորանում կարմրող բազմոցի վրա

Սպանության մասին, այնտեղ,

Ուր մթնում են աչքերի օղակները։

Նրան՝ մթան մեջ պարող պարուհուն,

Կմոտենա նա՝ խանդոտ Ջոն։

Կխոցի դաշույնով՝

Բարակ շրջազգեստը ձևելով,

Իր հոգնած դեմքի վրա

Պատկերելով կիրք ու վիշտ։

Մեռած ձեռքերով պարուհին

Պառկած է լապտերի կարմիր լույսի տակ։

Իսկ նա առաջվա պես շրջում է իրիկունները,

Եվ նրա հետ են կապարե լուսաբացները։

ԾՈՎԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

որ ամեն ինչ լինի պարզ

հարկավոր է ապրել թարս

անտառ գնալ զբոսնելու

մազերը պլոկելով

իսկ երբ կրակը ճանաչի

լամպի մեջ կամ էլ փեչի

ասա ինչու ես լռակյաց

կրակ մոմի տիրակալ

ինչ-որ բան նշանակում ես

աշխատասենյակն ու կաթսան ուր է

հյուսվում են դևերը ինչպես ճանճերը

թխվածքաբլիթի կտորի վրա

ցույց տվեցին այդ ոգիները մեզ էլ

գիտության կճղակներն ու պոզերը

հյութեղ կենդանիներն են կռվում

լամպերն են քնի մեջ ծամածռվում

երեխաներն են ծխամորճով

կանայք լալիս են ճյուղերին սոճու

երկնքի գերեզմանին կանգնած է

ունիվերսալ աստվածը

ձին է քայլում է իդեալական

վերջապես եկավ անտառ

մենք նայում ենք սարսափած

մտածելով թե ծուխ է հաստատ

անտառն է մռնչում ձեռքերը վերում

հուզվում է անտառը ձանձրույթից

շշնջում է թոշնած մի ուրու

պիտի դառնամ երևի

ու կանգնած են դաշտերը լեռնամոտ

սարսափը դրած սկուտեղին

մարդիկ գազաններ սեզախոտ

զվարճանում են քեֆին դեղին

երաժշտությունն է աշխույժ հնչում

զվարճանում են զիրյանները12

հովվուհիներ հովիվներն են հաչում

գլուխներ են պտտվում սեղաններին

իսկ դրանց մեջ այստեղ այնտեղ

րոպեների պսակներ են հյութեղ

այստեղ քեֆ է համընդհանուր

և ասացի մեկեն բլուր

կամ ձորակի ծնունդն է վայրի

կամ էլ հարսանիքն է ժայռի

և մենք պիտի քեֆն այդ տեսնենք

նստարանին պիտի նստենք

մինչ այդ երկրի պես պտտվում

ձեռքերին դափերն էին թնդում

երկինք ու մարտ կլինի

և մենք էլ պիտի լինենք

բեղերին գավերն են հանց

ծաղիկները ժամացույցի

և մեր մտքերն էին թռչում

հյուսված բույսերի միջով

մեր մտքեր մեր մակույկները

մեր աստվածներն ու տիկինները

մեր հոգիները ցամաքն անահ

մեր գավերը գավերում մահ

բայց ասացին միևնույնն է վերջ

իմաստ չկա այդ անձրևի մեջ

հանց աղը ուզում ենք նշան

թող ջրի վրա լինի նշան

նետում են իմաստուն բլուրները

գետակի մեջ քեֆչիներին

բաժակներն էին գետում աչքում

գետի մեջ գիշերվա ակունքն է

մենք կարծեցինք թե դիակները

ցույց տվեցին երկնի հատիկները

ծով ժամանակ երազ միակ

հափշտակեցին գործիքներ

հոգիներ ոտքեր փոշիներ

և կիսանդրիներ շարելով

սեփական խեցի ցույց տալով

մենք ծովի խոր հատակին ենք

մենք ջրահեղձների բանակ ենք

տասնհինգ թվի հետ կռվելով մենք

վազելու ենք այրվելու ենք

անցում էին տարիներն անթարթ

մշուշն էր անցնում անհեթեթ

ով որ ընկել էր ծովի հատակը

տախտակամածից նավակի

նա տրտմությամբ է լեփ լեցուն

ատամն է չխկում իմաստության

իսկ ով ջրիմուռի վրա հլու

մկանն է թողել լվանալու

ու թարթում է լուսնի պես թույլ

երբ ալիքներն են ճողփում

մեկն ասաց ծովի հատակը

և ոտքը իր միևնույն բանն են

մի խոսքով բոլորն են դժգոհ

լուռ դուրս եկան ջրից հերթով

հետևում աղմկում էին ալիքները

սկսելով աշխատանքներ

նավերն անցում էին վարգով

ձիերն էին սուրում դաշտերով

և հրաձգություն էր և լաց

քուն ու մահ էր ամպերի մեջ

բոլոր ջրահեղձները ելան

արևամուտին քորվեցին

ու դեպի առաջ գնացին

ով հարուստ էր ով աղքատ

ես ասացի տեսնում եմ մեկեն

մեկ է գալու է վերջը ահա

մեզ են բերում մի մեծ սկահակ

որտեղ դափն է ու ծաղիկը

այդ սկահակը դա ճարպիկ է

դա կերոն է ձյուն է դա

դա աղ է և մի թակարդ

ուրախության և վայելքի

բարև ունիվերսալ աստված

ես մի քիչ կեղտոտ եմ պղծված

կամքը հուշը և թիակը

փառքը տարավ երկնքի

ԾՈՎԻ ՄԱՀԸ

Ծովային դև

ծովն էլ չունի ոչ մի իմաստ

ծովն էլ կլոր զրո է հիմա

մարդն իզուր է փախչում ցատկոտում

գնդակ ու դանակից խորխորատում

ծովում էլ ձկներ են վարգում

շներ կան ջութակն է նվագում

կանանց պես ջրիմուռներն են ննջում

և մակույկներն են ցատկում հանց ոջիլ

ծովն էլ է նույնքան անիմաստ

նա հնազանդ է թվերին հիմա

նա ամայի է և չափազանց մութ

ծով ի՞նչ ես միգուցե լուսամո՞ւտ

ծով միգուցե մի հա՞տ ես դու

Որսորդ

ինքս անտառում մինչ գոտկատեղս

ուսումնասիրել եմ գազանի բնույթը

երբեմն ճոճվելով թունդ էր օղին

փորձարկել եմ մահն ու ձանձրույթը

իմ առջև գազաններ էին վայրի

տարատեսակ թրջված ու հում

բայց ես փակեցի դռներն անտառի

որ գտնեմ երկրորդ աշխարհը լուսե

ահա կանգնած եմ այս ժայռերին

մեռած ալիքների ոռնոցն եմ լսում

իսկ հոգնատանջ իմ ձեռքերին

հրաժեշտի խոսքեր են դաղվել

մնաք բարով լեռներ անտառներ

հաջողություն ձեզ փորսուղ աղվես

Ես

որտեղից է գալիս ազնվականը

ձեռքի մեջ թշշում է մասրենին

ամեն ինչին նայում է վերից

զկրտում է գերմաներեն

ու հպարտ մեծամիտ

կանգ է առնում քարանում է

աղմկում է սոճին սալորենին բլբլում է

խենթության ալիքը փայլում է

երազում է նավակը և խորխորատը

հանկարծ ասում է նրան. տղամարդ

դու հոգնած պետությունից

և ծառայության նենգությունը փորձած

ուսադիրների անպետքությունն իմացած

միթե քեզ սպասում է բալետի պարը

և կյանքն է դարձել արնախում

և կանգնած ես իբրև ինքնասպանը

Ազնվական

ահա և ես ձեր առջև եմ

սիրելի իմ խորխորատ

տեսնում եմ մարդուկներ կան աստ

ուզում են հատակին տներ գնել

որ ծովային այդ տնակներում

ճաշեն ջրահարսերի հետ

որ ջրատակ պանդոկներում

խմեն ծովային կոնյակ

մենք հավատում ենք որ չենք մեռնի

որ կյանքը պիտի շարունակվի

ձուկն է փայլում իր արծաթով

սիրում ենք գարեջուր ու ռոմ

կանանց հետ խաղում ենք բազմացում

իսկ դուրդինա իմ հարսնացուն

սիրում էր շքանշաններն իմ

ամառ ձմեռ ամբողջ տարին

դուրս չէր գալիս զուգարանից

և ես հուսահատվեցի

աքլոր չեմ ասացի ես ինձ

կերակրափող չէ նա այլ բադ

այլ ստամոքսի շարունակություն

նա ստրկուհին է որկորի

այստեղ ի հայտ եկավ դատարկությունը

և հասկացա որ ամեն բան լավ է

բայց զզվելի է ձանձրալի հեղձուկ

և ես դեպի քեզ եմ թեքվում ծով անձուկ

փաստաթղթերում բառը վիշտ

գրված է ամենուրեք միշտ

տեսնում եմ հազարավոր ձևերը

ոնց են ջրում լողում ձկները

ծառաները բերում են բազմոցը մեծ

բազմոցին թռչուններ են մարդիկ են բազմած

մտքեր են թփեր են մկներ են

տրտում են բոլորի դեմքերը

դատարկ են բոլորի աչքերը

թռչուններն են քայլում խոտերի մեջ

ասես երազներն են գլուխների մեջ

դեղին մարդիկ են պառկած

նավակներն են լուսավորված

մտքերը գերեզման են փախչում

անձևի տակ ուժով կանչում

տան կողքը մկներն են վխտում

ասես հույն մտածողներն են տրտում

և թափանցիկ մաքուր շիտակ

քնած են թփերը դրոշի տակ

Ձայն

բոլորդ այստեղ հայտնվեցեք

ձեր մոմերը վառեցեք

դև բանջար անձև հսկա

այսօր մեզ հյուր պիտի գան

աստղը ծովը և ափը

քեֆ պիտի անենք մի լավ

դուրս թռավ հրեշտակը սև

իր բնից խորխորատից

Հրեշտակ

բոլորն են հավաքվել այստեղ

բոլորն են հատակին նստել

երաժիշտներն էին հավաքվում

պինգվինների պես ժայռերին

հյուր էր գալիս ծովը աղի

թևանցուկ արած աստղին

և ասաց ծովը թարկեք

մտածել վազել իզուր

մտածիր խորհիր խորհիր

վազիր թռիր շուռումուռ տուր

կտանի մահը մռայլ ձեռով

բժիշկներն ուշ են գալու

հարազատները հանց կարապ

մահճի շուրջ կխմբվեն պարապ

այլ չարչարանքներ էլ պիտի գան

ճանճեր կլցվեն մարմինները

բայց ինչպես կարող եմ օգնել ես

մարդիկ մանուկներ գիշերն այս

Որսորդ

օ ծով տիրուհի ծովակ

դու ես հույսը մեր միակ

դողալով գալիս ենք քեզ

Ազնվական

կտրիր քո ձայնը անկիրթ

ծով թանկագին այլևս մենք

ոչինչ չենք կարող փոխել

ընդունիր մեզ քնքշությամբ երկրորդ

ջրային աստվածություն

հանց գազաններ մթում վազում ենք

դեն նետած մտքեր սրեր ֆրակներ

ձեռքում ծխում է լույսի տարան

ամենազոր նայիր դրա

գլխին թխթխկում է պսակը

գալիս է — մեր վերջն է սա

Ծով

ես չեմ կարող

Ծովային դև

ասում էի ես

Որսորդ

մտածում եմ ես լալիս եմ ես

Ծով

ես էլ էլ ոչինչ չարժեմ

ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՌԱՑԵԼ Է

երկնքով մարդ էր գնում

արագ էր գնում ճոճվում էր

արձանի պես հագնված

գնում էր ու հանկարծ մնաց

գիշերն էր հոսում հանց առվակ

խոսում էին ճնճղուկներն արագ

որ մեղեդի է ոչ մեկի մասին

որ իրենք ասեղներ են

բայց դեմ հանդիման գալիս էր մանուկը

շարժվում էր պարապ

դա մի տարի առաջ էր

դա շատ այլանդակ էր

բոլոր թփերը պառկած գետնին

բոլոր թփերն ասին ընկալում եմ

թախծի մեջ պատասխանում էր մանուկը

սև եմ ես ու մեծամեծ

ասես Աստված շորերն իմ

լսելի է սանրերի մեղեդին

և բալալայկան ձայնածեց

մենք գոռում ենք մեռիր հույս

նիկոլաևնա մարտինովնա

քո ամուսին ստեպանը իվանը

գիշերվա մթան կակաչ

և հուրասենյակի կրակներում

չէ որ լսվում է երաժշտություն

լամպը դժբախտություն է բերում

մարդը փշուրներ է գտնում

բայց ճոճվում է երջանկությունից

տեսնում է տանում են հայելի

ասում է էդ ոնց եղավ

դա շրջանաձև տարա է

այդ դատախազն է ներս մտնում

ով մաժոր է նա մինոր է

սակայն չպետք է մոռանալ

որ շուջը վայրի խավար էր

րոպեին հեծած գնում էր

ինչպես ասում է հիմարը

նա ուներ մազապոչ փունջ

հանկարծ արարումը բացվեց

ու բոլորը կարող էին տեսնել

այն միջատին արագաթև

և դատավորին անբարյացկամ

սպանողը կանգնեց նրա դեմ

և կանգնած էր կապույտ ծխում

և կանգնած էր և ողբում էր

մեկ դեպի ձախ մեկ դեպի աջ

մեկ լուսին էր մեկ կաղնուտ

ահա թե ոնց էր տառապում

նա կանգնած էր հոգին բաց

դղրդում էր մարմինը գրկած

շքեղ մուշտակ էր հագած

շատ նման էր ամուրին

ահա թե ոնց էր ողբում

քունը կանգնած էր աջ կողմում

ու թևն էր բռնել ձանձրույթի

այս գիտությունը նոր

ահա թե ոնց էր տառապում

այստեղ ելավ մի դատավոր

ասես ճարպիկ մի գդալ

և ասաց նրան. սպանող

ինչու ես տրտմած լալիս

դու գահ ես ու արյունախում

իսկ շուրջը լռություն էր տիրում

այս քաթանե իրավիճակը

ստեղծվել էր Ծմու-Տարականում13

իսկ բանն այսպես էր եղել

բնակարանում բռի սկվորցովի

սնդուկ անվամբ բազմոց կար մի

լուսամուտից երևում էր օրը պալատի

դրանից անդին ամրոց ջրագիծ

տանից այն կողմ ամայություն

այ այդտեղ էլ տակառում

հսկան էր դրվում թթու

բայց զզվեց տակառում նստելուց

ճիճուներից պսակ գործելով

և կարծելով թե ծաղիկներ են

մի կետ հանկարծ նա կարոտեց

կկուն կանչեց Հռոմը հիշեց

ու մեկ էլ սկսեց տեսնել

և հայտնվեց և ծլկեց

նա սուր էր նա դարձավ ակունք

դե լավ ասաց դատարանը

ճիշտ է դա այդպես է դա

և կջարդեր այս անոթը

նույնիսկ հռոմեացի սպարտակը

բայց այլ օրերի հոսքի մեջ

նայելով ծովածոցին

տեսնելով ծիծեռնակներին

կխլնքոտվեր այդ սպարտակը

կփսլնքոտեր սպարտակն այդ ստից

թռչել անդունդ թռչել ծովը

ինչու այդ հսկան չնստեց վանքում

ներեք դատավորներ ասաց չարագործը

բարձր սուր ձայնով լացելով

կալվածատերը, ասաց դատախազը

տիրիր ինքդ քեզ. նա քննելով մտածեց

որ դա ոչ թե ճամփով գնում է մարմինը

կատաղորեն կորցնելով հոդերը

այլ երկնքում մի գործ է գնում

քամակից ցցված մոմի պես հոգնած

իսկ հետո մեղադրայլ

ինչ արեցիք դուք նրա հետ

չէ որ դուք անմեղսունակ եք

չէ որ դուք ես տեսնում եմ սերովբե եք

ինչպես ասաց սպանողը

ոնց գուշակեցիք որ ֆանոգորցիները

մի ակնթարթում ողբացին

հետո ես ինչպես ընդունված է

պառկեցի փեչի վրա ու զռռացի

ամեն ապրող բան ճոճվում էր

ատրճանակն էր ինձ նայում

հա սակայն չմոռանաք

որ շուրջ բոլորը ծիտիկներ էին

ու թռչում էին նավասենյակում

երկու անկարևոր փական

դեհ ճչում էր իվանը ստեփանը

մենք ավարտեցինք օրը այս

և նորից գիշերը կակաչը

ես գցում եմ ստվեր դաշտում

վաղուց եմ ես ինձ գտել

իսկ դատարանը գնացել է

ԵՎ ԲԱՑԵԼՈՎ ՈՒՐԻՇ ՄԻ ԴՈՒՌ

ԱՅՍ ԴՈՒՌԸ ԱԼԻՔ ԷՐ ՄԻ

ԵՍ ԲԱՑԱԿԱՆՉԵՑԻ ԲԱՐՁՐ. ՀԱՎԱՏԱ

ՈՐ ԿԱՆԳՆԱԾ Է ԳԱԶԱՆԸ ՄԵԾ

ԳԻՇԵՐՎԱ ՀԱՄԱՏԱՐԱԾ ՊԱՏԻ ՀԵՏԵՎՈՒՄ։

ԵՎ ԿԱՆՉԵԼՈՎ ՇԱՆԸ ԻՄ

ԵՍ ՈՐՍԻ ԴՈՒՐՍ ԵԿԱ

ԱՍՏՎԱԾ ԱՍՏՎԱԾ ՈՒՐ ԵՍ ԴՈՒ

ԱՍՏՎԱԾ ԱՍՏՎԱԾ ՄԵՆԱԿ ԵՄ ԵՍ

ԲԱՌԵՐԻ ՄԵՋ ԴԱՂՈՒՄ ԵՆ ԹՓԵՐԸ

ՇԱՐԺՎՈՒՄ ԵՆ ՊՍԱԿՆԵՐԸ ՆԿԱՐՆԵՐԻ

ՇՈՒՐՋԲՈԼՈՐԸ ՀՆԱՐԱՎՈՐ Է ԱՍՏՎԱԾ Է

Ծաղիկների սրբազան թռիչք

Արևն է անկանոն փայլում

և ծաղիկներն են թռչում սիզամարգերին։

Այստեղ ճարպակալած երկիրն է պառկած հանց լուսան։

Ծաղիկներն ասին բացվիր երկինք

ու մեզ տար քեզ մոտ։

Երկիրը մնաց հլու իր դաժան ճակատագրին։

Էֆը նստած է սեղանին երևակայական թռչող աղջկա ոտքերի մոտ։ Խոշոր գիշեր է։

Էֆ

Բարև աղջիկ-շարժում

դու ինձ վայելք ես պարգևում

քո թռիչքով առասպելածին

և ոտքերի բացվածքով։

Հա քո ոտքերի գեղանի բացվածքը,

երբ դու շքեղ փայլում ես ու սլանում

ճահճի վրա, ուր ջուրն է ֆշշում,—

քեզ ոչ մի ճանապարհ պետք չէ,

քեզ օտար է մարդկային սարսափը։

Աղջիկ

Հա, ես ոչնչից չեմ վախենում,

Ես գոյում եմ առանց վախի։

Էֆ

Ահա հարազատ գեղեցկուհի շուտով

կլինեն մահապատիժներ, գնա՞նք նայելու։

Իսկ ես անվերջ վախենում եմ ու վախենում,

որ չայրվեմ։

Աղջիկ

Հետաքրքիր է, իսկ ում են պատժելու։

Էֆ

Մարդկանց։

Աղջիկ

Հրաշալի է։

Նրանց գլուխները կտրելո՞ւ են, թե կծելու։

Զզվում եմ ես։

Բոլոր մեռնողները վախենում են։

Նրանց մոտ աշխատում է փորը,

այն մեռնելուց առաջ ուժգին է ապրում։

Իսկ ինչու ես դու վախենում այրվել։

Էֆ

Իսկ դու չե՞ս վախենում, հիմար։

Վերևում ես, ինչպես գագաթը լեռան,

Փայլում է ժպիտի պես քո մոգական կերպարը։

Ոչ այն է՝ աղջիկ ես, ոչ այն է՝ ծիտիկ։

Ես վախենում եմ ամեն մի լուցկուց,

Լուցկին չխկաց՝ լաց կլինի ծիտը։

Կկորչի քաջությունը,

Կբոցավառվեմ թղթի պես։

Կլինի մոխրի կույտ

սեղանին լցված

թե կուրացել ես դու,

չեմ կարող հասկանալ։

Աղջիկ

Ինչով ես դու ամեն օր զբաղված։

Էֆ

Խնդրեմ։ Պատմեմ իմացիր։

Առավոտյան ելնում եմ երկուսին.

մի րոպե նայում եմ բարկացած,

հետո հորանջում եմ, ու դողում։

Աթոռին դրված գլուխն իմ

Նայում է ինձ անհամբերությամբ։

Դե լավ, ասում եմ, ես քեզ կհագնեմ։

Իմ բաժակները լցվում են երգով,

Լուսամուտից ես տեսնում եմ ծովափրփուր։

Հետո, տասը ժամ անց ես նորից պառկում եմ,

Պառկում եմ, կախ ընկնում, շրջվում,

Գլուխս պոկում եմ։ Հետո քնում։

Հա մեկ-մեկ էլ Աստծուն եմ աղերսում։

Աղջիկ

Ուրեմն աղոթո՞ւմ ես։

Էֆ

Իհարկե աղոթում եմ։

Աղջիկ

Գիտես, աստված միշտ է վարգում։

Էֆ

Դու որտեղից գիտես, ապուշ,

Թռչել — թռչում ես,

Բայց տախտակի պես բութ ես։

Աղջիկ

Բայց մի հայհոյիր։

Կարծում ես կարող ես երկար ապրել այդպես։

Ասում եմ քեզ զգուշացիր,

սովորիր գուշակություն ու հմայախոսություն,

Հարկ է իմանալ թե ինչ է լինելու։

Միգուցե կյանքը մոռանա քեզ։

Էֆ

Ես քեզ չեմ հասկանում.

Գլուխս ծխի մեջ կորած է։

Աղջիկ

Իսկ գիտես, թե ինչ է ժամանակը։

Էֆ

Ժամանակին ես անծանոթ եմ,

Ո՞ւմ վրա տեսնեմ նրան։

Քո էդ ժամանակը ոնց շոշափեմ։

Ֆիկցիա է դա, իդեալ,

Օրը կա՞ր — կար։

Գիշերը կա՞ր — կար։

Ես ոչինչ չեմ մոռացել։

Տեսնո՞ւմ ես անկյունները չորս։

Անկյուններ կայի՞ն — կային։

Կա՞ն անկյուններ, ասա՛, որ կան, այ սատանա։

Օրը նույն գիշերն է օճառած։

Պարան է քո ողջ այդ ժամանակը։

Ձգվում է ու ձգվում։

Իսկ հարվածության հետքը ձեռքերի մեջ կմնա։

Ներիր ինձ, անուշիկս,

Հայհոյեցի ես քեզ։

Աղջիկ

Գերեզմանի հոտ ունեցող այրը,

որ ոչ բարոն է, ոչ գեներալ,

ոչ իշխան, ոչ կոմս, ոչ կոմիսար,

ոչ էլ կարմիր բանակի սպա,

այդ տղամարդը Բելն է,

նա այս աշխարհում չի ապրում։

Իմ մեջ վիրավորանք չկա

մարդու հանդեպ, որ մեռյալ է։

Ես Մազեպը չեմ, ոչ էլ Հադեսը,

իսկ դու, քո վերջը չտեսնող,

արի ինձ հետ։

Էֆ

Կգամ առանց վախենալու

այլոց պատիժները նայելու։

Ճնճղուկ (ուրախության հատիկներ կտցելով)

Տեր աստված, աշխարհը հրաշալի է,

որքան է ամեն ինչ լավ։

Ես աստվածներին երգում եմ աղոթք,

ես ջնջվում եմ ի սպառ

այսքան հզոր

այսքան խորհրդավոր բաների առջև,

որ անցնում են ամպերի վրա

մոմերով լի պարկի տեսքով։

Տեր աստված, ամեն ինչ շքեղ է աշխարհում,

բարեբեր ու խելացի։

Աստծուն աղոթում են կամացուկ

ծովը, եղջերուն, կուժը, գոմը,

հեծյալը, մարդը, մոմը,

գդալը և Հաջի-Աբրեկը։

Ամբոխը ձգվում է։ Զբոսնում են կովերը, որոնք նաև ցուլերն են։

Կովեր

Ի՞նչ են անելու այստեղ։

Նույն իրենք՝ ցուլեր

Մորթելու են, մորթելու են։

Կովեր

Մի՞թե էլի մեզ, էլի մեզ։

Ձայն

Կովեր, խոլերայի ժամանակ

մի խմեք կվաս, և ամեն ինչ կլինի հոյակապ։

Կովերը, որ նաև ցուլերն են, հանգիստ հեռանում են։ Հայտնվում է արքան։ Արքան է հայտնվում։ Աչքերի առջև մթնում է։

Ցար

Հիմա, անգին ամբոխ,

հապա մի այստեղ արի։

Այստեղ անարգանքի սյունի մոտ

կլինի դատ ու դատասան։

Դահիճը կպատժի մարդկանց,

և հելլեններին և հրեաներին։

լսիր ու մի թռվռա։

Դատապարտվածների լացը խլացրեք

գոռոցով, ողբով և քրքիջով։

Բոնժուր դահիճ,

Շշուկով քայլիր, ասում եմ։

Մարդիկ տարբեր են լինում.

աշխատավոր ու պարապ,

կուշտ ու կապույտ,

թաց ու բարձրահասակ,

կանաչ ու արդուկված,

եռանկյուն և խնամված...

Բայց մենք բոլորս մարդիկ ենք լռության մեջ

Եվ լալիս ենք, իմանալով, որ հոգի չունենք էլ։

Դա իրոք շատ ծանր հարված է.

մտածել, որ գոլորշի ես դու։

Որ կմեռնես՝ և վերջ, էլ չկաս։

Լալիս եմ ես։

Դահիճ

Ես էլ։

Ամբոխ

Մենք լալիս ենք։

Դատապարտվածներ

Մենք էլ։

Հրապարակում լսվեց սարսափելի լաց։ Բոլորը սարսափեցին։ Ներս են մտնում Էֆն ու Աղջիկը։

Աղջիկ

Սովոր է հիմարը պատիժներին գնալ,

Այստեղ էլ գլուխը թող դնի գետնին։

Էֆ

Նայիր հարթակին, այ քած,

բայց պոչիս մի կանգնիր, ցավաց։

Հիմա սկիզբը կլինի։

Ամբոխը Լոնդոնի պես մռնչաց,
բռնեց Էֆի ձեռքուոտքերից,
և քարշ տալով դեպի կառափնարան՝
փորը պատռեց՝
կապելով թելով ու փետրազարդերով,
ավելացնելով կապար՝
պարանե կացնով
պոկեց գլուխը նրա։
Նա սատկեց։

Ցար

Նա վատն էր։ Ասացեք ոնց էր անունը։

Գնամ վառեմ բուխարին

Եվ ընկերներիս հետ խմեմ։

Երևակայական աղջիկ (անհետանալով)

Ֆոմին է ազգանունը։

Ցար

Ի՜նչ սարսափ։ Վերջին անգամն է սա։

Դահիճը փախչում է։
Ֆոմինը անշարժ պառկած է
Կարմիր կապարե տախտակների վրա։
Նրան թվում էր, թե վայելքն է
նստել իր բեղերին։
Մտածում է՝ ձեռք տամ մազիս,
թե աչքս քորեմ,
թե չէ կգոռամ ամբողջ ուժով
կամ էլ կգնամ մաքուր օդ շնչելու։
Բայց ինչով թանկագին Ֆոմին,
ինչո՞վ ես դու գոռալու,
և ի՞նչն ես դու քորելու,
դու չկա՛ս Ֆոմին,
մեռել ես, հասկանո՞ւմ ես։

Ֆոմին

Չէ, ես չեմ հասկանում։

Ես կենդանի եմ։

Ես իր ազգականն եմ։

Աղջիկ

Ո՜վ ես, երկնքի ազգական,

Ձյո՞ւն ես, շի՞շ, թե՞ դև ես մի։

Թի՞վ ես, թե՞ հասկացություն,

Արի՛ Ֆոմին դեպ գիրկը իմ։

Ֆոմին

Չէ, կարծես մեռած եմ ես։

Հեռացի՛ր։

Աղջիկը շտապում է հեռանալ։

Ֆոմին

Աստվածներ, հիմա ես զգացի

ամբողջ սարսափն իմ վիճակի։

արցունքոտվելով մի կերպ,

սեփական գանգն իմ չեմ հիշում։

Թվում է, չի եղել երբեք։

Էս ինչ չարիք է։

(Ստորագրում է իր անհույս վիճակի տակ ու դժվարությամբ վազում է)։

Աղջիկ

Ֆոմին, չէ՞ որ փախել էիր դու,

բայց այստեղ ես, դեռ դոփում։

Ֆոմին

Ես չփախա ամբողջությամբ։

Երբ ելնում էին պատի նման

ու ոռնում էին ալիքները գիժ ծովի

հիշում էի, որ բծավոր եմ,

ես ոռնում էի թախծոտ։

Երբ ծուխ էր ելնում խողովակից

և ամենը ներառված էր մի օղակում,

և դառնում էի ես ալեհեր,

աճում էին կնճիռները իմ դեմքի,

բորբոքվում էի բոցի նման

մոտեցող ծերության վրա։

Եվ երբ անտառն էր մերկանում,

երկնում դևն էր աշխուժանում։

Եվ Աստվածն էր ելնում վեր,

ձանձրույթից ոջիլ էի ճզմում։

Հետևում էի երկնի պայքարին

և միջատներ էի հնձում։

Բայց թանկագին հիմարիկ,

հիմա ես էլ եմ գործազուրկ,

ու անգլուխ, գլխակորուստ։

Աղջիկ

Անմարմին ես

ժամն է իջնում դագաղի վրա,

որտեղ նեխում է մի կերպարանք,

արդեն եզների երկրորդ հազարն է

քաղաքից գալիս հատուկ։

Հիմար էր քո բախտը

Ֆոմին, Ֆոմին։

Գալիս է մեռած պարոնը։
(Նրանք գլուխկոնծի են տալիս)։

Պյոտոր Իվանովիչ Ստրիկոբրեևը մենակ է իր սենյակում, փայտեր է գցում վառարանը.

Ստրիկոբրեև

Շուտով կգան պատանիները,

աղջիկներն էլ կգան շուտով

որ օգնեն ինձ ցրվել մի քիչ։

Հավերժություն կգա շուտով, շուտով՝ կգա գիշեր։

Սակայն ինչ-որ տխուր է շատ,

վաղուց ես չեմ քրքջացել

զրնգացող բաժակներից,

բերանս չի դղրդացել այրող օղուց։

հիմա կծածկեմ իմ ծառը,

իսկ հետո մահճին պառկեմ։

(Զանգում է հեռախոս կոչվող մեքենան)։

Այո՜, ո՞վ է խոսում։

Ձայն

Երկնաքարը։

Ստրիկոբրեև

Երկնային մարմի՞նը։

Ձայն

Այո, ես գործ ունեմ ձեզ հետ։

Ինչպես գիտեք, հանց մոլորակ՝ ես խաղալիք եմ լոկ,

սակայն լսել եմ, որ ձեզ մոտ այսօր կլինի խնջույք։

Կարելի՞ է գալ։

Ստրիկոբրեև

Եկեք (կախում է լսափողը)։

Հպարտ եմ, հիրավի հպարտ, երկնի կտորն էլ

հետաքրքիր է գտնում այդ

հավաքը հրեղեն հյուրերի,

բախումն այդ ոսկրակույտերի։

Ոչ այն է՝ ջարդված է ողնաշարս,

ոչ այն է... դարձյալ մի զանգ։

Ո՞վ է։ Պյոտր Իլյի՞չ։

Ձայն

Ո՛չ, Ստրիկոբրեև, ես եմ՝ կաթվածը։

Ստրիկոբրեև

Հա՜, բարև ձեզ (կողքի դարձած)

ինչպիսի փորձանք։

Ձեզ ի՞նչ է պետք։

Ձայն

Դժոխքի ֆշշոցը լսո՞ւմ ես,

Ստրիկոբրեև գարշահոտ։

Քո ինչին է պետք շրթներկը,

ասա ինձ արագ։

Ստրիկոբրեև

Շրթներկն ինձ պետք է լինելու,

քանզի հյուր է գալու իշխանուհի,

որ սերում է Րյուրիկների14 տոհմից հին։

Ձայն

Ես էլ կգամ։

Ստրիկոբրեև

Ծանրանում է ժամ առ ժամ արդեն։

Գնամ մոմիկներ պատրաստեմ,

թե չէ անպատեհ մի պահի գուցե

հյուր գալ կցանկանա նաև թութքը։

Սենյակը հանգչում է։ Լսվում են զանգեր։ Ներս են մտնում հյուրերը։

Նիկոլայ Իվան

Ո՞նց են գործերը, գործերը ո՞նց են։

Ստեփան Սեմյոնով

Ահավոր, ահավոր։

Մար Նատալև

Ես քիչ էր մնում ծնեի,

բայց պարզվեց կատակ էր մի։

Որտե՞ղ է ձեր արտաքնոցը,

ճամփին մենք կվաս ենք խմել։

Ֆոմին

Բարև, Բորյա։

Ստրիկոբրեև

Բարև, ծով։

Ֆոմին

Ի՜՞նչ, ո՜նց հանդգնեցիր։

Ես վրեժս կառնեմ։

Ոտքերի տակ կավիճ էր։
Նա մտածում էր՝ երբեք չեմ ների այս վիրավորանքը Ստրիկոբրեևին։
Ճանճեր էին թռչում ու բոլիդներ։

Ֆոմին

Եթե ես ծով եմ,

ապա ո՞ւր են իմ ալիքները։

Եթե ծով եմ,

ո՞ւր են դրանց կատարները։

Իսկ հյուրերը զվարթ են, գոհ,
մինչ այդ կլլում էին հալվան
մռայլ ալիքների ագահությամբ։
Բացվում է դուռը։
Մտնում է սառած Երկնաքարը։

Երկնաքար

Ինչպես վանքի կողոպտիչը՝

կողոպտած՝ պաշտածին,

եկա նայելու մի քիչ

աշխարհի այս ծակը։

Հյուրեր (երգում են)

Գերեզման կա անտառակում,

վրան կուլիչ15 է ծաղկում,

Պատգարակով ներս են բերում կաթվածին։

Ստրիկոբրեև

Դեհ, բոլորը հավաքվեցին,

նստենք, անցնում ենք քեֆին։

Ֆոմին

Կհիշեցնեմ քեզ, Բորյա,

որ նստելու տեղ չունեմ։

Ստրիկոբրեև

Հեյ, ծով, քեզ էդ ինչ եղավ,

նստիր տակին եղևնու։

Մարիա Նատալ

Զգում եմ՝ կռիվ է լինելու։

Բոլորը (միաձայն)

Մենամարտ է լինելու։

(Նրանք խմում են)։

Սերգ և Ֆադեև

Նինա Կարտինովնա, դա ի՞նչ է սնդի՞կ։

Նինա Կարտին

Չէ, իմ կուծքն է, պստիկ ու փափուկ։

Սերգ և Ֆադեև

Ասես լինի բամբակ,

ասացեք, դուք թնդանո՞թ եք։

Նինա Կարտին

Ներող եղեք, իսկ ի՞նչ է

ձեր վարտիքների միջինը։

Սերգ և Ֆադեև

Ճայթուկ։

(Բոլորը ծիծաղում են։ Պատուհանից այն կողմ դրոշների փայլ է)։

Կունո Պյոտոր և Ֆիշեր

Մարիա Նատալևնա, ես վանական չեմ հպարտ,

թույլ տվեք համբուրել ձեր պորտը։

Մարիա Նատալ

Համբուրեք ձեր ատամը, խելագար։

Ինոչկա, գնանք լոգարան։

Հյուրեր

Ինչո՞ւ։

Մարիա Նատալ

Գնանք մի քիչ գրոտենք։

Հյուրեր

Փառք Աստծո։

Իսկ մենք առայժմ մաքուր օդ կշնչենք։

Ստրիկոբրեև

Չքնաղ կանանց բացակայությամբ այստեղ

ակնթարթորեն աճում է եղևնին։

Մի ժամից էլ պակաս է պետք դրա համար։

Հիմա կկազմակերպենք մենամարտ։

Ֆոմին

Շատ ուրախ կլինեմ

քեզ դժոխք ճամփել։

Դու, երկնային լուսատու,

որ այցելել ես մեզ, բոլորիս,

ետ դառնալիս հետդ վերցրու

այս մեռելին։

Ստրիկոբրեև

Կաթված, ախտերի արքա,

ինքդ գիտես, հազար անգամ լավ է,

որ էս կիսադիակը

մեռնի այսօր դեռ արևը չելած։

Կաթվածն ու Երկնաքարը

Մենք կլինենք մարտավկաներ։

Ահա ձեզ դանակներ։

Մորթեք։ Աղոթեք։

Ֆոմին

Ես հիմա քեզ կմորթեմ,

դու թարմ արյունդ կթես,

ու քո ձախ պտուկից

ձյան վրա կհոսի թախիծ։

Դու աչքերդ հոգնած կփակես,

ցածում անհարմար կպառկես։

Եվ անդրաշխարհյա նկուղից

հանկարծ կտեսնես երկյուղդ։

Ստրիկոբրեև

Մի պարծեցիր։ Դեռ շատ է շուտ։

Ինքդ ես վերջին շնչում։

Ով կասի բարև

դռան բռնակին քարե։

Ով կասի շնորհակալ եմ

կոմոդին ու տաբատին։

Դարձել ես սատկած մի ձուկ,

Չքվիր քո ջրի մեջ հեղձուկ։

Մենամարտը դառնում է հայտնի անտառ։
Անցնում են ծիտիկների ուրվականները։
Աղջիկների գրագրությունը երկարում է։
Գնում էր խելագար արքա Ֆոմինը
մի անգամ երկրի վրա
և կարմինի թունավոր փոշին
նա պահում էր իր գլխի վրա։
Նրա ձեռքը կախարդական էր։
ԻԶՕԲ-ը ծերունի էր ծնում։
Հուզվում էր գիշերային անտառը,
այնտեղ ձայնն էր լսվում Աստծո։
Եվ կայծակնային ձայնը այդ
զորեղ էր ամենազոր դանակից։
Այն ընկալեցին սոճիները։
Եվ աղվեսի քրքիջն ու լորտուի սուլոցը,
ուղեկցում էին նրան։

Գիշերը ծխի մեջ էր։
Հանկարծ Ֆոմինը տուն տեսավ,
դա այծի շինությունն էր,
բայց ենթադրեց ալեհեր հաշվարկի արդյունքում,
որ դա բարու և չարի ափսեն է։
Եվ նա վերցրեց բարու կուժը
և վառեց մոմակալներն ու քնեց։
Առավոտյան, առավոտվա ժամին,
ուր հիմա աշխույժ են արաբները,
նրան դիմավորեց մուրացկանը կեչու վրա
և բողոքեց, որ ինքը չունի սնունդ։

Մուրացկան

Բարև, խելագար Ֆոմին արքա։

Ֆոմին

Բարև, բարի մարդ։

Ես երկար տարիներ ճամփորդում եմ։

Դու լապտե՞ր ես։

Մուրացկան

Ոչ ես սոված եմ։

Ոչ գազար կա, ոչ բողկ։

Մաշվել է ֆրակս։

Աստվածները կատաղել են։

Իմ կարծիքով գորշություն է տիրելու։

Ֆոմին

Դու այդպես ես կարծում։

Իսկ ես՝ հակառակը։

Մուրացկան

Ավելի վատ։

Ֆոմին

Ի՞նչն է վատ։

Ես այդ մասին չեմ ասում։

Ես խոսում եմ ապագա կյանքի մասին, դագաղում,

ես կարծում եմ մենք կնմանվենք մանրէների,

գրեթե անմարմին կդառնանք,

գեղեցիկ միջատներ։

Հիմար հսկաներ էինք,—

կդառնանք պստլիկ ադամանդներ։

Արժեքավո՞ր է։ Արժեքավո՛ր է։

Մուրացկան

Ֆոմին, էս ի՞նչ թատրոն է։

Ես ուտել եմ ուզում։

Ֆոմին

Կեր ինքդ քեզ։

Մուրացկան (ինքն իրեն ուտելով)

Ֆոմին, դու արքա ես, նրանք կորան և

ժամացույցների հաստ մարմինները ելան բազմաթիվ

երազների մեջ և ձայների խառնաշփոթ առաջացավ։

Ժամացույցների զրույց

Առաջին ժամն ասում է երկրորդին. ես դատարկաբան եմ։

Երկրորդ ժամն ասում է առաջինին. ես խորխորատ եմ։

Երրորդ ժամն ասում է չորրորդին. հագիր առավոտը։

Չորրորդ ժամն ասում է հինգերորդին. գալիս են աստղերն ու հավաքվում։

Հինգերորդ ժամն ասում է վեցերորդին. մենք ուշացել ենք։

Վեցերորդ ժամն ասում է յոթերորդին. գազաններն էլ այդ նույն ժամերն են։

Յոթերորդ ժամն ասում է ութերորդին. դու բացատի ընկերն ես։

Ութերորդ ժամն ասում է իններորդին. սկսվում է վազվզոցը։

Իններորդ ժամն ասում է տասներորդին. մենք ժամանակի ոսկորներն ենք։

Տասներորդ ժամն ասում է տասնմեկերորդին. միգուցե մենք սուրհանդակ ենք։

Տասնմեկերորդ ժամն ասում է տասներկուերորդին. մտածենք ճանապարհների մասին։

Տասներկուերորդ ժամն ասում է. առաջին ժամ, ես քեզ կհասնեմ հավերժական վազքում,

Առաջին ժամն ասում է երկորդին. ընկեր, խմիր մարդկային բռոմ։

Երկրորդ ժամն ասում է. երրորդ ժամ, որ կետում կարելի է քեզ հանդիպել։

Երրորդ ժամն ասում է չորրորդին. ես խոնարհվում եմ քեզ, ինչպես հանգուցյալին։

Չորրորդ ժամն ասում է. հինգերորդ ժամ, և մենք, երկրի գանձերս, պարուրված ենք խավարով։

Հինգերորդ ժամն ասում է վեցերորդին. ես դատարկ աշխարհին եմ աղոթում։

Վեցերորդ ժամն ասում է. յոթերորդ ժամ, ճաշի ժամ է, տուն գնա։

Յոթերորդ ժամն ասում է ութերորդին. ես ուզում եմ այլ կերպ համարել։

Ութերորդ ժամն ասում է. ժամ իններորդ, դու Ենովսի պես ես, որ տարվեց երկինք։

Իններորդ ժամն ասաց տասներորդին. դու հրով պարուրված հրեշտակի նման ես։

Տասներորդ ժամն ասում է. տասնմեկերորդ ժամ, դու ոնց որ շարժվելուց ետ ես վարժվել։

Տասնմեկերորդ ժամն ասում է տասներկուերորդին. բայց մեկ է, մենք անհաս ենք ուղեղին։

Ֆոմին

Ես ժամացույցները թունավորելու եմ։

Ժամացույցներ, ընդունեք գդալի միջի դեղը։

Այլ թագավորություն է գալիս հնի տեղը։

Սոֆ. Միխ.

Խնդրեմ, խնդրեմ, համեցեք։

Ես նստած ձյուն եմ աղում։

Մատիտի մոտ գնացին

իմ հորեղբայրը, իմ ծնողը։

Ֆոմին

Չի կարող պատահել, դուք մենա՞կ եք։ Դուք ուղղակի

երկինք եք։

Սոֆ. Միխ.

Ինչպես տեսնում եք՝ մենակ եմ,

նրբագեղ նստած եմ սեղանին։

Ես ձեզ սիրում եմ, մինչև իմ հոգու հատակը,

հանեք ձեր ատրճանակը։

Ֆոմին

Դուք ինձ թարմացնում եք։ Դա հրաշալի է։ Ահա թե

ինչքան երջանիկ եմ։

Սոֆ. Միխ.

Սերգեյ, Իվան և Վլադիսլավ և Միտյա

ինձ ամուր գրկեք։

Ես մի տեսակ վախենում եմ, ես նրբագեղ եմ,

բայց մեկ է, շուրջբոլորս մռայլ ու մութ է,

համբուրեք իմ այտը։

Ֆոմին

Ոչ, կոշիկները։ Ոչ կոշիկները։

Ավելիին ես արժանի չեմ։ Սրբություն։

Աստվածուհի։ Սրբություն։

Սոֆ. Միխ.

Մի՞թե այդքան աստվածային եմ։ Կճատ է քիթս,

աչքերս խոռոչներ են։ Հիմար եմ ես, հիմար։

Ֆոմին

Ի՜նչ եք ասում, սիրող մարդուն, ինչպիսին ես եմ, ամեն

ինչ թվում է հրաշալի, քան կա իրականում։

Եվ ձեր շքեղ վարտիքը ես իբրև թևեր եմ ընկալում,

և ձեր խոսքերը՝ գրքերն են ասես

գրող Անատոլ Ֆրանսի

Ես սիրահարված եմ ձեզ։

Սոֆ. Միխ.

Ֆոմին, ոսկե իմ մարդ։ Իմ լոգացնցուղ։

Ֆոմինը համբուրում ու տիրում է նրան։ Կինն իհարկե տրվում է։ Հնարավոր է, որ ևս մի մարդ է սաղմնավորվում։

Սոֆ. Միխ.

Ախ, մենք ոնց որ թե ինչ-որ բան արինք։

Ֆոմին

Միայն շներն ու կատուներն են ինչ-որ բան անում։

Իսկ մենք մարդ ենք։

Սոֆ. Միխ.

Ես մի անգամ էլ կուզեի։

Ֆոմին

Ինչ է, քի՞չ էր։ Ոնց եմ քեզ սիրում։ Բայց մի տեսակ

ձանձրալի է։

Սոֆ. Միխ.

Հրեշտակս, հսկաս։ Դու գնո՞ւմ ես։ Ե՞րբ կհանդիպենք։

Ֆոմին

Երբևէ ես կգամ։

(Գրկախառնվում են ու լալիս)։
Ֆոմինը դուրս է գալիս փողոց, իսկ Սոֆյա Միխայլովնան մոտենում է լուսամուտին ու սկսում է նայել նրան։ Ֆոմինը դուրս է գալիս փողոց ու սկսում է միզել։ Սոֆյա Միխայլովնան դա տեսնելով կարմրում է ու ասում երջանիկ. «Փոքրիկ էր, ինչպես ծիտիկը»։
Վեներան նստած է իր ավերված ննջարանում ու վերջին եղունգն է կտրում։

Վեներա

Տեսնելով մի փչացածի

ես հասկացա, որ ծերացել եմ։

Նա հմայիչ էր, բեղավոր,

բարձրահասակ, հանց երազից։

Կարծեմ պասսատ էր փչում,

կամ էլ մուսսոն էր, չեմ հիշում։

Ներս է մտնում մեռած պարոնը։

Ես կարծում եմ, որ առաջվանը չեմ,

այն որ ժամանակին էի, նման՝ փորսուղի,

գեղեցկության մարմնավորումն էի։

Հիմա տգեղ եմ,

կախվել է փորս,

դրա հետ մեկտեղ կախվել է քամակս։

Զզվելի է մարմինս դարձել։

Մազապատվել է, խալերով ծածկվել։

Ես ռունգերով եմ ներծծում օդը,

դուր չի գալիս իմ սեփական հոտը։

Ներս է մտնում մեռած պարոնը։

Մտքերս էլ արդեն ուրիշ են դարձել,

այդքան էլ մերկ չեն արդեն։

Չի կարող լինել գեղեցկությունը մերկ

բորոտների ընտանիքում եղկ,

դրա համար էլ, սիրվե՛ք սնդուկների վրա,

մարդ և կին վարտիքով։

Տեր Աստված, ինչ-որ բան է լինելու։

Ներս է մտնում մեռած պարոնը։

Վերցնեմ մոմն ու վազեմ

գետափ սովորեցնելու։

Մթնում է, միայնակ առագաստ է,

մազերի մեջ կրակ է երևում։

Ներս է մտնում մեռած պարոնը։

Ֆոմին

Փրկիր ինձ, Վեներա,

սա այն աշխա՞րհն է։

Վեներա

Ի՞՜նչ ես ասում, հոգիս։

Ֆոմին

Նադեժդան, Լյուբովը, Սոֆյան և Վեներան

ինձ տվին խորհուրդ։

Վեներա

Խորհուրդն ինչի՞դ է։ Ահա բարձը։

Պառկիր և հանգստացիր։

Ֆոմին

Վեներա, փռշտա։

Վեներան փռշտում է։

Ֆոմին

Ուրեմն սա էն աշխարհը չէ։

Վեներա

Արի, արի պառկենք մահճակալին

ու անցնենք սրտներս բաց անելուն։

Ֆոմին

Բայց ես անգլուխ եմ, անզոր։

Կազակի տեսք ունեմ,

բայց չունեմ լեզու։

Վեներա (հիասթափված)

Հա, ափսոս,

բայց ուրիշ բան էլ

ոնց որ թե չունես դու։

Ֆոմին — Բեր չխոսենք էդ մասին, տհաճ է դա ինձ։ Ունակ

չեմ՝ ուրեմն՝ չե՛մ։ Տեսա՜ր դու։ Նրա համար չէի մեռնում, որ

սկզբից սկսեմ։

Վեներա — Դե լավ, պառկի՛ր ու քնի՛ր։

Ֆոմին — Իսկ ի՞նչ կլինի, երբ զարթնեմ։

Վեներա — Ոչինչ։ Կլինի նույնը։

Ֆոմին — Դե լավ։ Բայց լույսը այն, կտեսնե՞մ վերջապես։

Վեներա — Գնա սատանի ծոցը։

Ֆոմինը քնած է։ Վեներան լողանում ու երգում է.

Սիրում եմ տղաներին,

որ ունեն տասնմեկ մատեր,

ու չեմ ուզում ես մեռնել։

Դրա համար էլ սկսում եմ հիմա

անասնական կյանքը իմ։

Փնչացնելու եմ։

Վեներա աստվածուհին փնչացնում է,
իսկ երկնքում լռում է Աստված,
չի լսում նրա փնչոցները
և ամենուր լռություն է իշխում։

Ֆոմին (արթնանալով)

— Էս ի՞նչ գոմ է, ես ավելի լավ է գնամ։

Թողե՛ք, արձակե՛ք իմ կապերը

գտնելու եմ գնում Աստծո ճամփաները։

Վեներա — Դու պիտի շալվարդ իջեցնես ու կտրես

այն, ինչ դու չունես։ Վազի՛ր, վազի՛ր։

Ներս է մտնում մեռած պարոնը։

Ֆոմին

Տեսնում եմ՝ կին-ծաղիկը

նստում է գիշերանոթին,

նրա փափլիկ տուտուզի

հոսքից ձևավորվում է այլ

անդրաշխարհիկ ինչ-որ մի ֆազա։

Լի եմ քնով անհանգիստ։

Նայում եմ այնտեղ,

իսկ անդ աստղ է լոկ,

նայում եմ այստեղ հուզմունքի մեջ,

և այստեղ մարդկության բույնն է

և մկրտության խորհուրդը։

Նայիր, ճամփա ելնելիս վերցրել եմ հայելի,

փորձությունն ու մոմերը,

սենյակների մեջ հեծվորն է վարգում։

Խորխում են մոմերը։

Օ՜, կին, օ՜ մայր։

Դու քնած ես ծածկոցով ծածկված,

հոգնել ես ոտքերդ չռելուց,

բայց ըղձում ես երևալ իդեալ

որոշ սիրահար այրերի համար՝

փորդ փետուրով զարդարելով։

Կախված ճաճանչներին պիտ ասեմ.

ես ինքս ընկա կացնի զարկից։

Հարցնենք. որտեղից նա գիտի, որ նա էլ...

Կին (ցողվելով փայլուն արցունքներով)

Ես սարսափելի երազ տեսա,

ասես կորել էր կիսաշրջազգեստս,

գնձիկներով էր պատվել մուշտակս

և անհետացել էր ձայնս։

Եվ իբր երկնքի տղամարդիկ

թիթեղյա թևերը թիկունքներին

հաց էին պահանջում մահվան պես։

Նրանց դեմքերին բծեր կային ծաղկատար։

Ես երբեք չէի տեսել այդպիսիք։

Ես կին եմ՝ ասացի նրանց

ու լուռ լիզեցի թախծի թևերը

վայրի հրեշտակների,

մարմնիցս պոկելով տարբեր մազեր։

Ինչ սարսափելի երազ էր։

Իմ ձեռքերն ու ոտքերը խշխշում էին վախից։

Ասա ինձ Աստված ինչի՞ մասին է այն։

Ես քիչ եմ խորհել աճյունի մասին,

հիմա մի քիչ էլ կմտածեմ։

Ֆոմին

Մտածիր, ժպտա իբրև մոմ,

հազիվ թե հասկանաս։

Մահը մահվան աչքի փուշն է։

Կին

Թույլ է ուղեղն իմ,

ու հիմար եմ ես։

Լսում եմ մահն իմ,

ասում է բնույթն իմ.

բոլոր իրերն ապրում վերջացնում են

իրենց կյանքը կարճ,

լոկ գարուն ու ամառ,

երեքշաբթի և ուրբաթ։

Իզուր հոգոցների մեջ

ժամանակ անցկացնելով,

սիրո ալիքների մեջ

մեխի ծայր որսալով։

Դու կարծում ես կույսն անհո՞գ է,

Որ ամեն ինչ կաթ ու մե՞ղր է։

Ո՛չ, թանկագին կույս,

ո՛չ, կյանքը այդ չէ,

և դու ուղին քո կավարտես փսխելով

ինչպես արմավներն ու լոտոն։

Աղջիկ

Բայց խոսակցությունն այս

Կարող էր լոկ վարել դղյակը սև։

Դու հիմար ես ու չես փայլում խելքով,

Ինչպես մեծ գիտնականներ Կարլ Մարքսը,

Բեխտերևն ու պրոֆեսոր Օհմը։

Բոլորը գիտեն, որ գալու է վերջը,

բոլորը գիտեն, որ նրանք կապար են։

Բայց մանրուքներ են դրանք,

չէ որ մենք դեռ ոսկրակույտ չենք,

ու ես չեմ սարսափում հարյուրապետից ամուրի,

վերադարձիր Ֆոմին, շշնջա, շշնջա,

ծիկրակիր։

Ֆոմին

Ես ծիկրակո՞ւմ եմ, ոչնչություն,

ուրեմն նայելու բան կա։

Կին

Վաղո՞ւց ես այդպես կանգնած։

Ֆոմին

Չեմ հիշում։ Հինգ կամ յոթ օր է։

Ես կորցրել եմ հաշիվը։

Ես լավ չեմ զգում։

Իսկ դու ի՞նչ ես անում։

Կին

Ուզում եմ, ուզում եմ,

ուզում եմ շրջվել։

(Այս ու այն կողմ է շրջվում)։

Ֆոմին (ոռնում է)

Դու մշուշ ես, դու անհանգիստ սնդիկ ես,

հոտած ձու ես դու։

Հաղթանակն է, Տեր Աստված, Հաղթանակն է,

ես նրա դեմքը ճանաչեցի մեկեն։

Աստված

Եվ ինչպիսին է նրա դեմքը։

Ֆոմին

Աշխարհագրական։

Նոսով

Բոլոր արվեստներից ամենակարևորը

ես ենթադրում եմ երաժշտությունն է։

Լոկ այստեղ ենք տեսնում զգացմունքների կմախքը։

Այն ապակյա է, և հայելային։

Երաժշական արվեստում ստեղծագործողը

տասներորդական նշանակություն ունի,

նա վաճառականն է ինքնաբավության,

նրա մեջ համրանում է մարդը։

Երբ վերցնում ես դափը կամ ջութակը,

ելնում ես հիմնաքարի վրա երգի,

օդը փոքրիկ ձուկ է դառնում

անհամաբերությունից։

Դու կանգնած նվագում ես հրաշալի,

և ակնթարթորեն կորչում է սեղանը,

աթոռն է փախչում ծանր քայլերով,

և աշխարհագրությունն է հայտնվում։

Վայրի լարերի ոռնոցի տակ դու չես մտածի՝

պեռունն16 ես, թե աշխարհագրությունը։

Ֆոմին (վախեցած)

Ըստ իս՝ ոչ ոք չի նվագել։ Որտե՞ղ էիր դու։

Նոսով

Հետո՞ ինչ, որ քեզ թվացել է, թե չեն նվագել։

Կին

Արդեն երեք ժամ երկուսդ էլ այստեղ հրմշտվում եք,

ամեն ինչ քրքրվել է, ավազի և ունայնության մեջ է։

Ոսկորներով ու ձայնով կհատուցեք,

դուք մթան մեջ գիտության հեծյալներն եք։

Երբ ես պառկեմ, որ կերպավորեմ Վալդայը,

դրանք չքնաղ ու ոչ մեծ լեռներ են,

առաջ կընկնես Ֆոմին։ Հուսարներին չխոսեցնես։

Հրեն ճամփեզրին թավալ են գալիս

ձեր զրույցները։

Ֆոմին

Ում՝ ձեր։ Չեմ հասկանում հարցերդ։

Որտեղի՞ց իմացար, որ Նոսովն այստեղ է։

Ամբողջ ընթացքում այստեղ միայն Ֆոմինն է,

դա ես եմ։

Նոսով (տաքացած) — Դո՞ւ, դո՞ւ, անասո՛ւն։

Ֆոմին — Ո՞վ է անասուն, ե՞ս, ե՞ս (հանգստանալով)։

Ինձ համար միևնույնն է (հեռանում է)։

Նոսով

Ֆոմինին բուժել է հարկավոր, նա գիժ է։ Ի՞նչ կասես։

Կին

Կինը քնած է։

Օդը թռչում է։

Գիշերը ծաղկաման է ասես։

Ահա այլ, անդրենային ինչ-որ ֆրազ

մտնում է ապրող կյանքի մեջ։

Նախաշխարհ, Նոսով, նախաշխարհ։

Բզեզները ելնում են իրենց բներից,

եղջերուներն են կանգնած քարի պես։

Սրբերի աչքերով ծառերը

ճոճվում են Աստծուց մոռացված։

Աշխարհը փլվել է ամբողջ,

Նախաշխարհ, Նոսով, նախաշխարհ։

Արևն է փայլում անտառի ծմակում։

Ոջիլն է հասել դևի ծոծրակին։

Փայլում են խավոտ ծիտիկները,

սովորույթներն են զբոսնում այգում։

Աշխարհը քանդվում է ամբողջ,

Նախաշխարհ, Նոսով, նախաշխարհ։

Ֆոմին (վերադառնալով)

Ես միանգամից ասացի. հողը բարձր գին ունի։

Նոսով — Դու, դժբախտս, խենթացել ես։

(Նրանք կամացուկ հեռանում են)։
Այդ ժամանակ հպարտ ազգերը
բազմեցին բնության գահին,
որ ծովեզերքով զմայլվեն,
հողը չափեն ու առկայծեն։
Այդպես նստած առկայծում են
ու ցածրաձայն բացականչում.
զարկիր ալիք, զարկիր կայծակ,
քշիր դարերը, ժամանակ։
Շուրջն առարկաներ են դրված
անտարբեր ու լռակյաց։
Երկնում հոգնած գիսաստղերը
քնի մեջ դժվար կյանք են գուշակում։
Որոշ գազաններ զվարճանում են
անբարբառ լուսնի ներքո
նրանց հոգիները մռայլ շարժվում են,
երախները փակ են թքով։
Գալիս է տեր վերակացուն,
գազաններին դնում է արկղը
ու տանում նրանց կատաղության տուն,
որտեղ նրանք մեռնում են դժվար։
Վախեցեք կատաղած շներից։
Ոնց են քնի մեջ նստել ազգերը
ու նայում յուր այգիներին։
Բուռնութի քաշեց պահակը։
Այստեղ վառվող բուխարու մեջ
հայտնվեց Ֆոմինը՝ կրծքին թիվ։

Ֆոմին

Քնի մեջ մարդը թարմանում է,

ձկներն են աշխարհին տիրում։

Լոկ դու քույր իմ լուսին,

լոկ դու ես, որ չես քնում։

Բարև ազգեր, ժողովուրդներ,

Պյոտորներ, Իվաններ, Մացարներ,

Սիլանտիներ,

բնության պոչին

թիկնոց հագցրածներ,

ուր եք նայում դուք։

Ժողովուրդներ

Մենք ազատ ենք, մենք աղքատ ենք,

հայելու մեջ ենք նայում։

Այդ հայելու մեջ երկիրը

արտացոլվեց որպես սողուն։

Դա պիտի ուսումնասիրենք։

Երկիրն ուսումնասիրելիս

որոշներին վերցրին տարան

հոգեբուժարան։

Ֆոմին

Եվ ի՞նչ իմացաք, հիմարներ։

Ժողովուրդներ

Իմացանք, որ երկիրը գունդ է,

որ ժլատ են քարերը,

որ երկիրն երեք անկյուն ունի,

անտառներ, ճամփեք, անձրևներ,

Եվ մարդն է ղեկավարն Աստծո։

Իսկ երկրի վրա աստղեր կան

քիմիական բաղադրությամբ,

դրանք հլու են մեր հանգույցներին,

երկնի ծիրում գտնում են պատիվ ու պարտք։

Մենք գիտենք ամենը, հասկանում ենք մենք։

Զատիչկին

Խեղճացած ես նայում,

ասես մահին։

Դատարկ արկղն ես

մեր առջև պտտում։

Մի՞թե դա արկղն է չարի։

Բարի գալուստ եմ ասում այծին։

Ֆոմին

Նահապետներ, ես ձեզ մոտ եմ եկել

և ուզում եմ խոսել ձեզ հետ,

չէ որ ինքներդ լավ տեսնում եք,

որ ես այծ չեմ, ոչ էլ սատանա, կամ մերի,

կամ էլ էլի ինչ-որ բան, էլի։

Ֆոմինն ասաց ու ձեռքը թափ տվեց։ Լաց եղավ հուզմունքից և սկսեց կերպափոխվել։

Ֆոմինի ճառը

Պարոնայք, պարոնայք,

ամեն իր, ամեն քար,

ձկներ, ծտեր, աթոռ, կրակ,

լեռներ, խնձորներ, ջուր,

եղբայր, առյուծ, կին, հայր,

ձեռքեր, հազարավոր դեմքեր,

պատերազմ, խրճիթը իր, և բարկությունը,

հորիզոնական գետերի շունչը

իր աղյուսակում ներառավ

մարդն անխելք։

Եթե աթոռ է ստեղծվել, ապա ինչի՞ համար։

Նրա համար, որ ես նստեմ ու միս ուտեմ։

Եթե մանող ձեռքով ստեղծվել է գետ, ապա մենք

ենթադրում ենք, որ այն ստեղծվել է լցվելու համար

մեր միզապարկի մեջ։

Եթե ստեղծված է երկինքը

ապա դրանք պիտի ցույց տան գիտական հրաշքներ։

Ստեղծվել են նաև արրական լեռներ,

նշանակումներ, մշուշներ և մայր։

Եթե մենք խոսակցություն ենք սկսում,

դուք, հիմարներ, պարտավոր եք հասկանալ։

Պարոնայք, պարոնայք,

ահա ձեր առջև ջուրն է հոսում,

որ նկարում է ինքն իր համար։

Այնտեղ, թփի տակ, տարիներ են փռված,

որ պատմում են յուր ճակատագրի մասին։

Այնտեղ աթոռն է դառնում հաղթանակ,

գիտությունը իբրև միջավայր է դիտվում,

իսկ կենդանիները, պաշտոններն ու ախտերը

լողում են, ինչպես գծերն անդունդի։

Աշխարհի թագավոր Հիսուս Քրիստոսը

չէր խաղում ո՛չ քսանմեկ, ո՛չ շտոսս17,

երեխաներին չէր ծեծում, չէր ծխում,

պանդոկ չէր գնում անխոս։

Աշխարհի թագավորը փոխեց աշխարհը։

Նա երկնային բրիգադիր էր մի,

իսկ մենք մեղավոր էինք ու հիմի,

դարձել էինք ձանձրալի ու զավեշտալի։

Եվ մեր հետմահու պտույտի մեջ փակ

կերպափոխությունն է փրկությունը միակ։

Պարոնայք, պարոնայք,

նայեք, ամբողջ երկիրը ջուր է։

Նայեք, ամբողջ այս ջուրը մի օր է։

Տաղավարից դուրս է գալիս թռչող քուրմը

և սարսափած նայում փոփոխությանը,

մահին, որ ձևացնում է, թե լոկ փրփուր է։

Նահապետներ, դուք գո՞հ եք։

Ժողովուրդներ

Մենք չենք կարող դիմանալ փոխակերպություններին։

Դրանից հետո Ֆոմինը գնում է մութ սենյակը, որի մեջտեղում ճանապարհ էր։

Ֆոմին

Օստրոնոսով, դու այստե՞ղ ես։

Օստրոնոսով

Ամբողջովին։

Ֆոմին

Ինչի՞ մասին ես մտածում, և ի՞նչ ես մտածում։

Օստրոնոսով

Ես ուսով հենված եմ պատին,

կանգնած եմ ինքս ինձ նման։

Այստեղ ինչ-որ բան պիտի լինի։

Ենթադրենք մենք երկուսս էլ փակի տակ ենք։

Երկուսս էլ ոչինչ չգիտենք։

Նստել ու սպասում ենք։

Ֆոմին

Պատերազմն անցնում է անձրևի տակ

զենքը զրնգացնելով։

Պատերազմը լի է վայելքով։

Օստրոնոսով

Լսիր, թնդում է հայելին շուռ տված,

աթոռն է գոռոզաբար շրջում։

Տեսնում եմ, որ այս միանգամյա թռիչքում

շրջվելու է շրջադարձին։

Ֆոմին

Հապա դիպիր այս հարուստ սեղանին։

Ես զգում եմ անկյան ներկայություն։

Օստրոնոսով

Օ՛յ, վառեց։

Ֆոմին

Ի՞նչն է վառվում։

Օստրոնոսով

Բազմոցն է այրում, շատ տաք է։

Ֆոմին

Տեր Աստված։ Գորգն էլ է վառվում։

Մենք մեզ ո՞ւր պահենք։

Օստրոնոսով

Ա՜յ, վառում է,

տակիս բազկաթոռը եռում է։

Ֆոմին

Վազիր, վազիր,

թանաքամանը երգեց։

Տեր Աստված, օգնիր։

Դժբախտություն է, այ քեզ...

Օստրոնոսով

Ամեն ինչ կանգ է առնում։

Ամեն ինչ լողում է։

Ֆոմին

Աշխարհը շիկանում է Աստծուց,

Ի՞նչ անենք մենք։

Օստրոնոսով

Ես կյանքում չեմ խմել

չգիտեմ ինչ է գինին։

Մնաք բարով, ես դարձա մոխիր։

Ֆոմին

Առարկաներ, թե դուք աստված եք,

որն է, առարկաներ, լեզուն ձեր։

Վախենում եմ, որ այսպիսի ճամփան

հավիտյան չեմ կարողանալու հատել։

Առարկաներ (քրթմնջում են)

Այո, դա հատուկ ռուբիկոն է, հատուկ ռուբիկոն։

Ֆոմին

Այստեղ շիկացած սեղանները կանգուն են,

հանց հավերժական կաթսաներ,

և աթոռները հանց տենդով հիվանդներ

հեռվում սևին են տալիս կենդանի դաստով։

Բայց դա վատ է ավելի, քան հենց ինքը մահը,

դրանից առաջ ու վերջում խաղալիքներ են։

Օր օրի դառնում է վատ ավելի։

Բուռնով

Հանգստացիր, նստիր, լուսավոր է,

սա վերջին տաքությունն է։

Այս իրադարձության անունն է՝

Աստված այցելեց առարկաներին։

Ֆոմին

Հասկացա։

Բուռնով

Ուրիշ ինչ թեմա կարող է լինել,

քան մահվան հավերժական համակարգը։

Ախտերը, անդունդներն ու մահապատիժները

հաճելի տոնն են նրա։

Ֆոմին

Այստեղ հակասություն կա,

ես հեռանում եմ։

Սեղանատան սեղանին պառկած է
աշխարհի դիակն իբրև կրեմ-բրյուլե։
Շուրջը գարշանք ու դիահոտ է։
Որոշ հիմարներ նստած են
այստեղ ու զբաղված են թվաբանությամբ։
Ոմանք թույն են ընդունում։
Չոր արևը, լույսը, գիսաստղերը
լուռ նստած են առարկաների վրա։
Կաղնիները հակել են գլուխները
և օդն անգամ նեխած էր։
Շարժումը, տաքությունն ու կոշտությունը
կորցրել էին հպարտությունը։
Սառած թևը ծածանում է հավատը,
որ միակն էր մարդկանց աշխարհի վրա։
Ճնճղուկը թռչում է հրազենի փողից
և կտուցին պահում է գաղափարների ծայրեր։
Բոլորն ասես գժվել են։
Աշխարհը հանգել է։ Աշխարհը հանգել է։
Աշխարհին մորթել են։ Աքլոր է նա։
Բայց շատ օգուտ ստացան։
Աշխարհի վերջն իհարկե, դեռ չի գա,
դեռ չի չորացել նրա դափնին։
Բայց այն իսկապես խամրել է։
Պառկած Ֆոմինը կապտել է
և երկփեղկված ձեռքով
սկսեց աղոթել։ Միգուցե միայն
Աստված։
Տարածությունը փռվեց հեռվում։
Արծվի թռիչքն էր աղեղվում գետի վրա։
Արծիվը սրբապատկեր էր բռնել բռունցքի մեջ։
Նրա վրա Աստված էր։
Հնարավոր է, որ երկիրը զուրկ է երազներից,
նվազ է, նեղ։
Հնարավոր է մենք ենք մեղավոր, սարսափում ենք։
Եվ դու արծիվ ինքնաթիռ
սլաքի պես կփայլես օվկիանում
կամ իբրև եռացող մոմ
կընկնես գետը։
Վառվում է անմտության աստղը,
նա անտակ է և միայնակ։
Ներս է վազում մեռած պարոնը
ու լուռ հեռացնում է ժամանակը։

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1 Տեղանուններ Կովկասում, Գունիբում հանձնվել է Դաղստանի հերոս, լեգենդար Շամիլը։

2 Մ. Կուզմինի ստեղծագործություններն են։

3 Նկատի ունի Ալեքսանդր Մակեդոնացուն։

4 Ոչինչ չգիտենք (լեհերեն)։

5 Տեղանուններ Ֆինլանդիայում:

6 Սկանդինավյան գուսան։

7 Ժամանակին հայտնի երաժշտական ակումբ։

8 Ծովախորշ։

9 Ֆրանսերեն կայուն բառակապակցություն է, որը նշանակում է՝ «նրբաճաշակության չափանիշ»։

10 Կաթոլիկ սուրբ, որ քարոզել է Գերմանիայում։ Նրա արքային երազ գալը նկարագրել է Լոխվիցկայան։

11 Հյուսիսից փչող քամի։

12 Կալմիկ ժողովրդի մի մասի անվանումը։

13 Հեքիաթային չարի թագավորություն ռուսական բանահյուսության մեջ:

14 Ռուսական ցարական տոհմի հիմնադիր։

15 Զատկական քաղցր թխվածքի տեսակ։

16 Հոների և սլավոնական որոշ ցեղերի գլխավոր աստվածություն։

17 Թղթախաղի տեսակ, որ շատ տարածված էր ազնվականության մեջ։ Հայտնի է դեռևս 1688 թվականից։ Առաջացել է Ֆրանսիայում։

ՌՈՒՍԱԿԱՆ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ. XX ԴԱՐ

ՖՈՒՏՈՒՐԻԶՄ

Վելիմիր Խլեբնիկով, Վլադիմիր Մայակովսկի,

Իգոր Սևերյանին, Ալեքսանդր Վվեդենսկի

ПОЭТИЧЕСКОКЕ НАСЛЕДИЕ РОССИИ։ XX ВЕК

ФУТУРИЗМ

Велимир Хлебников, Владимир Маяковский,

Игорь Северянин, Александр Введенский

На армянском языке