ՌՈՒՍԱԿԱՆ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ. XX ԴԱՐ

ՍԻՄՎՈԼԻԶՄ

Կոնստանտին Բալմոնտ

Ալեքսանդր Բլոկ

Վյաչեսլավ Իվանով

Ֆյոդոր Սոլոգուբ

Երևան — 2019

ՀՏԴ 821.161.1-1
ԳՄԴ 84(2 Ռուս)-5

Բալմոնտ, Կոնստանտին
Բլոկ, Ալեքսանդր
Իվանով, Վյաչեսլավ
Սոլոգուբ, Ֆյոդոր

Ռուսական բանաստեղծական ժառանգություն. XX դար։ Սիմվոլիզմ։ Հ.1 [Բանաստեղծություն, ժողովածու] / Կազմող՝ Գ. Գիլանց, խմբ.՝ Վ. Սարգսյան։ Էլեկտրոնային տարբերակը հրատարակության պատրաստեց Մ. Յավրումյանը, տառատեսակը՝ Ռ. Թարումյանի (Արիան Գրքի)։ Երկրորդ, էլեկտրոնային բարելավված հրատարակություն.— Եր.։ Յավրուհրատ, 2019.— 232 էջ։

«Ռուսական բանաստեղծական ժառանգություն. XX դար» մատենաշարի առաջին հատորն ամփոփում է Սիմվոլիզմի առավել հայտնի ներկայացուցիչների՝ Կոնստանտին Բալմոնտի, Ալեքսանդր Բլոկի, Վյաչեսլավ Իվանովի և Ֆյոդոր Սոլոգուբի ստեղծագործությունների թարգմանությունները։

ԳՄԴ 84(2 Ռուս)-5

еISBN 978-5-540-02449-5

© Գ. Գիլանց, 2017

© Յավրուհրատ, 2019 (հրատ.)

Բոլոր իրավունքները վերապահված են։

Այս հրատարակության ցանկացած ձևով և եղանակով (էլեկտրոնային, մեխանիկական, պատճենահանման, ձայնագրման և այլն) մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրությունը, տարածումը, պահպանումը որոնողական համակարգերում առանց հրատարակչի գրավոր թույլտվության արգելվում է։

Հեղինակների այս գործերը հանրային սեփականություն են և ենթակա չեն հեղինակային իրավունքների հայտնի սահմանափակումների։ Այս գիրքն արտոնված է միայն անհատական էլեկտրոնային սարքավորումներում ընթերցանության համար։

ԻԲՐԵՎ ՆԱԽԱԲԱՆ

ХХ դարասկզբի ռուսական պոեզիան առավել հայտնի է «Արծաթե դար» ընդհանրական անվանմամբ, և միայն մասնագետներն են կարողանում տարբերակել այդ շրջանի պոետական դպրոցներն ու ուղղությունները, որոնց մեծ մասը սկիզբ է առել ռուսական սիմվոլիզմից, մասնավորապես՝ Ակմեիզմն ու Ֆուտուրիզմը։ Դա տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ սիմվոլիզմի բուռն զարգացումից հետո սկսվեց ուղղության գաղափարական և ստեղծագործական լճացումը, իսկ երիտասարդ ու տաղանդավոր սերունդը, որ գալիս էր փոխարինելու ավագներին, զարգացման նոր ձևեր էր փնտրում։

Ընդհանրապես սիմվոլիզմ տերմինն ի հայտ է եկել ХIХ դարավերջում Ֆրանսիայում, որը հետագայում տարածում գտավ Բելգիայում, Գերմանիայում, Ռուսաստանում և այլն։ Եվրոպական սիմոլիզմի հիմնադիր է համարվում ֆրանսիացի բանաստեղծ Ժան Մորեասը։ Ֆրանսիայում սիմվոլիզմի ամենահայտնի ներկայացուցիչներն էին Ստեֆան Մալարմեն, Արթյուր Ռեմբոն, Պոլ Վեռլենը, Պոլ Վալերին, Բելգիայում՝ Մորիս Մետերլինկը և Էմիլ Վերհարնը, Ավստրիայում և Գերմանիայում՝ Ռայներ Մարիա Ռիլկեն, Նորվեգիայում՝ Հենրիկ Իբսենը, Ռուսաստանում՝ Վալերի Բրյուսովը, Ալեքսանդր Բլոկը, Ֆյոդոր Սոլոգուբը, Կոնստանտին Բալմոնտը, Վյաչեսլավ Իվանովը և այլն։

Հայ ընթերցողի համար հատկապես հարազատ է Վալերի Բրյուսովն իր հեղինակած «Поэзия Армении» անթոլոգիայով, որը լույս է տեսել 1916 թվականին, և որտեղ հրապարակվել են հայ պոեզիայի բազմաթիվ գոհարներ՝ նրա թարգմանությամբ։ Նրա մասին շատ դիպուկ է արտահայտվել գրականագետ, ակադեմիկոս Մ. Լ. Գասպարովը՝ «հաղթող աշակերտների պարտված ուսուցիչ»։ Հաղթող աշակերտների թվին էին դասվում Ալեքսանդր Բլոկը, Ֆյոդոր Սոլոգուբը, Կոնստանտին Բալմոնտը, Վյաչեսլավ Իվանովը, որոնք ի տարբերություն իրենց մյուս գրչընկերների այդպես էլ չլքեցին պոետական հարազատ ուղղությունը՝ Սիմվոլիզմը։

Հենց այս բանաստեղծների ստեղծագործություններն էլ կներկայացվեն սույն հատորում, որոնց հայ ընթերցողն անշուշտ գիտի հայ գրականության մեծերի՝ Թումանյանի, Չարենցի ու Տերյանի թարգմանություններով, դեռևս նախորդ դարասկզբից։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում էլ ռուսական «արծաթե դարը» հայ բանաստեղծների և թարգմանիչների մշտական ուշադրության կենտրոնում է եղել։

Մատենաշարում մենք ներառել ենք թե՛ դասական թարգմանություններ, թե՛ նոր թարգմանություններ, քանզի սիմվոլիզմի այնպիսի վառ անհատականությունների պոեզիան, ինչպիսիք են Սոլոգուբն ու Վյաչ. Իվանովը, անհրաժեշտ ներկայացվածություն չունեին մեր գրական դաշտում, ինչն օրինակ չես ասի Բլոկի դեպքում (Բլոկի ստեղծագործությունը գրեթե ամբողջությամբ թարգմանված է)։

(հաջորդիվ II հատորում)

ԿՈՆՍՏԱՆՏԻՆ ԲԱԼՄՈՆՏ

ԳԱՐՈՒՆ

Կեչիները անձրևի տակ

Սաղարթը լայն տարածած,

Թարմ ու պայծառ գեղեցկության

Արցունքներ են թափում ցած։

Արփին շողաց, անձրև եկավ,

Նազում է խոտը վայրի,

Քո մունջ հայացքն այս քնքշության

Պահը երկար կպահի։

Ու միության խինդով վառված՝

Լույսի, ջրի ու հողի,

Հոգիդ գարնան բույս կդառնա,

Աչքերիդ լույս կցողվի։

Ու երազն էլ իր մեջ կառնի

Թարմությունն այս արարման,

Շուրջը խինդ է ու բերկրանք է,

Տոն է լույսի ու գարնան։

ԱՂՈԹՔ

Տեր, դեպի մեզ ուղղիր հայացքը քո,

Տանջված ու հոգնած ենք պայքարից դաժան,

Հսկա լեռներն են շարժվում Քո Խոսքով,

Քո դեմ հալվող մոմ է ամեն ապառաժ։

Այդ Դո՛ւ խավարը լույսից զատեցիր,

Ստեղծեցիր երկինք, ու Երկինք՝ երկնքում,

Երկիր, որ կյանքի դողով է լեցուն,

Աշխարհ, որ լի է հրաշքով թաքուն։

Դրախտ ծնեցիր, որ անդ վռնդես մեզ։

Մեզ վերադարձրու Քեզ մոտ, օ՜, Տեր իմ,

Հոգնել ենք դեգերել սև խավարի մեջ,

Թե մեղավոր ենք, ների՛ր մեզ, ներիր։

Անիմաստ տանջանքի փորձության մի՛ տար,

Մի՛ տար ուժից վեր պայքարից հյուծելու,

Քեզ մոտ դառնալու թույլտվություն տուր,

Հուսալով, որ Քեզ ենք միաձուլվելու։

Անիմանալի, տարօրինակ Անուն...

Հա՛յր մեր, որ լի ես սիրով ու կյանքով,

Դառնացած, վախեցած, տկար ենք, նկուն,

Խղճա՛ մեզ, չէ՞ որ զավակներն ենք քո։

ՍԵՎ ԱԳՌԱՎՆԵՐ

Սև, գող ագռավները խաղում էին իմ գլխավերում։

Կռռում էին։ Հանգչում էր օրը։

Մութ երազներով լցրեց ուրվականն իմ գունատ գավաթը։

Ես դեմքով դառնալով դեպ մարող լուսաբացը՝

Խմում էի աչքերս փակած՝

Տեսնելով գունատ կոպերիս մեջ ճամփեք,

Որոնցով քայլում, ընթանում էր Վիշտը կուզիկացած։

Ագռավներն ամպի պես աղմկեցին ու որոտը ուժգին թնդաց.

Մի ակնթարթում բացվեցին անդունդները.

Կրակոցներ, ճիչեր, աղաղակ, պայթյուն...

Որտե՞ղ եք, իմ ընկերներ։

Ես անկարող եմ ինձնից ետ քաշել գավաթն այս տարօրինակ,

Եվ հեքիաթն իմ պահում է ինձ՝ գունատվածիս,

Այստեղ, կապկպած ալ կարմիր երազների շղթաներով։

Թափառող մտքեր։ Ես քարացել եմ ուրվականի պես։

Շարժվել, գոռալու ոչ կամք կա, ոչ ուժ։

Ագռավներն են կռռում, սևերն են կռռում, չարն է կռռում մեզ վրա այստեղ։

ՍՈՒՐԲ ԳԵՎՈՐԳ

Սուրբ Գևորգը, Վիշապին սպանելով՝

Նայեց իր շուրջը մոլոր ու տխուր.

Չէր դառնում լուսեղ լոկ լույս սիրելով։

Չէր կարող լսել տնքոցները խուլ։

Նա թեթև սրտով, հանուն Աստծո,

Նիզակն իր ուղղեց, վահան բարձրացրեց։

Բայց մտքերն ախր շատ, շատ են կրծում...

Լռում է. խոցողն արդեն խոցված էր։

Սրբի նժույգն իր հզոր սմբակով

Ճամփեզրին է զայրացած զարկում։

Այստեղ եկել է տրորված ճամփով,

Իսկ այստեղից ո՞ւր գնալ, դեպի ո՞ւր...

Սուրբ Գևորգ, օ՜, սուրբ Գևորգ, կարծում եմ,

Աստղային ժամը քո ճանաչեցիր.

Հզոր Վիշապի առջև ցնծում էիր,

Մեռած վիշապի առջև մարեցիր։

ՑՆՈՐԱԿԱՆ ԱՀԱԶԱՆԳ

Ցնորական կոչնակ, ոգի եմ ես,

Լսելի ուրվականին միայն։

Զգում եմ ես՝ տներն են բոցակեզ,

Մարդիկ՝ կապված բաներով ունայն։

Անձայն ճիչով եմ լցվում ես կրկին.

Կրակն է մոտենում գաղտագողի,

Կոչնակի՛ր, զանգ իմ, ուժեղ կոչնակիր,

Ճչա՛ աղոտ իրիկնաշաղում։

Օձի պես սողում է ծուխը թանձր,

Դժնի երախ է տեսիլքը ալ...

Ի՜նչ ահավոր է հրդեհի պղնձե

Հրացոլքի մեջ համրանալը։

ԿԱՆՉ

Ես բազում ծովերի շնչով եմ պարուրված,

Ես ցած եմ նայել լեռնածերպերից,

Աղոթել եմ քամուն «օ՜, արագ, արագ», բայց

Միշտ փախել եմ հեռուները դեպի։

Շղթաներին՝ խորթ, անծանոթ՝ բառերին,

Որ այլոց երազներն են լոկ այպանում,

Ես նենգ թշնամուն էլ շղթաներ չէի ցանկա,

Այլ գարնանային մեղմագույն ժպիտ։

Ես ուժեղ եմ ողբից, անծանոթ եմ թախծին,

Գոյության շվայտ խրախճանքի պես։

Ազատ եմ, ծովերի շնչով պարուրված եմ...

Եղբայրներ, ազատ եղեք ինչպես ես։

ՍԻՐՈ ԽՐԱԽՃԱՆՔ

Գավաթս ես դեն նետեցի,

Զնգուն ծիծաղեց երեխան։

«Ի՞նչ պատահեց»,— հարցրեցի։

Ծիծաղելով ասաց ինձ. «Խե՛նթ,

Սիրո գավաթը ջարդեցիր,

Խմել, սիրել կուզես կրկին...»։

Նույն վայրկյանին ես ցանկացա,

Խմել, կրքոտ սիրել մեկին։

Փշուրները հավաքեցի

Ու նոր գավաթ պատրաստեցի։

Բայց վիրավոր ու վնասված

Խմում էի լոկ արյունս թաց։

ԹՈՎՉԱՆՔԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

Մանուկ օրերին բուխարու

Կայծն էլ թռչեր՝ բավական էր ինձ.

Ներկայացում էր ինքնաբուխ,

Պարող ստվերներ էին պատերին։

Հետո մոմեր էինք սիրում,

Հին գրքերի էջեր գունատ։

Կրքեր։ Հեքիաթներից հետո

Քնքուշ հանդիպումների հեքիաթ։

Հետո՝ բոցակեզ հրդեհներ.

«Այրել, հրդեհել, հրդեհվել»...

Հետո... էլ ի՞նչ կախարդանք...

Միմիայն՝ մեռնել։

ՄԵՂՔ

Ո՞վ է հորինել խելացնոր բառը,

Ամոթալի բառը՝ Մեղք։

Բիծը մաքրում ես մի քիչ, բայց նա նորեն հայտնվում է,

Խանգարում, փոխում, խլացնում, այլանդակում է ծիծաղդ։

Գողի պես խղճուկ,

Թաքնվում է ննջարանում, մկան պես մտնում է իր ծակը,

Ու հետևում է՝ արդյո՞ք երկուսի գգվանքում չկա ավելորդ ինչ-որ բան։

Ծամածռվում է թեթև շրշյունից՝

«Հերիք է», «Ո՛չ ավելի», «Լոկ միայն»։

Միայն դա, ոչ թե սա։ Միայն նա, ոչ թե էն մեկը։

Ա՜յ, եթե...։ Ա՛յ այսքան։ Օձի ֆշշոց։ Սողոսկում։

Օ՜, խղճուկ սատանա, ցողում ես քո օրհնած ջուրը,

Բայց որտե՞ղ ես օծել դու քո այդ պիղծ շիթերը։

Հեռո՛ւ, հեռո՛ւ, գոչում եմ։

Մեղավորն այստեղ նա է, ով կհանդգնի գոռալ՝ «Մեղք»։

Օ՜, աղբյուրի թարմություն, համբույրի ծիծաղկուն հնչյուն,

Գարուն է, հալոցք։ Ցնծացող ծիծաղ է անմեղ։

ԵՐԵԽԱՆ

Երեխան՝ լուսավոր, գանգրահեր ու քնքուշ,

Ասաց. «Գալիս եմ քո հետևից, իսկ դո՞ւ»։

Գարունն էր բացվում,

Գունավորվում էր դաշտում ծաղկունքը։

Ծիծաղով ասացի՝ «Բանաստեղծության,

Որ ա՜յ այն թիթեռի թիկունքում է,

Իսկ նա՝ ծաղկի հետևում, քամու հետ...

Խաղում են ծաղկաթերթիկով»։

— «Իսկ նրանք բոլո՞րը»։

— «Զվարթ արևի»։

— «Բա արև՞ը»։

— «Մթա՛ն» ։

— «Ինչպե՞ս թե՝ արևը՝ մթա՞ն։

Կատակո՞ւմ ես։ Զզվելի ես դու»։

Դաշտում ծաղիկը ծանրացել է մեղրից։

ՄԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

Որքան չքնաղ զառանցանք.

Մանկան թոթով բառեր...

Կանխամտածում չկա,

Շղթայված չեն դեռ։

Մեկեն՝ լուսին ու արև,

Ծաղիկ ու աստղեր։

Տիեզերքն է երևում,

Խավար չկա այնտեղ։

Ինչ եղել է՝ ա՛յս է արդ,

Ինչ լինելու է՝ ահա՛։

Էդ ինչպե՞ս է, որ, Աշխա՛րհ,

Երեխա չես մեզ համար։

ԱՄՊԻԿ

Ծնվել էիր՝ ամպիկ լինես։

Երկինքը գուրգուրես, շոյես։

Բայց բախտը քեզ այլափոխեց.

Արդեն կապույտ անհունում չես։

Դու, որ երկինքն էիր գուրգուրում,

Քնքուշ ամպիկ էիր երկնքում,

Խառնակ ժամին այն ահարկու,

Արցունք դարձած՝ տեղացիր ցած։

ԽՐՃԻԹ

Անտառում խրճիթ է մի

Իր համար կանգնած,

Նինջն ավարտվեց, ալ կարմիր

Գարունը գնաց։

Հուլիսյան գեղեցկության

Օրեր են գունագեղ։

Նորից — մտքեր անպատասխան.

Որտե՞ղ ես դու, որտե՞ղ։

Պճնված հուլունքներով

Կնստեմ գետի մոտ։

Շեկլիկ մազերս փռելով՝

Կթախծեմ մոլոր։

«Իմ ցանկալի,— դու ինձ ասիր,—

Նորից կգամ, հուսա»։

Նորից գիշեր է խաբուսիկ,

Նորից՝ իզուր սպասում։

Չորացել են տերևները,

Արդեն աշուն է խոր,

Ծեգին անտառի վերևում

Երամներ են չվող։

Ի՜նչ է, ես չե՞մ գուրգուրել

Իղձեր նվիրական։

Ամռան ծաղիկների հանգույն

Դրանք արդեն չկան։

Աշունը տառապեց, թախծեց,

Լաց եղավ տրտմագին։

Ինքն իր լաց ու կոծից հոգնած՝

Հեռանում է բակից։

Եկան օրերը ցրտաշունչ,

Ամենուր՝ ձյուն, սառույց։

Սառած ճամփեք են ամենուր,

Ու բուքն է լոկ ոռնում,

Ձյունակույտն է խառնշտում,

Խշխշում ծածկի տակ,

Քարացած ոստին դիպչում,

Սուլում է կեսկատակ։

Ասես ցնդած վհուկի Ճիչ՝

Տնքում է ու լռում...

Միայնակ է իմ խրճիթը,

Մենակ է անտառում։

ՀԻՆ ԵՐԳ

— Մայրիկ իմ, մայրիկ, ինչո՞ւ ասացիր...

— Դստրիկ իմ, դստրիկ, ինչո՞ւ արեցիր...

(Անմեռ ասույթներից)

Մի մայր էին, մի աղջիկ՝

Առանց փողի ու հացի,

«Որտեղի՞ց մենք փող ճարենք»,—

Լալիս էր դուստրը անվերջ։

«Թե լինեի ես ջահել,

Կիմանայի ինչ անել,

Իսկ դու անվերջ՝ փող չկա»,—

Ասաց մայրը աղջկան։

Այսպես խոսեց չարացած

Ու հենց կողքից հեռացավ՝

Կորցրեց մայրը աղջկան,

Նա գիշերը տուն չեկավ։

«Տեր իմ, կորավ նա անհետ,

Այս ինչ արիր դու ինձ հետ»,—

Լաց է լինում, ձայն տալիս,

Աղջիկը ետ չի գալիս։

Ու ժամանակ շատ անցավ,

Աշխարհը՝ լի վիշտ ու ցավ,

Մայրը դստերը գտավ՝

Փողը ձեռքին տուն մտավ։

Խեղճը լավ էր՝ չմեռավ,

«Հաշվիր փողերն իմ բերած»։

— «Ա՜խ, Տեր Աստված, ինչ ցավ էր,

Ա՜խ, այս ի՞նչ ես դու արել»։

— «Քո խորհուրդն էր ինձ տված»։

— «Ախր լեզվիցս թռավ»։

— «Դու ասացիր, ես արի,

Այս է կարգը աշխարհի»։

ԿԱԽԱՐԴՎԱԾ ԴԱՇՏԸ

Դաշտ է՝ խավ, մաքուր,

Երիզված՝ ճամփեքով,

Ճամփան տանում է...— դեպ ո՞ւր։

Դեպ անհասանելի

Երջանիկ սիրելին։

Երջանկություն կփայլե՞ս մի օր։

Հենց քեզ մոտ հասնում եմ,

Ճակատագրին ասում եմ՝

Տո՛ւր ինձ, տո՛ւր ինձ դրախտն իմ,

Դաշտը փոխվում է

Ճամփան խճողվում է.

Խանդակներ են, փոսեր... Նկատի՜ր։

Անդունդներ՝ սևամած,

Ծաղկիկների բացված

Երախներ են ահարկու,

Որ դևն է սերմանել,

Վհուկն է խնամել,

Կրկնվող երազի մի վհուկ։

Նույն հալվող, վերացող,

Ուղեղդ թմրեցնող,

Դեպի խանդակ ուղղորդող,

Քնեցնող դյութանքով,

Մղձավանջ հեքիաթով

Շնչում են ծիլերը խոտի։

Այդժամ դու քնում ես,

Դու քնատ շրջում ես,

Ընկնում ես, ձգտում՝ վերև։

Դու այլանդակված ես,

Փողոցի դուրս ընկած ես,

Կպչուն, զզվելի, ակներև։

Երախները լի՞քն են,

Անդունդները լի՞ են։

Ինչո՞վ և ո՞վ է լցնելու։

Կրկնվող երազում,

Որ տանջել է ուզում,

Դու կույր ես, համր ես ու խուլ։

Հանկարծ ընդհատվում է։

Այն, ինչ բարակում էր,

Գունատվում, ազատվում է կարծես։

Դու նորից ազատ ես,

Դու նորից դաշտում ես,

Ճանապարհն է նոր քո առջև։

ԱՇԽԱՐՀԻ ԾԱՌԸ

Նստել էի կաղնու տակ հին,

Շուրջ բոլորը տաք էր, լույս։

Գվվում, երգում էր հին կաղնին,

Ելա փչակը նայելու։

Այնտեղ վայրի մեղվապարս կար,

Բզզում էր՝ զվարթ, թեթև։

Անտառի չքնաղ հսկան

Ապաստանել էր կարճատև։

Նույն կերպ մենք էլ չե՞նք երգում,

Տիեզերա-քարանձավում։

Փչակակերպ Երկնի ներքո

Ճակատագրին երգ ենք ձոնում,

Բայց չի լսում մեզ Իգդրազիլը

Խորհրդավոր ճակատագրի։

Մեղր ենք ստանում փոշուց, իզուր

Ամբարում ենք դամբարանում։

Եվ միայն խորունկ գիշերը,

Երբ երազն է շոշափելի,

Աստղաճյուղերի նախշերը

Վերևից լույս են տալիս։

ԵՐԿՆՔԻՆ

Երկինք, ես քեզ եմ երգում

Մեղեդիով անվերջանալի։

Երկինք, ես քեզ եմ երգում,

Քո գեղեցկությունը բիլ,

Բայց դու ինձ չես պատասխանելու։

Այն ամենը, ինչ թաքցնում ես քո մեջ, օրորոցն է անթիվ աստղերի։

Դու քեզ համար արարում ես, ու փայփայում, օրորում ես։

Գիսաստղեր ես նետում, մոլորակներն ես գունագեղ դարձնում,

Անդունդներ ես լցնում, անհունի վրա կամուրջ կառուցում։

Բայց կանչին իմ պատասխանում ես լոկ հանելուկով։

Դու ջրամբար ես,

Ինքդ քո մեջ հավերժ ներհոսող, խաղացկուն մի եթերահոր ես։

Դու ջրամբար ես,

Եթե նայեմ՝ կխեղդվեմ քո հարստության մեջ։

Եթե մեկը կա, որ պիտի հարուստ լինի քեզանով, ապա դա Անհունն է տիեզերական։

Շքեղությունդ անեզրական է։

Բայց ինչո՞ւ ես աղքատ եմ այսքան։

Երկինք, միգուցե սիրում ես դու, որ դեմքից անվերջ արցունքնե՞ր են թափվում։

Միգուցե մեկի համար ես լուսավոր եմ, քանի որ ցավից գունատվո՞ւմ եմ։

Չէ որ գունատ են աստղերը Ծիր Կաթնի։

Դե ինչ, սիրտ իմ, մարդկային իմ սիրտ,

Պատռվիր ու ծաղկիր։

Գույներն անհամար են, վերցրու ցանկացած համադրություն։

Կարող ես աճել ոսկեգույնի կամ ալ կարմիրի մեջ։

Մխիթարվի՛ր, խաղա՛, ծաղկի՛ր, ծաղկաթա՛փ եղիր։

Կխեղդվես ծովում, կապույտ է այն ու գեղեցիկ։

ԻՐԻԿՆԱԼՈՒՅՍ

Երեկոն կիջնի:

Հանուր աշխարհի ազատ լույսի փոխարեն,

Արևից հետո, նեղլիկ սենյակում դու կջերմանաս մոմերով։

Ամառն ավարտվում է։ Իջնում է քնքուշ երեկոն։

Ամռանից, աշունքից հետո... Ի՞նչ է գալիս...

Կլռե՛մ հարկավ։

Մենք թեև սիրում ենք, բայց սարսափում ենք ստվերներից,

Մենք գետանգորգի ծանոթ նախշերով սենյակների ավարտուն լինելն ենք սիրում։

Շքամուտքը փակ է։ Աստիճանները չեն ճռճռա։

Համր են։

Պատի վրա, ասես կենդանի, դողում են դեռևս

Շարժումների անդրադարձերը։

Տարօրինակ, ինչ-որ հոգևոր մտերմությամբ համադրված է գունատությունը դեմքերի։

Անձայն ավելի ուրախ է,

Աչքերը սուզվում են աչքերում։

Ի՞նչ է թաքցրած անհունում։

Այնտեղ հիմա ոգիներ չե՞ն թռչում։

Այնտեղ տրտմության հորձանո՞ւտն է։

Այնտեղ հանդիպման հեքիա՞թն է։ Վա՞խը։

Ձեզ մոտ չի՛ գա ոչ ոք։ Շուրջը բազում վերստերով ձնաբուք է ոռնացող։

Մի՛ լար և մի՛ վախեցիր։

Մենք խեղդվում ենք տարբեր զբաղմունքների մեջ, բայց փայլում ենք,

Ինչպես աստղերը երկնի։

ԱԳԱԹԵ ՀՈՒՌՈՒԹՔՆԵՐ

Քո հուռութքները ագաթից,

Ու քարերից մանրահատիկ,

Նվիրեցիր մայրամուտին,

Չքնաղ օրերիս ավարտին։

Ես ինքս ինձ ու քեզ նաև,

Եկա հրաժեշտ տալու,

Բայց խոստացա, որ կապույտ

Քարանձավն եմ քո գալու։

Թողած միջօրեի ոսկին,

Մոռացած ճամփա ու հետք,

Ծովածոցում փիրուզագույն

Ջոկում ես հուռութք-հուռութք։

Ուխտեցի զսպել ինձ, արդեն

Մոռացել եմ, օ՜, դաժան ուխտ,

Գրկախառնում, վարդե շուրթեր,

Քնքուշ խոտերի զմրուխտ։

Քարեր, քարեր կախարդանքի,

Ահա թե ինչ դու տվիր ինձ,

Անդ աշխարհի հեծեծանքն է՝

Թե մեկը թեթև շարժեցիր։

Հարուստ է դրանց մեղեդին,

Թարթոցներում՝ թշնամու մահ։

Բայց թշնամանքով լի են, արդ

Այստեղ էլ չեմ կարող մնալ։

Կայծակ է, տնքոց որոտի,

Ահա դրանք, շուտ վերցրու։

Անիծյալ է կյանքն ագաթի.

Քարի կամք՝ երազներում։

«Հյուսիսային երկնքի տակ» գրքից

ՄԱՀԸ

Մի հավատա նրան, ով ասում է քեզ,

Թե մահը՝ մահ է... Դա սկիզբն է այն կյանքի,

Անդրերկրային այն գոյության,

Որի հետ համեմատ՝ մեր կյանքը լոկ խավար է,

Հանց բերկրանքից առաջ թախծության մի պահը,

Հանց մեղքը սև՝ մանկան մաքրության համեմատ։

Տրված չէ՛ հասկանալ մեզ մահվան ամբողջ հմայքը,

Եվ մենք կարող ենք դա միմիայն կանխազգալ,

Որ հոգիները մեր չգայթակղվեն հանկարծ

Ու ժամկետից շուտ չփորձեն լքել աշախարհն այս՝

Չհաղթահարած բոլոր փորձությունները,

Ու տկար աչքերով չհայտնվեն այնտեղ,

Որտեղ կկուրանային լույսից բարձրագույն։

Քանի դեռ մարդ ես՝ պիտի մարդ մնաս,

Երկրային գործեր երկրի վրա անես,

Բայց հոգուդ մեջ պիտի պահես կրակն անշեջ

Մոգական Աստվածային թախիծի,

Եվ ցանկությունը՝ լինել ոչ այն, ինչ կաս։

Անտրտունջ ընթացիր դեպի վեր, դեպի վեր,

Աստիճաններով լուսեղեն ու մաքուր,

Քանի դեռ քո առջև մեկեն չի ծավալվել

Եթերային անսահմանությունը,

Այնտեղ, ուր ժամանակն է դադարեցնում ընթացքը։

Այդժամ դու կիմանաս, որ ազատությունն առկա է,

Արարչին խելամիտ հպատակության մեջ,

Բնության հնազանդ պաշտանմունքի մեջ,

Այնպես, ինչպես գնում է արեգակը,

Իր հետևից տանելով Երկրին ու Լուսնին

Անհայտ, չտրորված արահետով չքնաղ

Դեպի Հերկուլեսի համաստեղություն,

Այդպես իր հետևից տանում է մեզ Աստված

Դեպի անհայտ, բայց բարեբեր հանգրվան։

Ապրի՛ր ու աղոթի՛ր — գործերով ու խոսքով,

Դիմավորիր մահին, հանց ավետիս կյանքի։

ՖԱՆՏԱԶԻԱ

Ասես կենդանի քանդակներ, լիալուսնի շողերի մեջ,

Բարդիներ ու կեչիների՝ դողացող ուրվագծեր։

Լուսնափայլն ըմբոխշնելով՝ անտառը՝ մոգական, ննջում է,

Լցված գաղտնի անուրջներով՝ ունկնդրում քամու տրտունջը։

Բքի թեթև տնքոցի հետ եղևնիները փսփսում են,

Ուրախ են. պիտի գիշերեն փափուկ, խավոտ անկողնու մեջ,

Ու ճկելով ճյուղերն իրենց՝ ձայներն են լսում գիշերվա՝

Ոչինչ չմտապահելով ու չանիծելով ոչ մի բան։

Աստղալույսի պես ծեքծեքուն, ասես լուսեղեն անձրև՝

Ինչ-որ երգ է, հոգոց, կարոտ, ինչ-որ աղոթք տրտմաձայն...

Երազներ են տեսնում ծառերն ու երազներն այդ գաղտնի

Եվ ոչ մի մարդ երբևիցէ չի տեսնելու ի բնե։

Դա խավարի ոգիներն են, փայլն է նրանց աչքերի,

Ոգիները թափառում են անտառում կեսգիշերին։

Ի՞նչ տագնապ է նրանց պատել, ի՞նչ որդ է կրծում ներսից,

Չեն կարենում երգել Երկնի հիմնը զվարթ ու ծեսը։

Ուժգնանում է նրանց երգը, երգի մեջ՝ ուժգին թախիծը,

Անդադրում են տենչանքները, տխրություն է մշտածիլ...—

Ասես՝ տանջում են տագնապը, կորսված հավատն առ Բարձրյալ,

Ասես՝ այնքա՜ն տառապյալ են, արդեն շա՜տ են զղջացյալ...

Իսկ լուսինն արծաթ է սփռում, անտանջանք, անկարեկցանք,

Դողում են ծառաբների ուրվագծերը ցիր ու ցան։

Բոլորն էլ քաղցր նինջի մեջ են, տնքոցներին անտարբեր՝

Հանգիստ ննջում և ընդունում են երազները բարեբեր։

ՓԱՅԼԱՏԱԿՈՒՄ

Ինչպես քնից ծանրացած երկնքում,

Երբ շողշողում է փայլակը լուսացիր,

Սակայն որոտը չի արձագանքում,

Նույն կերպ երբեմն իմ մեջ են ծագում

Անգո դեմքեր ու կերպարներ վաղանցիկ,

Որ չքվել են տարիների խորքում...

Սակայն նրանց լույսերը կհանգչեն.

Դամբարանի պես համր է իմ հոգին

Ու չի պատասխանում նրանց կանչին։

* * *

Տրվեց ինձ առանց դիմադրելու,

Համբուրվեց ինձ հետ նա առանց խոսքի.

— Որքա՜ն մթին է ծովը և խորունկ,

Ինչպե՜ս են շնչում ամպերը ոսկի։

Նա երբեք չասաց, թե՝ հարկավոր չէ,

Խոստում ու երդում չէր ակնկալում.

— Որքա՜ն շոյող է զովության շունչը

Եվ վերջալույսը ինչպե՜ս է հալվում...

Եվ հատուցումից նա չէր սարսափում,

Կորստից անգամ չէր վախենում նա.

— Աստղերն հեքիա՜թ են երկնքում լազուր,

Եվ հավերժորեն վառվում են հիմա։

ԼՈՒՍՆԻ ԼՈՒՅՍ

Սոնետ

Երբ լուսինն է ցոլում մռայլ գիշերին

Իր նրբին մահիկով փայլփլուն,

Հոգիս ձգտում է դեպի այլ աշխարհներ՝

Անհայտից, անծիրից գերվելով։

Դեպի անտառներ, լեռներ, ձյունածածկ,

Սուրում եմ հիվանդ հոգու պես, կանչում,

Ես արթուն եմ՝ երբ աշխարհն է քնած,

Ես լալիս եմ քաղցր, ու լուսին եմ շնչում։

Ըմպում այդ աղոտ փայլն Էլֆի պես ու

Լռության զրույցն եմ հմայված լսում,

Ճոճվում եմ լուսնաշողերի ճոճի մեջ։

Հարազատ մարդկանց տառապանքը հեռու է,

Օտար է երկիրն ինձ պայքարով իր ողջ,

Ամպիկ եմ ես, ես մեղմիկ մի զեփյուռ եմ։

ԼՈՒՍԻՆԸ

Լուսինը ոգու անտես ուժ ունի,

Նրա շուրջը միշտ գաղտնիքն է շրջում,

Ասում է. «Կյանքը արտացոլք է մի,

Բայց ուրվականն այդ իզո՜ւր չի շնչում»։

Փայլում է ցոլքով իր խունականաչ

Ու հմայված այդ արթնացող փայլով,

Հառնում է հոգում մի երկար հառաչ,

Տանջում է նա իր համբույրի ցավով։

Երկու շաբաթվա մահ ու կորստյամբ

Ու իր հարությամբ նոր ու տիրական,

Ասում է. զուր չենք թախիծով օծված,

Որ վերջում լույս է մեզ բաժին ընկած։

Ու գունատ ծիրում քնած է թեպետ,

Հմայում է մեզ հեռու անհունից,

Որպես կարոտի հիասքանչ տիկին,

Համայն տխրության վերին տիրուհի։

ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ

Մթնշաղը գունատ է,

Խամրել է սաթն իր արդեն,

Լուռ է շուրջը, քնել ե՜ն

Հիմա շուշան ու եղեգ։

Գետում ցոլանք է տալիս

Ամպերի չուն երկնային,

Երկինքը՝ աղոտ գույն առած,

Անտառը՝ մութ ու խաղաղ։

Լռությունն է աստ արքան,

Քաղցր՝ երազը այնքան,

Շուքն է դողում մոլորված,

Փոխում գիշերը օրվան։

Նայում է լուռ ջրերին

Լուսնի մանգաղը վերից,

Աստղերից լույս է կաթում,

Հրեշտակի աչքն է արթուն։

ԱՐԻԱԴՆԱՅԻ ԹԵԼԸ

Մի թել է՝ ձգվող՝ անցյալից ապագա,

Որ ես մանում եմ ճարպիկ ու չհոգնող ձեռքով.

Ուզում եմ հլու, ազնիվ ծառայել դարերին հետագա՝

Պայքարով, թախծով ու աշխատանքով,

Թախծելով այն ամենի համար, որ արդեն չկա,

Որ քնած է՝ քանի դեռ ծաղիկն է ջրի տակ,

Որ երբ հազարամյակներ անց արթնանամ՝

Պայթեմ իբրև ընկնող երկնաքար։

Դեռ չարտաբերված բազմաթիվ բառեր կան,

Արարածներ, որ չեն արարվելու հետո,

Դրանք նույնքան են, որքան ավազահատիկ կա

Համր Արաբական անապատում։

ԱՆԺՊԻՏ, ԱՆԵՐԱԶ

Ձյան ալմաստասփյուռ սավանի վրա,

Լուսնի ցրտաշունչ փայլի ներքո,

Մենք լավ ենք զգում։ Անժպիտ, առանց բառ,

Ցնորական երկրի բնակիչներ երկու՝

Ընկղմված հանելուկային երազների մեջ,

Գունատ լուսնի թագավորությունում։

Ինչ լավ է խոր գիշերվա ուշ ժամին

Գեթ մի ակնթարթ մանկան պես մոռանալ

Վշտերը բոլոր, որ անհնար է մեր սերը,

Ինչ լավ է երազելն ու սիրելը՝

Անժպիտ, անանց բառ,

Գիշերվա լռության մեջ,

Հավերժական ձյան մեջ,

Գունատ լուսնի թագավորությունում։

ՀԱՐԱԶԱՏ ՊԱՏԿԵՐ

Թռչնաերամ։ Թել-Ճանապարհ։

Թեքին ընկած ցանկապատ։

Ցած է նայում դժգույն օրը։

Երկնքից մառախլապատ։

Կեչիների շարան, երկար

Ճամփեզրի տաղտուկ սյուն։

Վշտի ծանր լծի ներքո

Ճոճվեց խրճիթը նկուն։

Կիսալույս է և կիսամութ.

Հեռուն ձգեց ակամա,

Ակամա ճնշում է հոգուդ

Տխրությունը անսահման։

ԻՆՉՈՒ

Օ՜, Տե՛ր իմ, Բարձրյա՛լ, ողբում եմ, տանջվում, լսի՛ր ինձ,

Աղոթք եմ հղում Քեզ կրկին։

Դու ինչո՞ւ ինձ վերերկրյա հոգի ընծայեցիր,

Սակայն գամեցիր ինձ երկրին։

Հազարամյակների խորքից խոսում եմ Քեզ հետ,

Եվ ասում եմ Քեզ, Արարիչ,

Հանց խաբված երեխան՝ մենք լալիս ենք անվերջ ,

Ի՞նչ ենք փնտրում — ո՞ւր ես, Հա՛յր մեր։

Եթե գեթ մի վայրկյան ես քո ձայնը որսայի՝

Կուրախանայի օրվա փայլից,

Բայց կյանքը, սերն ու մահը հանելուկ են, սարսափ,

Եվ ինձ համար՝ անխուսափելի։

Դու մեծ ես, Տեր, ու Քո աշխարհն անբարեհաճ է,

Լուռ է՝ ցանկացած մեծության պես,

Ու հազար դար անպատասխան է մնում ճիչը՝

«Մի՞թե, ինչո՞ւ, արդյո՞ք, ինչպե՞ս...»։

* * *

Մեծ քաղաքների աղմուկն ինձ ատելի է,

Ամբոխի շարժումն է զզվելի,

Իմ հոգին ապրում է անտառում,

Ուր լռության, մենության գրկում

Ես անտեսանելի ձայներ եմ ունկնդրում,

Ուր ժամ-սլաքի վազքը անվերջ

Չի խանգարում ոչ մի արբեցման.

Քաղցր է լինել ծաղիկների մեջ,

Ու լի բերան խմել աղբյուրից մոռացման։

* * *

Ես գիտեմ ինչ է խելագար հեկեկոցը՝

Շուրջդ տեսնելով անպտուղ անապատ,

Ես գիտեմ, թե ոնց է, երբ գարնան հալոցք ես

Ցրտաշունչ ձմռանը սպասում անընդհատ։

Բայց նաև գիտեմ, որ սոխակի դայլայլը

Արժեքավոր է հենց իր հեկեկոցով,

Ձյունածածկ լեռան լռությունն ավելի

Չքնաղ է քան վտակի քչքչոցը։

* * *

Անհստակ ամբոխով, խավար գիշերին,

Հավաքվում են արարումներն իմ հոգու,

Շարվում են առջևս իմ թանկ հուշերը

Դանդաղաշարժ ու ծանրացած հանգով։

Երգեր եմ լսում ես, ծիծաղ ու կատակ,

Տեսնում եմ, թե ոնց են նախքան քնելը,

Իրիկնամուտի քնքուշ երկնի տակ,

Մնչացող հոտերը գնում ջրվելու։

Ոտքից ոտք փոխվելով, բայց միահամուռ

Ճամփեզրի փոշին երկինք են հանում

Ոչխարի հոտերն ու ցուլերի պարը,

Ու հոգնած հովիվն ընթրիք է երազում։

Այս պատկերի վերում ճախրել է ուզում

Գյուղական հուշերի բզզացող մի պարս։

* * *

Երնեկ ունենայի սառը սիրտ,

Շեկ ջրահարսի սառը սիրտ,

Որ կարենայի ունկնդրել հանգիստ

անվերջանալի տրտունջը Ծովի

Ու մարդկանց տնքոցը տառապածին։

Երնեկ ունենայի արծվի թևեր

Արծվի ազատ ու հզոր թևեր,

Որ դրանցով կարենայի սավառնել

դեպի Լազուրն անծայրածիր

Ու մարդկանց չտեսնեի այլևս։

ԵՐԱԶԱՆՔ

Թեթև դողում էր Բալթյան ջրերի ապակին

Տխրադեմ նավակներ... Լողում էինք դեպ հյուսիս։

Ակամա ինձ գտավ հայացքդ ու մեկեն

Սերը ջահել սրտերում ծնունդ տվեց հույսին։

Դու ինձ կախարդական հանելուկ թվացիր,

Ես էլ քեզ համար էի հանելուկ, ու թաքուն

Մենք փոխանակում էինք սիրահար հայացքներ

Հյուսիսային իրիկվա կիսամութի ներքո։

Որքա՜ն չքնաղ է թովչանքն ամաչկոտ սիրո,

Երբ երկու պատանի սրտեր են լուսավորված

Վայրկենածին երազով, հանց հեքիաթի հերոս,

Հանց խոյակվող ալիքի ուրվանկար վրձնած։

Մենք անգամ մի բառ իսկ մեկ մեկու չասացինք,

Բայց շատ էր պերճախոս անբառ զրույցը մեր,

Անտրտունջ, անտանջանք իրարից բաժանվեցինք,

Բայց ցնծացող պոռթկումն է իմ հոգում մնացել։

... Հիմա փայփայելով մի այլ՝ բոցեղեն տարփանք,

Շատ ավելի գերված եմ մաքուր այն երազով,

Ինչպես գունատ Հյուսիսը, որն ավելի է թանկ,

Քան լուսավոր Հարավն իր գեղեցկությամբ կիզող։

* * *

Երբ ամպերի մեջ մառախլաբեր

Ամեն կեսգիշեր լուսնի լույսն է ցրվում,

Հոգիս՝ չարտաբերված մտքերի ամբար՝

Անիմանալի թախծով է լցվում։

Այն զգացմունքներով, որ անուն չունեն,

Այն գեղեցկութամբ, որ մեկ ծագելով՝

Լուսաբացի պես հավերժ ցոլում է

Ապագայի սև մթնշաղերում։

ԱՐԵՎԻ ՃԱՌԱԳԱՅԹ

Արևի ճաճանչով ուղեղս խոցեցի։

Նայում եմ աշխարհին։ Ոչինչ ես չեմ հիշում։

Լույս եմ ես տեսնում ու վառ գույների մշուշ։

Իմ ոգին սիրահար է։ Հագեցած։ Արբած։

Ճառագայթն իմ մատներին ո՜նց է բոցկլտում,

Հրի ներկայության այս քաղցրությունը...

Ես համաշխարհ եմ, Հավերժ ուժերի կենտրոն։

Ամենը խառնվել է։ Համակ մոռացություն է։

Որքան է ցնծագին՝ լինել կիզիչ, փայլել։

Որքան ուրախ է ակնթարթներ այրելը։

Լուսեղենների հետ՝ լույսով եմ առնչվում։

Այրվում եմ ես։ Արքա եմ։ Երանելի եմ։

ՀԱԶԱՐԱՆ ԲԼԲՈՒԼ

Այն, ինչին մարդիկ միամտորեն անվանել են սեր,

Այն, ինչ փնտրելիս աշխարհ են արնել բազում անգամներ,

Ես ձեռքերիս մեջ պահում եմ հազարան այդ բլբուլը,

Ո՞նց բռնել նրան՝ ես գիտեմ, սակայն ոչ ոքի չեմ ասելու։

Ի՞նձ ինչ՝ մարդիկ, մյուսները, թող քայլեն եզրով անդունդի,

Ես գիտեմ խորունկ լինելս, տեսնում եմ եզրից անդին։

Գիտեմ գաղտնիքներն անհունի, և ինձ պետք չէ վերծանում,

Ինձ համար՝ երանություն է, այլոց համար՝ կործանում։

Երկրայինից պայծառ է օրս, գիշերը՝ ավելի խավար,

Անեզրություն հեռանալիս՝ դողում է միտքս տենդահար։

Կհասկանան ինձ լոկ նրանք, ում հոգիներն իմի հանգույն

Բոց ու կրքով լեցուն են միշտ։ Կայծ ունեն իրենց հոգում։

ՀԱՆԳՈՒՅՑ

Հզոր մի հանգույցի թելերը կապեցի.

Չարի ուժը, Սերը, Բարին, Գեղեցիկը,

Փրկությունն ու Մեղքը, Հավերժն ու Վաղանցիկը

Փայլող, արագահոս ընթացքիս միացրի։

Իմն է ամենաձույլ այս գունեղ վայրկյանը,

Իմ հայացքից ոչինչ չի վրիպի, սակայն

Երբ ցանկամ ջնջել գույներն այդ, կձայնեմ

Մահին։ Եվ նրա հետ կգա Մոռացումն էլ։

ԱՍՏՂԱՅԻՆ ՀԱՄԱԽՈՒՄԲ

Ես այնքան աչքեր եմ տեսել,

Որ մեկընդմիշտ մոռացել եմ,

Ե՞րբ ունեցա առաջին սեր,

Եվ ե՞րբ չեմ ունեցել։

Ես՝ մի Դոն Ժուան Սևիլյան,

Ես՝ լոկ մի ժամվա ամուսին,

Գիտեմ հեքիաթներ ազգային,

Հոգիների գաղտնիքներ սին։

Գեղեցկությունից անհայտի

Աստղակտավ ես գործեցի,

Բայց երազանքն անհատնում

Կանչում, կանչում է ինձ։

Եղածն եղել է, էլ չի տանջում,

Սիրո արգելք չունի հոգին։

Աչքերի նոր փայլ եմ տենչում

Անհայտ մոլորակի։

Քաղցր թախծի խռովքներից

Հմայված քշվում եմ նորից,

Միշտ նայում եմ խորքն աչքերի

Որ սեր կարդամ նորից։

ՎԵՐԱԴԱՐՁ

Ես նորից ճոճքն եմ ուզում իմ ճոճանակի

Կանաչ կեչուտի մեջ, հարազատ գյուղում,

Ուր կապտում էր լուսաբացը մանուշակից,

Գարնանը հուզմունքից մտքերն էին դողում։

Նորից ուզում եմ լինել խոհեմ ու քնքուշ,

Նորից մանչուկ լինել, թեկուզ մի քիչ ուրույն,

Միայն ըմպեմ անհատակ, անսահման անուշ

Դրախտը՝ Կապույտ, Ճերմակ, դրախտը հեռու։

Ու թեև սիրել եմ խելագար տարփանքը,

Ապա արդ սառչում եմ ընդմիշտ դրանից,

Դուր են գալիս երեկոն, աչքերը մանկան,

Գողտրիկ հեքիաթները, և աստղը նորից։

ԱՎԵՏՄԱՆ ՏՈՆԸ ՄՈՍԿՎԱՅՈՒՄ

Մեծ Ավետիս է ու լույս,

Ուռիներն են ծաղկել։

Չքվեց Վիշտը։ Իսկապե՞ս,

Բացե՞նք սրտի փեղկը։

Մեծ Ավետիս... Ծիծաղկոտ

Բողբոջների համբույր։

Փողոցում բոլորի մոտ

Ծաղիկներ են կապույտ։

Որքա՜ն կապույտ ծաղիկներ՝

Խլված ճերմակ ձյունից։

Աշխարհը նոր է կրկին,

Սեր ու լիություն է։

Տեսնում եմ ես հին Մոսկվան

Զգեստներում կույսի։

Ամենուր՝ ծիծաղ, հրճվանք,

Ամեն հայացքում՝ լույս է։

Զիլ ղողաջն է ալիքվում

Կրեմլի պատերից։

Փոսերում հողն է գրկում

Ջահել խոտերին։

Խոտերի մեջ նորածիլ՝

Գարնան խենթ երազանք։

Մոսկվայում՝ մեծ Ավետիս՝

Լույս է, ղողանջ ու զանգ։

ՉԳԻՏԵՄ ԻՄԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆ

Չգիտեմ իմաստություն ուրիշին պիտանի,

Լոկ վաղանցիկ բաներ եմ ես բանաստեղծում։

Վաղանցիկ բաներն այլ աշխարհներ են տանում,

Որ փոփոխվող ու զվարթ խաղերով են լեցուն։

Ի՞նչ ես ուզում, իմաստուն, ինձ մի՛ անիծիր,

Ես մի ամպիկ եմ փոքրիկ, կրակով լեցուն։

Ախր ես լոկ ամպիկ եմ՝ երկնքի արցունք,

Երազողի՛ն եմ կանչում... Գնա քո գործին։

ՍՈՆԵՏ

Անտառի ճահճե հայելու դեմքին

Մի ճերմակ ջրաշուշան է ննջում։

Մթան մեջ Փայլում է, իսկ երկնքից

Լիալուսնի լռությունն է իջնում։

Երկնային երազ է նա երազում։

Չիմանալով ոչ տնքոց, ոչ էլ լաց,

Անկամ երազում, սիրել է ուզում

Անտառաճահճի հայելուն մեկնված։

Կիսարթուն ու լուռ ճերմակում է, հանկարծ

Երկինքն է տեսնում՝ լայնարձակ, անծայր,

Անցնում են հրեշտակն ու իր հարսնացուն։

Ամպերի գորգն է փռված ցանուցիր,

Շուշանը շնչում է օդը բոցե.

Դեպի նա զգեստն է լողում հարսի։

ԲԱՐՁՈՒՆՔՆԵՐ

Կամացուկ տողեր

Պայծառ մի փայլ են արձակել

Բարձունքները լերկ, ձյունածիր,

Հարցրու, նրանք կարձագանքեն,

Հարցրու նրանց կյանքիդ մասին։

Ու մի խաղաղ մայրամուտի

Բարձունքները քեզ կհուշեն,

Որ բախտ ու սեր արդեն սուտ են

Եվ որ դարձի համար ուշ է։

Գնում ես դու, ինչքան գնում,

Խորն է գաղտնիքը առավել,

Սուտն ու ճիշտը մի են թվում՝

Օրհնյալ է լոկ խինդը ջահել։

Օրն է շողում լույսով ժլատ,

Լույս ես հայցում դու անբասի՜ր,

Երազ հագիր հոգուդ վրա

Ու էլ ոչինչ մի սպասիր։

Ու շարունակ ելնում ես վեր,

Ու թեթև է ձյունը դառնում,

Միահյուսվում են իրար հետ

Պայծառ մուժն ու ծիրը անհուն։

Քեզ թափանցիկ մուժն է գրկում,

Սպիանում են լույս ու խավար,

Դու լաց եղար կյանքի միգում,

Ո՞վ էր կողքիդ, ե՞րբ, ո՞ւմ համար։

Հաշտվիր հիմա մենության հետ,

Որ հայտնության դուռ է բացում,

Լոկ կորստյան մուժ ու ցավ է,

Ու պատրանք է մի վաղանցուկ։

Սիրո վայրկյան անդառնալի,

Որ մի խորհուրդ ունի թաքուն,

Լոկ հավատա ու ծառայիր

Վերին կոչմանդ այս կյանքում։

Ելիր, հասիր վառ գագաթին,

Որպես մարող ցնորք ու փայլ՝

Ու սահմանից անցիր անդին,

Ու մոռացիր դարձի ճամփան։

ՇԻՐՄԱԾԱՂԻԿՆԵՐ

Աղոտ շրշյուն՝ շիրմատանը,

Աղոտ շրշյունը քամու,

Տխուր հառաչ, թախծոտ տրտունջ,

Թախծոտ տրտունջ ուռենու։

Եվ ստվերներն են թափառում

Մեռյալների տարագիր,

Ու ելնում են նրանք, կանգնում

Եկեղեցու սանդղակին։

Եվ աստծո տան դուռն են ծեծում,

Ծեծում մինչև առավոտ,

Երբ հեռվում էլ չեն առկայծում

Երկնի սաթերը աղոտ։

Հասկանում են՝ կյանքը վայրկյան

Ու պայքար է անզիջում,

Հեկեկալով ամեն անգամ

Իրենց շիրիմն են իջնում։

Արշալույսին պաղ քարերին

Նուրբ ծաղիկներ են բացվում,

Իրենց դալուկ թերթիկներին

Պարզած մի-մի ցուրտ արցունք։

ՍԵՎ ԾՈՎԻ ԵԶԵՐՔԻՆ

Սև ծովի եզերքին կանգնած կան սյուներ։

Սյուները քարից են։ Նրանց թիվը ութն է։

Հաճախում են այնտեղ հաճախ գերիներ։

Դագաղներ են բերում պարմանիներ։

Ձմեռները գունատ են։— Եվ աշունը — մութն է։—

Գալիս են մերթ այնտեղ գազաններ քիչ։

Հաչում-հասնում են մերթ — թուլաներ անգամ։

Եվ ձանձրանում են։— Ինչ անեն,— ի՞նչ։—

Թոչկոտում են, գայթում, ընկնում ուժից՝

Դադարելով ձգտել։— Դարձած անկամ։—

Սև ծովի եզերքին կանգնած կան սյուներ։

Արևից նախնական,— նախքան մուժը։—

Նրանց թիվն անհաստատ է՝ բախտի պես սև։

Եվ նրանց իմաստն է — եթե ասեն.—

Ընդմիշտ։ Անձայնություն։ Դժկամություն։ Հո՜ւշ է։

ՋՐՀՈՐԸ

Նա խայթը սրտում ընդունած անչար՝

Հրաժեշտ տվեց բորբ մայրամուտին,

Ու հետո տխուր ու կապուտաչյա

Սուզվեց նա վճիտ ջրհորը մոտիկ։

Մահվան թույնով էր ջրհորը շաղված,

Դեռ տեղ չհասած՝ իր խինդը մարեց,

Ու հետո մարդկանց նա հեռանալու

Պարզ ու տիրական մի նշան արեց։

Ջրհորի վրա միահյուսվեցին

Կանաչ շղարշով ճյուղերը ծառի,

Իրար ձուլվեցին լռությունն անծիր

Ու կախարդանքը դյութող անտառի։

Բորբոս էր վերից ջրհորը պատել,

Մամուռ էր աճել նրա գերանին,

Թույլ հառաչանք էր արձակում այնտեղ

Քամին, որ դրսում վայում էր վայրի։

Եվ ինքս ինձ հետ կռվելուց հոգնած,

Տանջանքի գինը ճաշակած վաղուց,

Խորունկ գիշերով նստել էի ես

Ու ջրին էի խորասույզ նայում։

Ջրհորի մամռոտ եզերքին իջած՝

Սպասում էի, մտքերով տարված,

Այդ պահին հանկարծ հեռավոր մի ձայն

Տարածվեց հեռվից. «Մնացի՜ր բարյավ»։

Սակայն այդ կանաչ լռության ծոցում

Սպասում էի ես մի այլ պահի՝

Լանջերն իր լույսով արծաթազօծող

Երկնագույն լուսնի հմայիչ փայլին։

Նա ելավ հանկարծ ու կաղամախուն

Ցողեց ցոլքերը իր արծաթեղեն,

Փռեց շողերը նուրբ ու երկնագույն

Ու թվաց, որ հար մենակ եմ եղել։

Բայց ջինջ մի պահի, երբ ցայգալույսին

Խաղաղվում է ողջ աշխարհը հանկարծ,

Մինչև խելահեղ իր վազքը հյուսի

Իրեղեն կյանքի ծարավով ագահ,—

Այդ խաղաղ ժամին՝ երերուն երազ,

Ջրհորի վրա ծփալով դարձյալ,

Ճերմակ տեսիլը իմ առաջ ելավ,

Ճերմակ տեսիլը այն կապուտաչյա։

Ահա մի ոտքով անցավ սահմանից,

Ասես ջրեղեն սանդուղքով ելավ,

«Օ՜, իմ սիրելի»,— շշնջաց նա ինձ,

Եկավ ու նստեց ծնկներիս վրա։

Նա մարեց երկնի բույլը աստղային

Գունատ մթության ծխացող քողով,

Աչքերում կապույտ ծաղիկներ կային,

Որ վառվում էին մոգական դողով։

Գգվում էինք մենք մինչև արշալույս,

Երբ հանկարծ հալվեց ու ցնորք դարձավ,

Ինչպես հուլիսին ամառն է հալվում՝

Հասկանալով, որ գարունը անցավ։

«Փերիների հեքիաթները» շարքից

ՓԵՐԻՆ

Ինձ ասում էին, որ Փերուն,

Նույնիսկ եթե ունևոր է,

Ում Լիլեյան1 նվիրել է

Երազներ ու բուրմունքներ,

Դղյակում հանգրվանելիս՝

Լոկ մի ծաղկաթերթ է պետք։

Հենց դրանով կարող է նա

Ոտքից գլուխ պճնվել։

Ավելի լավ՝ չես մտածի,

Զի չափազանց նուրբ է նա,

Լուսինն ինքը կօգնի նրան,

Սարդը կտոր կգործի,

Ու քանի որ աշխարհում այս

Չկա Փերուց նրբատես,

Այսօր նրան ընտրում եմ ես

Ինձ համար մուսա։

ՓԵՐՈՒ ԶԳԵՍՏՆԵՐԸ

Զմրուխտյա են աչուկները Փերու,

Անվերջ նայում է խոտերին։

Նա հրաշալի, շքեղ զգեստներ ունի՝

Բյուրեղազարդ ու անթերի։

Մարգարիտներ ունի լուսնից ծնված,

Որ ոչ մի աչք օտարոտի,

Չի տեսել։ Ունի շողերից գործած

Լարի նման ձգվող գոտի։

Հարսանեկան զգեստներ նվիրած՝

Դաշտային զանգակն էր ցնծում,

Երջանկություն էր մաղթում ու սիրած

Կապույտ ծաղիկն էր զնգացնում։

Արծաթե շաղիկը հարսանիքին

Վառվեց ալմաստե ցոլքերով,

Հովտաշուշանն ու լուսատիտիկը

Դարձել էին բուրող կերոն։

ՓԵՐՈՒ ԶԲՈՍԱՆՔԸ

Փերին զբոսանքի գնաց,

Լուսափայլ էր նա, զուգված,

Այգու ծաղիկներն ասին՝

Մնա ու մեզ միացիր,

Մեզ պես ծաղիկ կլինես,

Կշրջվես հանց ծաղկաթերթ,

Կապրես իբրև վայրի սեզ,

Կամ էլ՝ պատատուկ թեթև։

Եղիր կապույտ մանուշակ,

Կամ անյուտայի աչիկ,

Կամ էլ դեռ փոքրիկ, հուշիկ

Անմոռուկ՝ կապույտ ու ջինջ։

Թերթիկիդ վրա կիջնի

Ճպուռիկը դեղնաթև,

Կնճիթով քեզ կդիպչի

Ու կժպտաս դու թեթև։

Քեզ մոտ կթռչի մեղուն,

Կբզզա՝ մի վախեցիր,

Ես փոշի եմ ժողովում,

Մեղր եմ շինում, իմացի՛ր։

Խավոտ փորը ճոճելով,

Կգվվա իշամեղուն՝

Մի համբույր եմ ես տալու

Երիտասարդ իմ Փերուն։

Իսկ երբ իջնի երեկոն,

Ծաղիկ լինի, թե կոկոն,

Կասեն՝ շաղով լվացվել,

Քնին պետք է պատրաստվել։

Փերին լսում էր ծաղկանց,

Ծաղկաթերթերն էր շոյում,

Բայց միտք արեց ու հանկարծ

Այգուց թողեց ու գնաց։

«Մի՞թե Ճպուռի հետ ես

Լուսատիտկին պիտ փոխեմ»։

Ու ծիծաղել սկսեց.

«Չե՛մ ուզում ես փոփոխվել»...

Թփի տակին՝ դղյակում,

Լուսատիտիկին գրկում,

Քեֆ էր անում, ծիծաղում

Ծաղիկ դառնալ չէր կամում։

ԳՈՐԾՈՒՆՅԱ ՓԵՐԻՆ

Մի օր փերու դղյակ գնալ

Պատրաստվեցին բզեզ, մլակ։

Մինչև գնալն ըմպեցին

Կաթիլներ՝ երիցուկից։

Սկսեցին բզզալ, ճռռալ,

Սարդոստայնե դահլիճում,

Ասես գտել են մառան,

Ոչ թե դղյակ սիգաճեմ։

Սկսեցին բղավել

Դեռևս չանցած դռնից,

Որ երիցուկն իր շաղին

Քաղցրահամ թույն էր խառնել։

Իսկ հետո էլ մոծակից

Բողոքում էր մի սև ճանճ,

Ասում էր՝ ծեր է, անկիրթ...

Լալիս էր պառավը խեղճ։

Փերին լսեց, բարկացավ,

Ասաց. «Հավատացեք ինձ,

Ձեր այս վեճն ու գվվոցը

Արդեն շատ զզվեցրեցին»։

Ու պահանջեց նա սարդից՝

Ելնել օդեղեն աթոռից.

Որ կախի ծառի ոստից

Ցանցկեն դղյակը նորից։

Սարդն անմիջապես գնաց

Սարդոստայնը կախելու։

Իսկ փերին ելավ գնաց

Ցողակաթիլներ ստուգելու։

ՓԵՐՈՒ ԳՅՈՒՏԸ

Մի օր գյուտ արեց փերին.

Ջրում լողացող տերևին

Փերին դարձրեց նավակ

Ու լողում էր վեր ու վար։

Դուրս լողաց սահանքներից

Շերեփաձուկը հանկարծ,

Աչքով արեց գեղեցիկ

Ու սուզվեց, կորավ անդարձ։

Խոտերի շունչ՝ գետի հուզիչ

Հայելու վրա անթարթ։

Նունուֆարներ՝ մի ողջ կղզի,

Եղեգների՝ ողջ անտառ։

Ժպտում էին տրիտոնները՝

Ափերի մոտ լողալիս,

Ցուցամոլ պարծենկոտները

Փորերն էին ցույց տալիս։

Լողաբզեզները թաց

Պղպջակներ էին թողնում,

Խոստանում՝ մինչ լուսաբաց

Դառնալ նրան շքախումբ։

Ամեն ինչ լավ էր, բայց հանկարծ,

զարթնեց քամին, որ քնած էր,

Ցրտեց, մթնեց ու որոտաց

Հեռավոր ամպրոպը ծեր։

Քամին կարող էր նավակը

Շատ պատահաբար շրջել,

Փերին կարող էր ակամա

Ջրահեղձվել գետի մեջ։

Բայց նա լոկ քմծիծաղեց,

Ու մինչ ամպրոպը կատաղեր՝

Ճպուռի մեջքին հեծավ,

Արագ տուն վերադարձավ։

ՓԵՐՈՒ ԶԵՓՅՈՒՌԸ

Փերու հուշիկ հեքիաթի մեջ

Մայիսյան զեփյուռը խև

Շուշանի ծաղիկը շարժեց,

Շշնջաց երգի տողեր։

Չքնաղ ու նուրբ լուսնափերին

Ծաղիկ շաղեց երգիս մեջ,

Ու սլացավ ծայրն աշխարհի

Դեպ նոր գեղեցիկն անշեջ։

Բայց րոպե անց նա ետ եկավ

Փնջով չքնաղ վարդերի.

«Ես հեռացա, բայց կատակով,

Քեզ համար ծաղիկ բերի»։

ՓԵՐՈՒ ՈՐՈՇՈՒՄԸ

Արևն երգի ուժ է տվել արտույտին,

Երգում է, թռչում մինչև արև ու երգում։

Երգող թռչունների արքան արտույտն է,

Թռչնախորհուրդն էր որոշել հավաքում։

Բայց որոշման դեմ սոխակն ընդվզում,

Խռոված սրտով գիշերվան էր սպասում,

Ու հենց որ լուսնի լույսն էր երիզվում,

Սոխակի բալլադն էին բոլորը լսում։

Փերին քրթմնջում էր՝ ի՜նչ են զուր վիճում։

Հիմարացել են հավաքից երեկվա,

Առավոտից հետո երեկո է իջնում։

Երկու արքա է պետք. գիշերուցերեկվա։

ՓԵՐՈՒ ԿԱԽԱՐԴԱՆՔԸ

Անտառ էր՝ խուլ ու մթին,

Կախարդված, տարօրինակ։

Սիրում էի ինչ-որ մեկին

Շատ հուզված էի ու մենակ։

Ամպերն ինչո՞ւ են փափլիկ,

Ասես մարգարիտ լինեն։

Ինչո՞ւ է գետը վտակին

Երգում. «միասին լինենք»։

Հովտաշուշանն ինչո՞ւ հանկարծ

Հոգոց հանեց գունատված,

Ինչո՞ւ է հանդը քնքշացած։

Գիտե՛մ, փերին է, թաքնված։

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԲԼՈԿ

ԱՆԾԱՆՈԹՈՒՀԻՆ

Երեկոյան դեմ ռեստորաններին

Նստած տաք օդը գաղջ է ու գանիչ,

Եվ աղմկարար հարբած ձայներին

Իշխում է գարնան շունչն ապականիչ։

Հեռվում, նրբանցքի փոշեխառն օդում

Ու տաղտուկի մեջ ամառանոցի,

Հենց որ բլիթն է փայլում խանութում,

Ձայներ են լսվում մանկական լացի։

Ուղեփակից դեն, առվի եզերքին,

Կոշտ գլխարկները ծոծրակին դրած,

Աղջիկների հետ ամեն իրիկուն

Զվարճանում են տղերքն աչքաբաց։

Լճակի վրա թիերն են ճռռում,

Եվ տարածվում է կանացի մի ճիչ,

Ամեն ինչ տեսած՝ դեմքն է ծռմռում

Սկավառակը երկնքի միջից։

Եվ բաժակիս մեջ ամեն երեկո

Իմ մենընկերոջ պատկերն է սովոր,

Եվ, ինչպես որ ե՛ս, շշմած է ու գոհ

Հեղուկից տտիպ ու խորհրդավոր։

Իսկ շուրջս, ամեն սեղանի առաջ,

Հեզ լակեյներն են քնատ ֆռֆռում,

Եվ կոնծողների խումբն է ճագարաչ

Հարբած «In vino veritas!»2 գոռում։

Եվ նշված ժամին, ամեն երեկո

(Թե՞ դա պարզապես սին պատրանք է մի),

Իրանն աղջկա՝ մետաքսի ներքո,

Շարժվում է մուժում մութ պատուհանի։

Եվ հարբածներից անցնելով հուշիկ,

Միշտ անուղեկից ու մենամորմոք,

Մշուշ շնչելով և օծանելիք.

Տեղավորվում է պատուհանի մոտ։

Եվ մետաքսներից նրա նրբալիք,

Գլխարկից՝ վրան սգո փետուրներ,

Եվ օղակազարդ ձեռքից բարալիկ

Բուրում են հին-հին հավատալիքներ։

Եվ լի՛ անսովոր մի մտերմությամբ,

Նայում եմ նրա մութ քողի միջով,

Եվ տեսնում եմ մի չնաշխարհիկ ափ

Ու չնաշխարհիկ հեռաստան մի ճոխ։

Ինձ վստահված է գաղտնիքն անքնին,

Արևն է տրված ինձ ինչ-որ մեկի,

Եվ խոցոտել է տտպահամ գինին

Ամբողջ գալարքը հոգուս ընդերքի։

Եվ դեռ ջայլամի փետուրներն այն սև

Տարուբերվում են ուղեղիս տապում,

Եվ լուրթ աչքերը խորունկ ու լուսե

Ծաղկում են հեռո՜ւ-հեռավոր ափում։

Հոգուս մեջ պահված գանձեր կան հրե,

Եվ ի՜մն է՝ չունի բանալին ոչ ոք։

Դու ճի՜շտ ես, գիտե՛մ, արբեցա՜ծ հրեշ,

Ճշմարտությունը գինու մեջ է լոկ։

ԳԱՄԱՅՈՒՆ, ԹՌՉՈՒՆ ԳՈՒՇԱԿ

(Վ. Վասնեցովի նկարը)

Մայրամուտի մեջ ծիրանի հագած

Ջրերի անծայր հարթության վրա,

Անզոր բացելով թևերն ահագնած,

Կանխագուշակում և երգում է նա...

Գուշակում է չար թաթարական լուծ,

Երկրաշարժ, հրդեհ և սովի տարի,

Դիերի շարքեր օրորվող քամուց,

Ոճիրի ծաղկում, վախճան արդարի...

Պատված սոսկումով հավիտենական

Այդ չքնաղ դեմքը սերն է հար այրում,

Ճշմարտությունն են բարբառում սակայն

Շուրթերը՝ համակ լերդացած արյուն...

* * *

Կյանքը անցնում էր դանդաղ պառավ գուշակի նման,

Բառեր ասում մոռացված՝ շշուկներով անմեկին։

Հոգոց էի ես հանում՝ ափսոսալով ինչ-որ բան,

Երազանքից անանուն մորմոքում էր իմ հոգին։

Կանգ առնելով դաշտի մեջ, խաչմերուկում ճամփեքի,

Դիտում էի անտառներն ատամնավոր ու ցցուն։

Բայց այստեղ էլ, լծի տակ ինչ-որ օտար մի կամքի,

Երկինքները, թվում էր, թե ծանրությամբ են լեցուն։

Եվ հիշեցի ես հանկարծ պատճառները ծածկամիտ,

Մատաղ ուժերը գերող և խոհերը սիրատարփ։

Իսկ հեռացող օրն այնտեղ, հեռուներում բաց-կարմիր,

Ոսկեզօծում էր արդեն կատարները սրատամ...

Գարո՜ւն, գարո՜ւն, ինձ ասա, ի՞նչն եմ այսպես ափսոսում,

Ի՞նչ երազ է, որ այսպես մորմոքում է իմ հոգին...

Ինչպես գուշակը պառավ, կյանքն ինձ բառեր է ասում՝

Ինչ-որ բառեր մոռացված, շշուկներով անմեկին։

* * *

Ով հարս ունի, նա՜ է փեսան, իսկ փեսայի բարեկամը, որ կանգնած լսում է նրան, մեծապես ուրախանում է փեսայի ձայնի համար։

Ըստ Հովհաննեսի, Գ. 29

Ե՛ս, պատանյակս, մոմերն եմ վառում,

Պահպանում եմ ես հուրը բուրվառի։

Գետի այն ափին ծիծաղ է փռում

Նա անմտադիր ու առանց բառի։

Սիրում եմ աղոթքն իրիկնամուտի

Գետափի ճերմակ եկեղեցու մոտ,

Գյուղերն եմ սիրում մինչմայրամուտի

Եվ աղջամուղջը երկնագույն-աղոտ։

Քնքուշ հայացքին հլու-հպատակ,

Սքանչանում եմ գեղուհու փայլով,

Եվ ծաղիկներ եմ նետում սպիտակ

Ես եկեղեցու գավթի վրայով։

Վարագույրն աղոտ կսահի վերից։

Փեսացուն կիջնի բեմից մոգական։

Մեկ էլ անտառի սուր կատարներից

Խաղաղ կբացվի այգն ամուսնական։

* * *

Պատուհանը՝ լուսավետ...

Մենակ — խավարը խզում —

Մուտքի առաջ մթան հետ

Արլեկինն էր փսփսում։

Միգասքող էր երևում

Զգեստն ալ ու սպիտակ։

Պատից այն կողմ՝ վերևում,

Հանդեսն էր այն խեղկատակ։

Ծածկում էին դեմքն այնտեղ

Խաբեությամբ գույնզգույն։

Բայց անխուսափ դողն այնտեղ

Ձեռքով լավ էին զգում։

Նա — փայտաշեն սուրն առած

Ինչ-որ գրեր էր գծում։

Անծանոթով զմայլված,

Նե հայացքն էր ցած գցում։

Զմայլանքին անվստահ,

Մենակ — մթան հետ շնչում —

Խոհուն դռան մոտ նստած

Արլեկինն էր քրքջում։

* * *

Երբ հանգիստ գտնեմ գրկի մեջ մահի,

Ինձ օտար դառնան լուտանք ու գովեստ,

Այն փայփայանքը, երազն այն պահիր,

Որով ապրեցի հեռու մի օր ես։

Եվ չարությունը, որ կար իմ հոգում,

Գիտեմ՝ չես հիշի, քույր իմ լուսեղեն,

Կարապի նման սլացիկ, մաքուր

Մոտենում էիր, որ հոգիս պեղես։

Չէի վրդովում անդորրդ հպարտ,

Կամ ուժը նրա խորթ, անհարազատ.

Մի ամպ ավերեց իմ օրը զվարթ,

Քո օրը իմից լուսավոր է շատ։

Եվ դու կհիշես, երբ գնամ անդարձ

Եվ դառնամ կապույտ չարքերին բաժին,

Այն միակ երգը քեզ համար գրված,

Որ երգել ես դու ինձ հետ միասին։

ԱՇՆԱՆԱՅԻՆ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ

Ճամփա եմ ելնում — հայացքիս դեմ բաց

Քամին թեքում է թփերն ուղղաձիգ,

Լեռնալանջերին քարեր են ընկած

Եվ դեղին կավի շերտեր աղքատիկ։

Աշունն է պարում թաց հարթավայրում՝

Ու շիրմատուն է հողն հեռաստանի,

Սահող գյուղերի լողացող հեռվում

Արոսենին է կարմրին տալիս։

Իմ խնդությունը պարում է էլի՝

Զնգալով կորչում թփերում երկար

Եվ հեռվից հեռու քաշում շուրջպարի

Քո թևերը նուրբ ու ծաղկանկար։

Այդ ո՞վ ինձ շեղեց իմ ուղուց ծանոթ,

Բանտիս մոտ ո՞վ էր, քրքջաց անխոս,

Թե՞, մագլցելով ճամփան քարքարոտ,

Ինչ-որ մուրացկան երգում էր սաղմոս։

Ո՛չ, անհայտ ճամփով կգնամ ես էլ,

Թող թեթև լինի հողը ոտքիս տակ,

Հարբած Ռուսիայի ձայնը կլսեմ

Եվ հանգիստ կառնեմ գինետանը տաք։

Կերգեմ, որ դա է իմ բախտը գուցե՝

Կործանել կյանքս դառը խմիչքով,—

Թախծոտ դաշտերում ես լուռ կլացեմ,

Կսիրեմ ընդմիշտ հեռուները քո։

Շատերն են ազատ, ջահել ու սիրուն

Մեռնում՝ չսիրած ու կարոտակեզ,—

Ընդունիր դու ինձ քո անծայր հեռվում՝

Հենց այնպես ապրել, թախծել առանց քեզ...

* * *

Եկեղեցու մեջ աղջիկն էր երգում

Նավերի մասին, որ ծովում են բաց,

Եվ նրանց, ովքեր օտար եզերքում

Դեգերում են դեռ խոնջ ու տառապած։

Երգում էր այդպես նա գմբեթի տակ,

Եվ ճառագայթն էր ուսին բեկբեկում,

Եվ լսում էին, թե շորն սպիտակ

Ճաճանչների մեջ ինչպես է երգում։

Եվ թվում էր, թե բերկրանքն է մոտիկ,

Թե ծովածոց են նավերը մտել,

Թե օտար հողում այն հոգնած մարդիկ

Լուսավոր մի կյանք ու բախտ են գտել։

Եվ ձայնն անուշ էր, շողը բարալիկ...

Ու միայն այնտեղ՝ Աստծո ոլորտում

Գաղտնիքին հաղորդ մանուկն էր լալիս,

Որ ոչ ոք, ոչ ոք չի՛ դառնա էլ տուն...

* * *

Արքայադուստրը գարնան մասին էր

Երգում թևաբաց, երգեցիկ այնպես.

Ես ասացի. «Տե՛ս, արքայադուստր,

Դու ինձ համար էլ արցունք կթափես»։

Իմ ձեռքերն էին նրա ուսերին,

«Ո՛չ, ներիր,— հնչեց ձայնը դեռատի,—

Ես կպահպանեմ քեզ ճանապարհին,

Սուրդ վերցըրու, պատրաստվիր մարտի։

Գնա, ետդարձիդ կլինես ջահել

Եվ պարտքիդ առջև՝ դու հավատարիմ,

Ես սառնությունս կարող եմ պահել՝

Փակված ապակյա վերնատանը իմ։

Զվարթ կլինեն և հայացք, և խոհ,

Եվ տարիները կսահեն կամաց,

Դղյակի շուրջը կլինի ժխոր

Եվ զուլալ աղբյուր՝ ժխորից քամած։

Այո, ուշացած հանդիպման պատրաստ՝

Քո դեմ կպարզեմ ձեռքերս սիրով,

Քեզ, որ արյունոտ ճակատամարտից

Գարուն ես բերում նիզակիդ ծայրով»։

Հեռուն ծածկել է իր քողով ծավի

Դղյակ, աշտարակ և քեզ՝ ինձանից,

Ներիր, գեղուհիս, ճամփեքով ցավի

Գնում եմ հրկեզ գարնան ետևից։

ՕՐԻՈՐԴԻՆ

Դու նրա հանդեպ — ցողուն հեզիրան,

Նա քո հանդիման — գազան արնախում։

Մի՛ գայթակղիր ժպիտով նրան,

Լռի՛ր սուս ու փուս, երբ դուռն է բախում։

Իսկ թե ներս խուժի ուժով իր սաստիկ,

Դռան ետևում պահվիր ու հսկիր.

Եթե հասցնես — այդ չարաբաստիկ

Սենյակի պատերն իսկույն հրկիզիր։

Իսկ եթե մոտ է ժամը խայտառակ,

Դեպի անկյունը դեմքդ դարձրու,

Սև գլխաշորդ հանգուցիր արագ

Եվ սև հանգույցում ասեղ թաքցրու։

Թող որ ծակծկի, խրվի խորախոր

Ասեղդ նրա բիրտ ափերի մեջ,

Երբ որ ձեռքերում թպրտաս անզոր,

Ցավ ու ամոթից ճչալով անվերջ...

Ու թեև վայրագ կրքի մլարում

Նա չի՜ էլ հիշի, իրեն կորցրած,

Քո ատամների հե՜տքն է մնայուն

Այն խորունկ սպին ուսով մեկ փռված։

ԿԼԵՈՊԱՏՐԱ

Մեկ տարի, երկու ու երեք տարի

Բաց է թանգարանն այն տխուր ու հին,

Եվ շտապում է ամբոխը վայրի,

Եվ սպասում է նրան թագուհին։

Պառկած ապակե իր դագաղի մեջ,

Ոչ կենդանի է, ոչ մեռած է նա,

Եվ նրա մասին եկողներն անվերջ

Խոսքեր են ասում ցոփ ու անխնա։

Իսկ նա ծույլ փռվել, ուզում է անդարձ

Քնել, մոռանալ, ոչինչ չհիշել,

Եվ օձը ահա սողում է դանդաղ,

Մոմե կրծքի մեջ խրում խայթն իր սև։

Ես ինքս էլ՝ ծախու և ամոթապարտ,

Աչքերիս շուրջը մեղկորեն կապտած,

Եկել, դիտում եմ այդ դեմքը հպարտ

Եվ նայում կրծքին մոմեղեն ու բաց։

Բոլորն են ուզում քեզ այդպես դիտել,

Բայց թե դագաղդ չլիներ թափուր,

Բյուր անգամ պիտի լսեի, գիտեմ,

Հանգած շուրթերիդ հառաչանքը խուլ։

«Խնկարկեք դուք ինձ։ Թող ծաղիկ հոսի,

Դարերի խորքում այն անհուշ ու հին

Թագուհին էի ես Եգիպտոսի,

Հիմա մոմ եմ ես։ Հող։ Աճյուն եմ սին»։

«Թագուհի, ես եմ՝ հմայքիդ գերին,

Հին Եգիպտոսում ստրուկ էի խեղճ,

Բայց վիճակել է արդ բախտը վերին,

Որ լինեմ արքա, լինեմ բանաստեղծ։

Տեսնո՞ւմ ես, Ռուսիան քեզնով է հարբել,

Ինչպես հարբում էր Հռոմը այն նենգ,

Եվ Կեսարն ու ես ճակատագրի դեմ

Պիտի դարերում հավասար լինենք»։

Լռում եմ։ Նայում։ Չի լսում նա ինձ։

Սակայն թափանցիկ շղարշների տակ

Կուրծքը շնչում է։ Ու փակ շուրթերից

Նրա խոսքերն եմ լսում ես հստակ.

«Ամպրոպներ էի ես այնժամ ծնում,

Հիմա այրելով կծնեմ կրկին

Հարբած պոետի աչքերին արցունք,

Հարբած պոռնիկի շուրթերին՝ քրքիջ»։

* * *

Ձյունամրրիկն է դռներս բացել,

Ցուրտ դամբարան է իմ տունը կարծես.

Կնքավազանում և՛ ցուրտ, և՛ սառցե,

Երկրորդ անգամ է՝ մկրտվում եմ ես։

Ես գիտեմ՝ աշխարհ մտնելով էլի,

Որ դեռ կան մարդիկ և գործեր բազում,

Որ ովքեր գնան հետքերով չարի,

Նրանց դրախտ է գուցե սպասում։

Հոգնել եմ արդեն սիրո գգվանքից՝

Ապրելով երկրում այս սառցակալած,

Եվ լոկ թանկագին բեկորն է բուքի

Իմ առջև փայլում սառցագունդ դառած։

Հպարտությունը նոր մկրտության

Իմ սիրտը սառույց դարձրեց անկեզ,

Արդյո՞ք կլսես դու ինձ մի վայրկյան,

Գարնան գալուստը դու կգուշակե՞ս։

Իմ սրտում, նայիր, խնդություն է խոր,

Երկնքում՝ անհալ պատվարը ձյունի.

Ոչ, չկա գարուն... Ո՞ւմ է հարկավոր,

Երրորդ կնունքս մահը կլինի։

ԱՇՆԱՆԱՅԻՆ ՍԵՐ

1

Սաղարթների մեջ ժանգագույն ու թաց

Երբ որ արոսն է լուռ շառագունում,

Երբ որ դահիճը ձեռքով ոսկրացած

Մի վերջին գամ է ափի մեջ խրում,

Երբ արծաթ գետի ծփանքի վրա՝

Իմ խոնավ ու գորշ բարձունքում անանց,

Իմ դաժան երկրի դեմքի հանդիման

Ես օրորվում եմ իմ խաչին գամված,

Այնժամ տեսնում եմ ես խորունկ հեռուն

Արյունի միջով արտասուքներիս,

Որ նավակի մեջ, գետի հետ անհուն

Քրիստոսն ահա ինձ մոտ է գալիս։

Նույն ցնցոտին է նա հագել էլի,

Եվ նույն հույսերն են աչքերում նրա,

Եվ խեղճ նայում է հագուստի միջից,

Մեխի անցքեր են ձեռքերի վրա։

Տեր իմ, տխուր է երկիրս էլի,

Ուժից ընկնում եմ իմ խաչին գամված.

Արդյոք նավակդ կհանգրվանի՞

Իմ խաչելության բարձունքի դիմաց։

2

Եվ ահա արդեն ջարդվել են քամուց, կոտրատվել

Թևերը թևաթափ ուռենու։

Եվ ճանապարհի փոշու հետ խառը

Այտերի վրա մռայլ ծերության արձագանքն է լուռ։

Բայց մութ ակնախոռոչներում

Անիրական փայլով նայեցին, փայլփլեցին աչքերը։

Եվ ուրախությունը, և փառքը՝

Ամեն ինչ այդ անհուն արտացոլման մեջ է

Եվ հեռուներում։

Բայց տրորված խոտերը

Տխուր են,

Եվ տերևները պտտվում են մերկ անտառում։

Եվ երազում եմ, և երազում եմ, քեզ եմ երազում,

Իմ անցյալ արև,

Եվ խղճում եմ քեզ, խղճում եմ էլի...

Օ՛, հիմար իմ սիրտ,

Ծիծաղկոտ մանկիկ,

Ե՞րբ կդադարես անվերջ խփելուց։

3

Անսահման խորունկ ուրախություն է

Սառը ուսերդ գրկել քամու տակ,

Քեզ համար, գիտեմ, նուրբ քնքշություն է,

Ինձ համար, սակայն, հիացում է դա։

Գիշերն առկայծող մոմերի նման

Տաք են աչքերը, և լսում եմ ես,—

Ինչպես է շարժվում հեքիաթը դաժան,

Բաժանման գիծը շնչում աստղի պես։

Օ՛, այդ առկայծող գիշերում խաղաղ

Նույնչափ գեղեցիկ կլինես նորից

Եվ հավատարիմ դրախտին խավար

Պայծառ աստղի պես կփայլես վերից։

Ես գիտեմ՝ սառն է քամին էլ հիմա,

Եվ այս աշունն էլ անկիրք է հավետ.

Մութ թիկնոցի մեջ չեն էլ իմանա,

Որ խրախճանք ես արել դու ինձ հետ։

Եվ գնում ենք մենք հեռուներն աշնան,

Լսում ենք հեռվում շեփորի ձայներ,

Եվ չափում ենք մենք գիշերվա ճամփան,

Եվ ելնում իմ ցուրտ բարձունքներն ի վեր։

Անցել է արդեն ժամը բերկրանքի,

Սակայն շուրթերս՝ արբեցած կրքով,

Տագնապների մեջ իմ հոգեվարքի

Դեռ համբուրում են շրթունքները քո։

«ՀՄԱՅՈԻԹՅՈԻՆ ԿՐԱԿՈՎ ԵՎ ԽԱՎԱՐՈՎ» շարքից

Ամեն, ամեն ինչի համար շնորհակալ եմ.

Եվ գաղտնի, կրքոտ տանջանքի համար,

Դառն արցունքների, թունոտ համբույրի,

Թշնամու վրեժի և ընկերների բամբասանքի,

Հոգու տապի համար՝ անապատում մսխած։

Մ. Յու. Լերմոնտով

* * *

Օ՜, գարուն անծայր, անվերջ ու հրկեզ,

Անվախճան, անծայր երազանքի ծով,

Կյանք, ճանաչում եմ, ընդունում եմ քեզ,

Ողջո՜ւյն վահանիս հնչուն զնգոցով։

Ընդունում եմ քեզ, անհաջողություն

Եվ հաջողություն — քեզ ողջույնս ջերմ,

Ամոթալի չէ լացի մեջ անձուկ

Եվ ծիծաղի խիտ գաղտնիքում շնչել։

Ընդունում եմ ձեզ, վեճեր իմ անքուն,

Առավոտ՝ քողում մութ պատուհանի,

Որ իմ հայացքը ծանր ու բորբոքուն

Արբեցնի գարունն ու իր հետ տանի։

Ծանր անապատ, ընդունում եմ քեզ,

Եվ ձեզ, քաղաքի ջրհորներ իմ թանկ,

Երկնի տակ փռված հեռուներ հրկեզ

Եվ ստրկական գործի տառապանք։

Դիմավորում եմ ես մուտքը քո պերճ՝

Քամին օձաձև վարսերիս խառնած

Սառը, սեղմված շրթունքներիս մեջ՝

Աստծո անունով չմեկնաբանված։

Մինչ հանդիպումը այդ թշնամական

Չեմ փորձել երբեք վահանս նետել,

Թեև չես բացել ուսերդ ծածկած,

Բայց մեզ արբեցնող երազ է պատել։

Նստում-չափում եմ թշնամանքը չար՝

Ատել-երդվելով, սիրելով այսպես՝

Ինձ տրված մահվան, տանջանքի համար,

Բայց մեկ է, դարձյալ ընդունում եմ քեզ։

* * *

Աշխարհն ինձ տրվեց, իբրև թանկ նվեր,

Ինչպես բուռ ոսկի — և հարուստ եմ ես,

Հրդեհն աճում է, աղմկում անվերջ —

Աչքերդ են հրկեզ։

Այնքան զարհուրանք ու լույս կա այնքան,

Ամբողջ քաղաքն է կրակի մի դեզ,

Գետը թափանցիկ ապակի է լայն,

Չկամ միայն ես։

Եվ անկյունում եմ և այնտեղ՝ խաչված։

Նայիր։ Պատին եմ գամված ես անհույս,

Աչքերդ են այրվում, այրվում ահագնած,

Սև-սև արշալույս։

Ես կգամ այստեղ։ Կայրվենք վերջապես՝

Եվ գետը, և ես, և քաղաքն էլի,

Կնքիր քո հրե կնունքով դու մեգ,

Օ՜, իմ սիրելի։

* * *

Մի տառապանքից մյուսին եմ անցնում՝

Կրակի գիծը հաղթահարելով.

Անհնարով ես միայն վախեցնում

Եվ տանջում ես ինձ չեղած բաներով։

Ես՝ անգետ ստրուկ, չեմ համարձակվում

Կրակում, մթնում կորչել անմեկին,

Ես միայն երկչոտ ստվերում փակվում

Եվ երկնչում եմ նայել երկնքին։

Աշնան պես փեշդ շնկշնկացնելով՝

Դու համբուրում ես քամու պես վայրի,

Անուրախ բանտում ինձ պահպանելով,

Ինչպես մի փոքրիկ, խեղճ երեխայի։

Հլու-հնազանդ ստրուկի նման

Ժամերն եմ հաշվում, սպասում անվերջ,

Քո հայացքի տակ — խավար անսահման,

Եվ խավար՝ այրվող զառանցանքիս մեջ։

Լոկ առավոտյան, հոգնած ու անքուն,

Կփորձեմ տունդ թողնել անխոհեմ,

Իսկ գիշերն էլի հագուստիդ ծալքում

Ես իմ խենթացած դեմքը կթաղեմ։

Ես ագռավներին լույսով կնետեմ

Ե՛վ հարբածություն, և՛ երազ, և՛ քուն,

Իսկ գիշերն էլի... կդառնամ, գիտեմ,

Քո գեղեցկության ջերմ երկրպագուն։

Քան լինել անկիրք և կամ թևածել,

Դու հարյուր անգամ լլկիր աններում,

Որ լոկ մի վայրկյան նզովված ապրեմ

Քեզ հետ գիշերվա խրախճանքներում։

* * *

Հասկացիր, դե ինչ, շփոթել եմ ես

Էջն ու տողերը բանաստեղծության,

Երբ մուգ թիկնոցով փաթաթեցի քեզ,

Մնացի քեզ հետ անխոս ու անձայն։

Գիտցիր՝ մշուշում կանգնել հրաշքով,

Քեզնից վեր, քեզ եմ սպասում անքուն՝

Տոնական բացված դրոշի ներքո,

Դիրքում, քամու տակ և զառանցանքում։

Քամին երգում է, գուշակում անվիշտ

Իմ գալիքը լույս, օ՛, կապույտ երազ,

Ուզում է խնդալ, ուզում է, որ միշտ

Իմ կողքին, ինձ հետ դու ուրախանաս։

Աշնան վարդերը, վարդերը տխուր

Իմ ամեն քայլին ինձ են երևում՝

Մուժի, կրակի, ցրտության մեջ խոր,

Սպիտակ, թեթև ձյուներում հեռու։

Գալիքի մասին քամին չի հայտնի,

Չի ասի աշնան ծաղիկը տխուր,

Որ իմ սիրելին դանդաղ կքանդի

Իր սև, մետաքսե գլխաշորը լուռ։

Որ ղողանջներ եմ միայն երազում,

Եվ հոգի այրող ստվերներ ցնցող,

Ճախրող թռչուն է սիրտը անհասում,

Բայց և ձանձրույթ է մի մղկտացող։

* * *

Ցուրտ միջանցքների անսահման հեռվում

Այդ նա՞ չէ արդյոք պար գալիս անսանձ,

Ինձ էլ՝ վեճերի երաժշտությամբ

Ահա նրանից հեռացրին անդարձ։

Մարդիկ, չեք ասի ոչինչ, ոչ մի բան

Եվ չեք հասկանա մութն իմ տաճարի.

Բորբոքուն կրծքի թրթիռ ու հառաչ

Աչքերի առջև բացված են էլի։

Սիրտը — մոռացման մի թեթև թռչուն՝

Ոսկեղեն, սահող ժամերի մեջ հար.

Նա հարբածության պտույտում թռչում

Եվ հոգեհաց է տալիս ձեզ համար։

Համեստների մեջ չունի ոչ ոքի,

Խելք, հիմարություն պետք չեն գա նրան,

Չի սիրում նաև մթնադեմ մեկին,

Որ պատին հենված՝ լուռ է ինձ նման։

Սի՛րտ, ճախրիր, ինչպես թեթև մի թռչուն,

Թռիր դու, գնա՝ արթնացնելու սեր

Եվ թարթիչներին հոգնություն տար դու,

Իջիր դու նրա ուսերին լուսե։

Սիրտը բախում է — հանց տանջվող թռչուն,

Ահա մութ հեռվում պտտվեց կրկին,

Թեթև պարելով՝ սահում է, թռչում

Եվ նվիրված չէ կյանքում ոչ մեկին։

* * *

Շեկ մայրամուտի ցոլքերն են օտար

Եվ չար տագնապը բաժանման վերքի,

Ամեն ինչ կյանքում՝ պտտվող շուրջպար

Եվ հանդիպում է դողացող ձեռքի։

Տեսնում եմ գունատ այտերը նորից

Եվ որսում ճոճվող քայլքը կարապի,

Սրտաբաց խոսք եմ լսում վերևից

Եվ նուրբ անունն եմ սիրում կանացի։

Նոր երազները թռչելով երկար

Հանգիստ չեն տալու իմ հոգնած ճամփին,

Եվ ձյունի բոլոր շղարշները չար

Չեն կարող ծածկել ինձ բոլորովին։

Թափվեցեք տխուր, պտտվեք էլի

Ձյունի փաթիլներ, փաթիլներ — ցուրտ լուր,

Հոգուս թրթիռներ, նրբին թելեր իմ,

Կտրատվեք, ցրվեք, այրվեցեք անլուր։

Իմ ձմեռային, իմ ցուրտ, ցրտե օր,

Թաքնված կիրք կա իմ հոգում շնչող,

Ե՛վ մարմին, և՛ սիրտ, և՛ կրոնավոր...

Մեռեք, կործանվեք, դուք հիմներ հնչող։

Նորից թռչում է, թռչում ու թռչում,

Զնգում է։ Ձյունը պտտում, շրջում,

Բուքը տանում է

Կայծերը ձյունե։

Դու տեսիլքի պես պարում ես քնքուշ,

Եվ ընկերներով

Անցնում ձյունաթույր հարթությունն անհուշ՝

Մի արագահոս,

Անվախճան

Շրջան...

Լսում եմ ձայնդ՝ թրթռուն ու բաց,

Տեսնում եմ գունատ այտերդ գերող

Եվ պարզ հայացքիդ հետևում արբած։

Ինչ չի հաղորդվում խոսք ու բառերով,

Քեզ կհաղորդեմ ժպիտով պայծառ։

Ի՜նչ երջանկություն։

Գիշերն է մեզ հետ։

Սակայն դու շուտով անհայտ շավիղով

Կճախրես անհետ։

Եվ սկսելով թռչկոտել, երգել՝

Իրանդ ճկուն

Ձյունամրրիկի ամպը անարգել

Առնում է,

Տանում։

Եվ նորից սառը մրրիկ ու բուք է՝

Փչում է, երգում, պտտվում անվերջ,

Ամեն ինչ տեսիլք, ամեն ինչ սուտ է...

Ձյունե սափորում փրփուրով ցնծուն

Խմիչք է

Լցվում։

Պտտվիր, թռիր,

Սիրտ իմ լռակյաց,

Հեռվում նշմարիր հետքը աղջկա, էլ մահեր չկան։

Մթին դաշտերում

Լույսն է թափառում.

Դառը պարտքերն են

Ապրում անվախճան։

Ահա նա նորից վերադառնալով՝

Մտավ շուրջպարի։

Բուքը երգում է։ Քո ձայնն է հնչեղ։

Գծիր անթերի

Նույն շրջանն էլի։

Մի պահ փայլելով

Քո հին, երկրային ընկերոջ առջև։

Ի՞նչ շուրջպար է դա։ Այդ ի՞նչ լույսով ես

Ծաղրում, դյութում ինձ.

Դու ե՞րբ կհոգնես

Քո այդ պտույտից։

Ի՞նչ երգեր են այդ և ի՞նչ հնչյուններ,

Ինչի՞ց եմ արդյոք վախենում այսքան.

Նվաղուն ձայներ —

Ազատ Ռուսաստա՞ն։

Եվ ինչպես պտույտ, ինչպես անրջանք,

Երկիրն է կորչում երկնքում մի պահ,

Հանց անմտություն և ծանր տանջանք,

Խուճապ, մոռացում, քաջություն և մահ։

Դու սլանում ես, սլանում ես լուռ,

Եվ քո ձեռքերը պարզել ես

Առաջ՝

Երգն արթնացնելու։

Գծերն են փայլում լուռ, տարօրինակ,

Շուրջպարն է հորդում,—

Օ, երգ, քաջություն, կործանում, դիմակ...

Հարմոն, կրկին դո՞ւ։

* * *

Աշխատիր, տքնիր, աշխատիր համառ,

Կլինես, անշուշտ, տգեղ սապատով՝

Քո երկար, ազնիվ գործերի համար

Եվ երկար, ազնիվ քո աշխատանքով։

Ուրիշը կզգա բերկրանքը տոնի,

Ուրիշը կերգի երգերդ բանտված,

Ուրիշների հետ կինը զինվորի

Շուրջպարի կերթա՝ ձեռքերը կանթած։

Իմացիր, որ դու մտնելով շուրջպար՝

Ուրիշից էլ լավ կարող ես պարել,

Որ կարող ես դու ավելի հարմար

Ոսկեկար ու լայն քո գոտին լարել։

Որ քո հասակն ու իրանն ես պահել

Ուրիշներից նուրբ ու շատ սլացիկ,

Որ գեղեցիկ է այն կինը ջահել

Իր շուրջը խմբված այն մյուս կանանցից։

Նրա մեջ այրվող արյունն է եռում,

Թեև այտերը գունատ են դառել,

Նրա հոնքերը բարակ են ու նուրբ,

Նա գիտի այնպես քաղցր բարբառել։

Ա՛խ, քաղցր է, քաղցր, քաղցր ավելի.

Աշխատել, մինչև լույս իջնի բարի,

Իմանալ, որ քաջ կինը զինվորի

Գյուղից դուրս եկավ, մտավ շուրջպարի։

* * *

Ես ծնկների մոտ հանգիստ եմ առնում,

Ծնկների մոտ հին ու գաղտնի սիրո,

Շքամուտքի դեմ մրրիկն է ոռնում՝

Ճերմակ փոթորկից հրդեհ բերելով...

Ու նուրբ անունդ եմ ես կրկնում անվերջ

Քաղցրությամբ, սիրով և հիվանդագին...

Համբուրում թաքուն քղանցքներդ պերճ,

Երբ որ մրրիկն է երգում մոլեգին։

Հարբած ու դաժան իմ բանտում ավաղ,

Դու գիշերեցիր, սիրտ իմ սիրելի,

Եվ թարթիչներիդ շարքերը խաղաղ

Փակեցին ձյունե ծաղիկներն էլի։

Կարծես թե վազքը չավարտած լրիվ՝

Ուժասպառ եղա մրրիկի տակ ես,

Եվ ահա իմ դեմ ելավ ձյուներից

Մի ծաղիկ՝ սառը, անկենդան ու հեզ։

Անուշ թախիծով, թախիծով գաղտնի,

Ինչպես թափվող ձյուն ծաղկաթերթերից,

Ձյունե Աղջկա անունը նախկին

Դեռ դուրս է թռչում իմ բաց շուրթերից։

* * *

Մի կյանք սպասել, հոգնել եմ արդեն,

Եվ խոնարհվել եմ, և լուռ ժպտացել,

Արձակ մազերիդ փնջերը իմ դեմ

Ուսերիդ վրա մուգ քող են գցել։

Աշխարհը մեծ չէ և ոչ էլ հարուստ,

Եվ պետք չէ նայել հայացքով մի սև.

Չէ՞ որ հենց միայն մարդիկ են ասել,

Սպասել է պետք՝ հնազանդ ու զուսպ։

Ինչ-որ մի սրինգ, որ լի է երգով,

Երգում է տխուր, խղճալի և նուրբ,

Շոյիր չսիրած տղային ձեռքով,

Օրորիր օտար օրորոցը սուրբ։

Ես էլ այստեղ եմ բախտիս հետ մնում,

Քնարս է հնչում ցասկոտ, հանց տապար,

Առնում-տալիս եմ ես շուկաներում՝

Ե՛վ ոտնահարված, և՛ դաժան, և՛ չար։

Հավատում եմ քո մազերին — մշուշ,

Երկրպագուն եմ քո շքեղության,

Թող իմ որբ հոգին — հավատարիմ շուն —

Քո ոտքերի մոտ զնգացնի շղթան։

Եվ ահա նորից օրերում այս ջեռ,

Երբ հանդիպում եմ քո մութ հայացքին,

Ուզում եմ ես քեզ անունով կոչել,

Ապրել ու շնչել միայն քո կողքին։

Ի՜նչ է դրա դեմ երազը կյանքի,

Թույն՝ արդեն տրված թույնի հետևից,

Ես քեզ լքում եմ, ինչպես այն մեկին՝

Չփոփոխելով, չկեղծելով ինձ։

Զվարճալի է ապրել, իմանալ՝

Լուսնի տակ ոչինչ նոր չի լինելու,

Որ մեռածին է տրված հենց միայն

Ապագա կյանքի բառը ծնելու։

Եվ էլ ոչ մեկի գործը չէ արդեն՝

Ի՜նչ կտանք մարդկանց, ի՜նչ թողիր ինձ հետ,

Իսկ շիրմիս վրա մարդիկ անտարբեր

Իմ մականունը կգրեն՝ «Պոետ»։

* * *

Թակում է խաղաղ, հետո՝ քիչ բարձր,

Հետո ծիծաղում է.

Ծիծաղը պայծառ է, ցանկալի և կարծր,

Սիրտս բաբախում է։

Ես ինքս էլ չգիտեմ,

Թե ինչ է փափագում իմ ապաստանը։

Թողնողն էլ ինքս չեմ,

Բայց թռչունն է թակում

Փակ պատուհանը։

Զնդանում իմ խավար

Էլ ի՞նչ եմ երազում,

Երբ երգեր է ասում

Այդպիսի թռչունը։

Հեռացիր խավարից,

Որտեղ նա կանչում է։

* * *

Արտասուքներով դառը, փայլփլուն

Գարունն է լալիս մեզ վրա կրկին,

Շամբուտից այն կողմ կրակն է փայլում

Եվ կատաղեցնում խիզախ նժույգին։

Դու տմարդի ես կոչում ինձ կրկին,

Դու, որ տրվել ես ինձ ինչ-որ ժամի,

Բայց ախ, խանձել է քո դեմքը անկիրթ

Ընդառաջ վազող, խելահեղ քամին։

Նորից... բայց ավաղ, մեղկ է ու իզուր,

Հեռու ես սիրո կրակոտ հողմից.—

Կրքոտ է նույնիսկ երկինքը լազուր,

Կարծես երկինքն էլ լինի իմ կողմից։

Եվ արդեն մեկ է քեզ համար կարծես,

Ո՞ւմ կհանդիպես, կշոյես որի՞ն,

Եվ ո՞ւր քարշ կտա կառապանը քեզ՝

Իր կառքը տված խուլ փողոցներին։

Մեկ է, թե ով է հառաչում, կանչում,

Գուցե և այստեղ դու չկաս արդեն,

Միայն նժույգի դոփյունն է հնչում,

Որ քարշ է տալիս կառքը դեսուդեն։

Մի պահ դուրս գալով մտքերից սթափ,

Կրկին տրվեցինք սիրո քմայքին,

Հպարտանալով իմ ոչնչացմամբ

Եվ քո բնույթով, սեր իմ անմեկին։

Այժմ մոտիկ են աստղերը թվում,

Ինչպես այն անզուսպ գիշերի անցած,

Երբ որ անսահման կրքերի ծովում՝

Դու՝ նվաստ աղջիկ, գլորվեցիր ցած։

Երբ որ մենակ եմ ես ինձ հետ մնում,

Անեծք եմ հղում բացվող օրերին,

Եվ իմ առջևով սահում է, գնում

Քո պսակազերծ ստվերը էլի։

Բարեհաճությամբ, թե կշտամբանքով,

Վրեժ լուծելով, թախծելով այդպես,

Կուզես՝ ինձ դատիր, դատիր քո կամքով,

Չգիտեմ։ Արդեն մոռացել եմ քեզ։

* * *

Կեղծ պատուհաններ սև երկնում թառած,

Լուսարձակը՝ հին պալատի վրա։

Տե՛ս, անցնում է նուրբ նախշակար հագած

Եվ թուխ ժպիտը երեսին նրա։

Բայց պղտորում է գինին հայացքս,

Բոցով են լցվում երակներս մեղկ...

Արդյոք ի՞նչ երգեմ այսօր, սինյորա,

Ի՞նչ երգեմ, որ Դուք քաղցրանուշ քնեք։

ԱՎԱԶՆԵՐՈՒՄ

Տանել չե՜մ կարող բառակույտը սին,

Սիրո խղճուկ ու մաշված խոսքերի՝

«Դու ի՛մն ես», «Քո՛նն եմ», «Սիրո՜ւմ եմ», «Հավե՜տ»։

Գերվել չե՜մ սիրում։ Հպարտ հայացքով

Նայում եմ չքնաղ կնոջ աչքերին

Եվ ասում. «Հիմա գիշե՜ր է. բայց վաղն

Արևոտ ցերե՜կ կլինի։ Արի՛։

Արի՛, տիրի՜ր ինձ, ամենահաղթ կի՛րք,

Իսկ վաղն ես կերթամ ու ազատ կերգե՜մ...»։

Պա՜րզ է իմ հոգին։ Սնել են նրան

Սոճու խեժի բույրն ու աղի քամին

Փոթորկոտ ծովի՜։ Եվ նման է նա

Իմ արևախանձ, հողմահար դեմքին։

Ես գեղեցիկ եմ

Եվ ա՜յն ժլատ ու զուսպ գեղեցկությամբ,

Որ ավազներին ու Հյուսիսային ծովի՜ն է հատուկ...

Այսպես էի ես խորհում, քայլելով մեր ու ֆիննական

Սահմանագծում, և ունկնդրելով խրթին զրույցին

Կանաչ աչքերով մազոտ ֆինների։

Չորս կողմը լուռ էր։ Կառամատույցի բազրիքի առաջ,

Փնչում էր արդեն պատրաստի գնացքն

Ու մեր մաքսատան

Պահակախումբը հանգստանո՜ւմ էր ձորակի եզրին,

Երկաթգծերի ավարտման տեղում։

Այնտեղից մի նոր երկի՜ր էր բացվում,

Եվ անօթևան մի ռուսաց մատուռ

Նայում էր անհայտ, օտա՜ր այս հողին։

Այսպես էի ես խորհում։ Եվ ահա նա եկա՜վ հանկարծ

Կանգնեց բլուրի զառիվեր լանջին։ Աչքերը նրա

Շիկագո՜ւյն էին դարձել արևից ու ավազներից.

Եվ խոպոպները, որ խեժոտ էին սոճիների պես,

Վա՜ր էին թափվում նրա ուսերից երանգով լազուր։

Եկա՛վ, հայա՛ցքին իմ գազանային

Իր գազանային հայացքը հառեց, բարձր քրքջա՛ց,

Շպրտեց վրաս մի փունջ խոտ ու մի

Բուռ ոսկե ավազ, հետո վե՜ր ցատկեց

Եվ թռչկոտելով սուրա՜ց լանջն ի վար։

Ես երկար նրան հետապնդեցի։ Ծառի ճյուղերից

Քրքրվե՜լ էին շորերը հագիս և արյունոտվել

Եվ ձե՛ռք, և երե՛ս... Հալածում էի ու կանչում նրան

Ինչպես գազանի՛ն։ Նորի՛ց հալածում ու նորի՛ց կանչում

Եվ ձայնն իմ կրքոտ եղջերափողի ձայնի՜ էր նման...

Իսկ սա լոկ թեթև հետքեր էր թողնում շարժուն ավազին

Եվ սոճիների մեջ անհետացավ,

Երբ մթնշաղը հյուսվեց ծառերին։

Եվ ես պառկած եմ՝ վազքից շնչասպառ,

Մենա՜կ, ավազո՛ւմ։ Իմ բոցավառված աչքերի առաջ

Քրքջում են ո՛տք, վարսե՛ր ու մարմի՛ն

Եվ շրջազգե՜ստը՝ քամուց ծածանվող...

Պառկած խորհո՛ւմ եմ՝ գիշե՜ր է այսօր.

Վաղն էլ կլինի գիշեր, բայց ես չե՜մ շարժվի այս տեղից,

Մինչև չհասնեմ, չբռնեմ նրան, ինչպես գազանի,

Եվ փողի ձայնով նրան կանչելով,

Չկտրե՜մ նրա ճամփան ու չասեմ.

«Դու ի՜մն ես, ի՜մը» —

Եվ նա ինձ չասի.

«Ես քո՜նն եմ, քո՜նը...»։

* * *

Չի հիշում ընթացքն իր ճանապարհի

Նա՛, ով ծնվել է խուլ մի ժամանակ.

Մենք, զավակներս այս դաժան դարի,

Իրավունք չունե՜նք ոչինչ մոռանալ։

Օ՜, մոխրացնող տարինե՜ր կյանքի,

Ի՞նչ լուր կա ձեր մեջ՝ խենթությա՞ն, հույսի՞...

Ազատամարտի ահեղ կրակի

Արնոտ ցոլքը կա դեռ մեր երեսին։

Եվ համրությո՛ւն կա... Այդ ահազանգի

Թնդյո՛ւնն է փակել բերան ու ականջ,

Եվ մեր՝ երբեմն խանդավառ հոգում

Դատարկությո՜ւն է ճակատագրական...

Թող շիրիմների վրա մեր բացված,

Հնչի՛ ագռավի խուլ կռնչյունը...

Ով մեզնից շա՜տ է արժանի, Աստվա՛ծ,

Թող վայելի՜ քո արքայությունը։

ԱՐՔԱՅԱԴՈՒՍՏՐԸ

Չի եղել, չկա այս երկնքի տակ

Ավելի անուշ մի ձայն,

Եվ ուսեր քնքուշ, ձյան պես սպիտակ,

Եվ երկար վարսեր դեղձան։

Նրան են ուղղված կեսգիշերային

Երգեր, մեղեդի, հառաչ։

Նախանձն է հաճախ տանջում կույսերին.

Այդ համր դռան առաջ։

Մռայլ ասպետը՝ երեսկալը՝ փակ,

Կռիվ է տենչում ագահ։

Եվ ո՞վ է ձեռքով իր ձյունաճերմակ

Ուղարկել նրան ի մահ։

Բայց, երբ մենակ է, իր պատուհանից.

Ցուրտ աշտարակի գերին

Զննում է դաշտեր, անտառներ ու լիճ,

Նայում է տխուր հերկերին։

Քնքուշ հայացքում շողում է արցունք,

Իսկ հեռուներում, հեռվում,—

Կռունկներ, ամպեր, ձորեր ու բարձունք,

Եվ լուսայգներ են վառվում,

Եվ տիրակալն է կույսի գեղանի,

Նա, որ մոռացավ հավետ

Ճամփան հեռավոր այս մենաստանի,—

Չի դառնա երբեք նա ետ։

ՄՈՒՍԱՅԻՆ

Կա նվագներում քո խորհրդավոր

Կործանման բոթը ճակատագրական,

Պատվիրանների նզովքն ահավոր

Ու երջանկության լլկումները կան։

Եվ կա այնպիսի ուժ մի հմայող,

Որ ես պատրաստ եմ կրկնել խոսքն այն հին.

Թե գեղեցկությամբ գայթակղելով,

Դու վար ես բերում հրեշտակներին։

Ու երբ հավատն ես հեգնում ծիծաղով,

Քո գլխին հանկարծ բռնկվում է լուռ

Այն շրջանակը կարմիր ու աղոտ,

Իմ վաղուց տեսած այն պսակը հուր։

Չա՞ր ես, թե, բարի... Ո՞վ ես դու, ասա՛...

Քո մասին վաղուց կա խրթին մի խոսք՝

Դու այլոց համար հրաշք ես, մուսա՛,

Սակայն ինձ համար տանջանք ու դժոխք...

ՌԵՍՏՈՐԱՆՈՒՄ

Չեմ մոռանա երբեք (բայց եղել է, թե ոչ

Այդ երեկոն)։ Դեղին մայրամուտով այրված

Լայնացել էր, բացվել երկնակամարը ողջ,

Եվ լապտերներ էին մայրամուտին շարված։

Ես դահլիճում լեցուն նստած էի մենակ։

Ջութակն ինչ-որ տեղից սեր էր երգում անվերջ։

Եվ ես ուղարկեցի քեզ սևաթույր մի վարդ

Իմ ոսկեցոլ գինու բաժակի մեջ։

Եվ նայեցիր դու ինձ։ Ես հանդուգն ու խռով

Գլուխ տվի, աչքս քո հայացքին հառած։

Դու ասպետիդ դարձար ու ասացիր գոռոզ.

«Այս մեկն էլ է ահա սիրահարված»։

Ի պատասխան իսկույն զրնգացին լարեր,

Օդը դողաց նրանց ահագնացող երգից...

Ինձ հետ էիր քո ողջ քամահրանքով ջահել

Եվ աննկատ դողով քո նուրբ ձեռքի։

Ու պոկվեցիր, որպես ահաբեկված թռչուն,

Դու իմ կողքով անցար երազի պես թեթև,

Մետաքսները հագիդ տագնապահար շրշում,

Մարում էին խոնարհ թարթիչները քո սև։

Բայց հայելու խորքից ինձ հայացքներ նետում

Ու նետելով, ասես գոռում էիր. «Բռնիր»...

Գնչուհին էր պարում, կուրծքն էր ալևետում,

Սիրո մասին ճչում վերջալույսի մեջ հիր...

* * *

Օրհնում եմ ամենը, ինչ որ եղել է,

Եվ պետք չէ ոչինչ սրանից ավել,

Սիրտ իմ, ինչքան ես քնքշորեն սիրել,

Բանականություն, ինչքան ես վառվել։

Երջանկությունն ու տառապանքն անծիր

Խարանել են ինձ դառը կնիքով,

Իմ նախկին լույսը ես պահպանեցի

Այս անսանձ կրքի փոթորկի ներքո։

Եվ դու էլ, ում ես տանջել եմ նորով,

Ներիր։ Մենք պետք է լինենք միասին։

Այն, ինչ չի ասվի երբեք բառերով,

Քո կերպարանքում ես ճանաչեցի։

Նայում են աչքերն ուշադիր, անթարթ,

Սիրտս զարկում է, արյուն է տալիս,

Ձյունե գիշերվա խավարում հանդարտ

Նա հարթում է իր ուղին ճշմարիտ։

* * *

Սխրագործություն, քաջություն և փառք

Ես մոռացել եմ վշտերի մեջ պաղ,

Սեղանիս վրա մի հին շրջանակ,

Քո հին պատկերով փայլում է խաղաղ։

Եվ ժամը եկավ։ Հեռացար տնից,

Ես դուրս նետեցի մատանին ուխտի,

Քո դեմքը սիրուն օտար դարձավ ինձ

Եվ ուրիշ մեկը՝ տերը քո բախտի։

Պտտեցնելով պարսը անիծյալ՝

Թռան օրերս կրքով, գինով լի,—

Ես քեզ հիշեցի մեր տանը դարձյալ,

Մանկությանս պես, կանչեցի էլի։

Եվ ես էլ ահա մահացու հիվանդ,

Շնչում եմ այլ կերպ, տանջվում առանց ցավ,

Իմ մայրամուտի շողին հնազանդ,

Հավերժ գիշերի դիմաց համարձակ։

Հավերժությունը նայեց աչքերիս,

Սրտիս շնորհեց մշտական հանգիստ,

Խոնավությունը կապույտ գիշերի

Մարեց հուզմունքի հրդեհը կյանքիս։

* * *

Դու սենյակի մեջ նստել ես մենակ,

Ո՞ւմ ես ականջում,

Չգիտեմ։ Արդյոք քնա՞ծ ես հիմա,

Շնչո՞ւմ ես արդյոք, թե էլ չես շնչում։

Դռան հետևում այդ լո՞ւյսն էր՝ հանգավ.

Դու մի վախեցիր,

Ես քո մոռացված ժամն անակնկալ,

Թակում եմ՝ բացիր։

Ես գիտեմ՝ հիմա տագնապով անճար

Զառանցում ես դեռ,

Բայց միևնույնն է՝ կգամ անպատճառ,

Քո տունը, իմ հին ու իմ նուրբ ընկեր։

Դու մի վախենա հիշել ինձ կրկին,—

Ջահել էիր դու

Եվ բազմել էիր ճերմակ նժույգին,

Եվ աշնան ցուրտն էր քո դեմքը այրում։

Դու թռար այնտեղ, այնտեղ, ուր սաթն է

Քո մայրամուտի,

Անմիտ, գիտեիր դու այն ժամանակ՝

Քո վերադարձի ճամփան է մոտիկ։

Կանչեցի, սակայն հեռացար անփույթ,

Արցունք թափեցի, չարձագանքեցիր,

Տխուր ծածկվելով թիկնոցով կապույտ՝

Գորշ գիշերվա մեջ տունը լքեցիր։

Գոռոզ կեցվածքիդ՝ հանգրվան ու տուն,

Իմ լավ, իմ անգին, որտեղի՞ց գտար.

Երազիս մեջ էլ թիկնոցն է քո նույն՝

Երբ գորշ գիշերի սահմանը մտար։

Էլ չեմ երազի քնքշություն ու փառք՝

Հեռացան և սեր, և ջահելություն.

Լոկ պատկերն է քո՝ մի հին շրջանակ,

Որ դեն եմ հրում ձեռքերով իմ թույլ։

* * *

Գիշեր ու փողոց, լապտեր, դեղատուն,

Աղոտանշմար ու անիմաստ լույս։

Թեկուզ քառո՜րդ դար էլի ապրիր դու —

Նույնն է լինելու։ Չկա ելքի հույս։

Մեռնես — կսկսես սկիզբդ նորից,

Եվ կկրկնվի ողջը, ոնց հնում.

Գիշեր, սառցային ծփանք ջրհորի,

Դեղատուն, փողոց, լապտեր՝ անկյունում։

* * *

Նա ցանկանում էր առաջվա նման

Ոգևորության շողով ներշնչել

Իմ խոնջ մարմինը՝ լլկված անսահման,

Եվ սառը տունս ջերմության կոչել։

Երկնքի նման նա բացվեց լուսե,

Եվ ես չեմ կարող նրան ընդառաջ

Պարզել իմ հիվանդ ձեռքերն ու ասել,

Որ իրեն շատ եմ կարոտել առաջ։

Ես նայում էի աչքով ամայի՝

Ինչպես էր թափում նա զայրույթ ու թույն,

Մեր միջև արդեն բառեր չկային՝

Ո՛չ վիրավորանք, ո՛չ երջանկություն։

Լուռ տկարացավ սիրտը երկրային՝

Բախելով երկար և օրեր անծիր,

Երկրային բախտը ուշացավ ճամփին՝

Հեծած կատաղի կառքը եռաձի։

Հիմա խելոք ես։ Ես չեմ առարկի,

Չեմ մտնի վեճի անտեղի ու սին,

Դու հիշում ես քո սերը առաջին

Եվ ցոլքեր, ցոլքեր, և ցոլքեր լույսի։

Բայց ինչո՞ւ ցած ես խոնարհել այդքան

Դեմքդ դողդոջուն,

Քամին ծեծում է պատուհանը տան.

Հանգիստ. քո մահվան շեփորն է հնչում։

Դուռդ բաց արա և ասա, իմ սեր,

Արդյո՞ք քո օրը պայծառ է այնպես,

Ես արքայական պատրանք եմ բերել՝

Նվիրելու քեզ։

* * *

Ձիգ սեղմվել է շղթան գոյության.

Ինչպես Հռոմ են ճամփեքը տանում,

Այդպես էլ պարզ է, որ մենք ամեն բան

Ստրուկի նման նորից ենք անում։

Ես ամենքի պես նույնն եմ վիճարկում,

Որ նշմարվում է միգում գալիքի.

Վերստին սիրել Նրան երկնքում

Եվ դավաճանել մեր երկրում կրկին։

* * *

Վաղ մանկությունից տեսիլքներ անտակ

Եվ դեղին գույներ մշուշը շոյող,

Վարդերն են փայլում ցանկապատի տակ,

Եվ զանգակներն են երգում մեղմօրոր։

Չարաճճի են աղջիկներն անչափ,

Նրանց հայացքը՝ հանդուգն ու լուսե,

Բայց մեկն անսկիզբ շրջապտույտում

Գործում է, գործում նախշեր մետաքսե։

Երկչոտ հույսերն են տանջալի հսկում,

Եվ տեսնում է նա անգո երազներ,

Թե՝ հանկարծակի պատերի ոսկում

Շարժվում են ինչ-որ կարմիր հագուստներ։

Նա ամբողջ դեմքով խոնարհվեց ներքև,

Բայց ո՞ւր... իր ոսկե թարթիչների տակ

Նա բո՞ւք է արդյոք տեսնում բազմաթև,

Թե՞ բերանքսիվայր փռված հրեշտակ։

Թուխ հրեշտակը շարժումով ճյուղի

Շշնջաց. «Բարև, գեղեցիկ ես դու».

Նա ցնցվեց, դողաց այդ կրքոտ լուրից,

Ուսից ցած ընկան ծամերը երկու։

Եվ հրեշտակի թևերն են սահում,

Եվ շշնջում են՝ մոտ եկ ավելի...

Իսկ նա առանց ուժ ցած է խոնարհում

Մթնած ու պղտոր հայացքը էլի։

Եվ չի հավատում. «Ե՞ս եմ, արդյոք՝ ե՞ս».

Ձեռքով փակում է կուրծքը կիսամերկ,

Բայց սևանում են հեռուներն հրկեզ,—

Էլ ո՛չ մի շարժում, ո՛չ հառաչ, ո՛չ երգ։

Այդ պահին հանկարծ տանջանքով անանց

Լույս իջավ նրա դեմքին աղոտուն,

Քմահաճ նշան — մարմինն է նրանց

Փռյուգիական անգղը պատռոտում։

Լոկ նկարիչը քողի հետևից

Խաչակնքում է՝ կրքերին գերի,

Եվ ասում. «Չքվեք անհավատ ու պիղծ,

Այստեղ սուրբ սիրո վայրն է անթերի»։

* * *

Դու լուսեղեն ես անմեղ ձյան նման,

Ճերմակ ես՝ նման հեռու տաճարի։

Ես չեմ հավատում այս ձիգ գիշերվան,

Այս անմխիթար երեկոներին։

Իմ հոգուն տանջված ու մելամաղձոտ

Ես չեմ կամենում հավատալ նույնպես։

Գուցե թե, իբրև ուշացած ճամփորդ,

Բախեմ խաղաղված տանդ դուռը ես։

Մի պահ մոռացած տանջանքներդ ծով՝

Անհավատարմին ինքդ կներես,

Եվ դավաճանին, ձեռքդ մեկնելով՝

Հեռավոր գարուն դու կնվիրես։

* * *

Ես է՛լ եմ սիրել։ Ես է՛լ եմ անքուն

Տանջվել խենթ սիրո հրի մեջ կիզող,

Տեսել հաղթանակ, տեսել պարտություն,

Ճանաչել կյանքում բարեկամ, ոսոխ։

Շատ էին դրանք... Իսկ ի՞նչ մնաց ինձ։

Երազի ստվերներ, հուշեր ու խոսքեր...

Եվ հիմա միայն ես ակամայից

Կրկնում եմ նրանց անունը ոսկե։

Շատ էին, այո՜, շատ էին անչափ,

Բայց մի կծիկով միացրի դրանք,

Միացրի ես խենթ մի գեղեցկությամբ,

Որի անունն է՝ իմ կիրք և իմ կյանք։

Եվ կատարելով խորհուրդը կրքիս,

Եվ խոյանալով երկրից մայրական,

Ես տեսա, որ մեկ ուրիշն է գալիս

Կրքի օթյակում ճակատագրական...

Նույն փաղաքշանքը և խոսքերը նույն,

Անդուր մի թրթիռ ագահ շուրթերին,

Եվ ուսերի փայլն այնպե՜ս դալկավուն...

Ո՜չ, աշխարհն անկիրք, մաքուր է և սին։

Եվ սիրտս լցված թրթիռով անսուտ՝

Ժայռերից ձյունոտ և ամենավես

Հեղեղ եմ ճամփում կիրճերին այն մութ,

Որտեղ սիրել ու համբուրել եմ ես։

* * *

Ծովը դանդաղ իրիկնանում է,

Եվ քո կարոտն այրում է ինձ,

Կեսգիշերից քամին սուլում է

Կոպտաբարո եղեգներից։

Լույսեր վառած առագաստին իր՝

Ափից նավերը հեռացան,

Իսկ դու՝ մթինդ, երկրայինդ,

Տանում ես ինձ երկրից դարձյալ։

Ոտից գլուխ հմայք և սուտ ես,

Ամբողջապես փախչող կրակ,

Ծովախորշի իրիկնամուտ ես՝

Մեգի թեթև ծածկոցի տակ։

Թույլ տուր ճամփիդ վառեմ և ինքս

Իմ առափնյա կրակն անշեջ,

Հյուսեմ սիրո քնքուշ ծաղիկս

Չարչարանաց պսակիդ մեջ...

Ուխտելն անսուտ, ուխտելը ճիշտ է.

Դարձյալ ինձ մոտ ես դու վազում։

Սիրահարված սրտերը մի՜շտ էլ

Մի քաղցր մահ են երազում։

* * *

Բոսոր հորդում է մի լույս ոսկեհուր

Ծխի մեջ անխախտ,

Կանչում է դեպի դրախտը անլուր,

Բայց չկա դրախտ։

Այս խենթ, գորշ-կարմիր մուժում հոգեթով

Զանգերը մեկ-մեկ

Ի՞նչ են ավետում անհույս հավատով,

Երբ մուժ է և մեգ։

Եվ, թեև բարձր է զանգն այս տոնական

Առօրյա մուժում,

Այդ վեճն ավելի ծանր ու տիրական

Քուն է ինձ գուժում։

ՈՒՐՈՒՐԸ

Քնած, ամայի հովիտներն ի վեր

Ուրուրն իր սահուն պտույտն է տալիս,

Նայում խրճիթին, ուր մայրը թեքվել

Ու որդու վրա իր լացն է լալիս։

«Ա՛ռ հացի փշուր, ա՛ռ, իմ կուրծքը առ,

Մեծացիր խոնարհ ու քո խաչը տար»։

Դարերն են քայլում, պատերազմ, խռովք...

Հրդեհի ծուխն է փռվում գյուղերին,

Իսկ դու, նույնն ես դու, հայրենի իմ հող,

Քո գեղեցկությամբ սգավոր ու հին։

Մինչև ե՞րբ պիտի մայրն այդպես լացի,

Մինչև ե՞րբ՝ ուրուրն այդպես թևածի։

* * *

Թավ խոտերի մեջ կկորչես կրկին։

Իր տանը խաղաղ կայցելես նրան...

Հյուսքով կփարվի, ձեռքով կգրկի,

Գեղուհին կասի. «Բարև՜, իմ իշխա՜ն։

Ա՛յ, երեկ այստեղ գաղձն է ոլորվել։

Ա՛յ, թփին ճերմակ վարդեր են բացվում։

Ո՞ւր էիր կորել, ի՞նչ լուր ես բերել,

Ո՞վ է մեզ սիրում, ատում, հալածում»։

Կմոռանաս, որ օրերն են թևում,

Ով հպարտ է, չար՝ կներես նրան,

Եվ դու կտեսնես ամպամած հեռուն,

Կլսես հեռու երգը գյուղական...

Սիրտն օտար երկրի համար կլացի,

Մարտի կկանչի հարազատ մի ձայն...

Նա կասի. «Մնա՜ս բարով։ Շուտ դարձիր»։

Եվ կղողանջի զանգակը դարձյալ...

* * *

Նախերգող գարնան նինջ, ծաղկանց գույն սրտահույզ,

Եվ անհետ անցնող օր, երկնքում մարող լույս։

Լուսամուտը բացի, յասամանն էր ծաղկած։

Դա գարնանն է եղել, թռչում էր օրն անդարձ։

Փռվեց գույնը ծաղկանց, ու քիվին քնքշաբար

Իր ստվերը նետեց բերկրալի մի շուրջառ։

Ու հրճվեց իմ հոգին՝ անձկությունը թողած,

Բացեցի պատուհանը, ու մարմինս դողաց։

Չգիտեմ որտեղից նա փարվեց իմ դեմքին,

Երգելով, այրվելով հայտնվեց սանդուղքին։

* * *

Արևը չի վերադառնա։

Շատրովսկի, «Ձյունանուշիկը»

Երազները՝ անկախ, գույներն են պայծառ,

Ես չեմ ափսոսում աստղերին դժգույն։

Նայիր, ինչպես է արփին մեղմաբար

Խստորոշ խաչը լաջվարդում գգվում։

Այդ շոյանքներին հանձնվում է նա,

Այնպես, ինչպես մենք, իրիկնամուտին,

Քանզի Արևը չի վերադառնա,

Երբ կուլ կգնա թանձրացող մութին։

Այն մայր կմտնի, և քար դեմքերով

Մենք կհամրանանք, խաչը կմարի,

Նորից կսթափվենք, լուռ ընկրկելով

Դեպի սառնությունն անգույն աստղերի։

ՍՖԻՆՔՍԸ

Արթնացավ մունջ հեքիաթն ավազի ու քամու,

Բարձրացավ գլուխը վեհորեն։

Դողացին շուրթերը անարգված դիցուհու

Եվ ահա, թվում է, կխոսեն...

Բեկվեցին կեռմանով հոնքերը զայրացած,

Թաղվում են ճիրաններն ավազում...

Լսում եմ, մոռացված սեր բառը շշնջաց,

Մոռացված, կենդանի այն լեզուն...

Բայց սորուն ավազում խրվելու փոխանակ

Ուղղվում են թաթերը նրա ձիգ...

Եվ նորից իմ դիմաց՝ լոկ գաղտնի մի ակնարկ՝

Հաղթությունն անմեկին երազի։

ԿՈՒՇՏ ԿԵՐԱԾՆԵՐԸ

Նրանք վաղուց է, որ տանջում են ինձ.

Երազանքների բովում կուսական,

Տառապում էին նրանք ձանձրույթից,

Տրորում ճերմակ ծաղկունքը գարնան։

Եվ նրանց հարուստ ճաշատներում,

Գլխավերևում թասերի, տիկնանց,

Վայելուչ, տաղտուկ ճաշի վերևում

Լույսն էլեկտրական մարում է հանկարծ։

Ինչ-որ մոմեր են վառվում մշուշում,

Շրջագծվում են դեմքերը դեղին,

Եվ մագաղաթյա խոսքերն են ֆշշում,

Ու հազիվ են զոռ տալիս գլխներին։

Այդպես ամեն բան խառնվեց մեկից,

Թախծանքը պատեց փորերին անկուշտ,

Քանի որ տաշտը շուռ եկավ հիմքից,

Եվ անհանգիստ է նեխած գոմն անշուշտ։

Հիմա նրանց խեղճ մի բախտ է սպասում.

Սուզվել է տունը գրկում խավարի,

Ականջին հացի աղերսն է հասնում,

Օտար դրոշի քրքիջը կարմիր։

Թող իրենց սովոր դարն ապրեն նրանք,

Նրանց կշտությունն ափսոս է խախտել,

Միայն թե կյանքին այդ անփառունակ

Մեր զավակները չընդօրինակեն։

* * *

Դեռ գեղեցիկ է երկինքը անշող,

Անշող հեռաստանը՝ անհույս ու անօդ,

Դեռ աղքատներին խեղճ ու մուրացող

Չի գթում ոչ ոք, չի գթում ոչ ոք։

Կորավ խորշերում ձայնը ամբոխի,

Ձուլվեց Նևայի ջրերին արթուն։

Վայրագ լաց ու կոծ. «Տապալի՛ր, փոխի՛ր»։

Քնկոտ ալիքից ո՛չ մի գթություն...

Եվ ձմեռային պալատն է ցարի

Պատել պաղ լույսով երկնքում դժգույն,

Ու սև արձանը չի պատասխանի,

Քանի դեռ չկա լուսայգը շողուն։

Ուրեմն՝ անտակ ջրերի գլխին

Թող սուրն իր կախի ավելի համառ,

Զուր ձեռնոց նետի վայրագ ամբոխին,

Ընկնի հինավուրց հեքիաթի համար...

ԾՈՎԻ ԵՐԳԸ

Ծովն ինձ նշանի մատանի բերեց,

Ծովն իմ արևառ երեսն համբուրեց։

Հարսնեվորվեց խռովքը ծովի,

Անհարսնացու խորքը ծովի։

Կյանքն անհայտ է նրա հետ,

Մահը անհայտ՝ նրա հետ,

Պաղ ու ազատ նա հավետ։

Ու ճեմում ենք բոցերն անցած,

Կապույտ ջրեր, վարդ լուսաբաց...

Շնչի՛ր, աղի ու կատաղի դու քամի,

Հերքը խռիվ, երգը ցրիվ տուր, քամի՜,

Իրար խառնիր, քշիր նավ ու ջուր, քամի՛։

ՎՅԱՉԵՍԼԱՎ ԻՎԱՆՈՎ

ՕԳՈՍՏՈՍ

Երկնի Կախարդուհու մանգաղը լուռ

Գծում է՝ «Բարև»... Արծաթակուռ

Զնգուն մանգաղ, որ կտրում է ոսկին:

Երկնում արծաթ, իսկ դաշտերում՝ ոսկի:

Սանձեց սառնասրսուռ ժամանակին

Լուսինն ու ետ բերեց արեգակին:

Երկա՜ր մի օր Երկրին շոյեց Արևը.

Նա իրիկվա լճի մեջ վերևից

Լցնում էր կենարար հալված ոսկին.

Նավաթիակից ցայտում էր ոսկի:

Դեղձերը ոսկեգույնով էին վառվել.

Հայելի-թշերին՝ արտացոլված Արև:

Բայց մինչ Կախարդուհին ցրտին կանչեր՝

Փայլող տիրակալը հոգնատանջ էր.

Ամպերին էր բաժանում իր ոսկին

Չհաշվելով՝ որքա՜ն հնձվեց ոսկի։

Վաղ մտավ դղյակն իր... Այգու տերը

Կարմիր լճափոսում պիտի պարի:

ՍԼՈՒՉԵՎՍԿՈՒ ՍՏՎԵՐՆԵՐԸ

Օ՜, ողջույն քեզ, Սլուչևսկու ստվեր անբիծ,

Քո նախընտրած պոետների մեջ ես

Քեզ համար պոետ՝ չտեսնված,

Հանց աստղ՝ իրիկվա լույսերի մեջ։

Երբ քո հանճարը հանդուգն ցատկերով

Հասնում էր նոր աստիճանի, ապա

Պայթում էր՝ պոետական պատկերով

Արտասովոր բաներն իրար կապած:

Այդ օրերին՝ անտուն ու ավարա՝

Հետևում էի քեզ հեռո՜ւ հեռվից...

Որքա՜ն է թանկ ընտրելդ անվարան,

Եվ գովքդ՝ որքա՜ն քաղցր ու անմոռաց:

ՔՆՔՈՒՇ ԳԱՂՏՆԻՔ

Առանց զարդ էլ շքեղ իմ խոսքը կասեմ, եթե ասելիքս

Ճշմարիտ է... Եթե ոչ, ապա ես իզուր եմ ապրել:

Երկար ու մոլոր ճամփա եմ անցել, ու թե խաբում է խոսքս

Մահը ուրեմն հմայել է ինձ ու Սերն է խաբել։

Սրտիս մեջ, բաժանման մատանիով,

Սերն ավետիս գրեց.

Մահը, դարձի մատանիով, ուխտն արձանագրեց։

Ստում են երազի շուրթերը, մարգարե սիրտը՝ չի խաբում:

Սիրել եմ կյանքում, ու գիտեմ, որ Գաղտնիքը՝ նուրբ է:

Գաղտնիքը՝ քնքուշ է, ահա իմ խոսքը, իսկ կյանքը՝ օրորոցի պես:

Մահը՝ տատմեր է. հողում մենք նոր օրորոց կգտնենք:

Աշխարհի հավերժությունը՝ ամուսնությունն է ու հարսնացուն,

Հարսանեկան լույսը՝ Աստծո գիշերն աստղազարդ:

Գաղտնիքը՝ քնքուշ է. Սերը՝ համբուրում, գուրգուրում է՝ Ներումը:

Ամենը, ինչ տեսնեմ՝ կգրկի Փեսան պսակով լուսե:

Նա, ով իր մեջ չի գտել երանության խմորման տակառը,

Քաղցր կյանքի ամեն մի կաթիլ պահում է խառնարանում:

Ով տեղյակ է իր երանությունից, սերմի պես կծլարձակի

Երանության գույնով, որ կտա միակ իր Վարդին...

Գաղտնիքը, եղբայրներ, քնքուշ է, պսակեք Գաղտնիքը Վարդով,

Մեղմ ժպիտով գերեզմանի, սիրո քնքուշ կնիքով:

ՍԼԱՎՈՆԱԿԱՆ ԿԱՆԱՑԻՈՒԹՅՈՒՆ

Մ. Ա. Բորոդաևսկայային

Ո՜նց է սլավոնական խոսվածքը քնքուշ

Կանացի քիմքը շոյում: Որքա՜ն անուշ է

Բուրում մշուշը՝ մարելով լուսնահունց

Բայական «լա»3-ի դեմ դանդաղաշունչ։

Ծածկոցի օդեղեն փաղաքշանքով,

Քնքուշ երազանքների թովչանքով

Հնչում է կնոջ մասին... Իսկ կինը,

Երգում է նրա մասին...— հմայք է:

ԸՆԹՐԻՔ, ԼԵՈՆԱՐԴՈ

Ալեքսանդրա Վասիլիևնա Հոլշտեյնին

Ո՜վ հյուսիսի հյուր, երբ ճանապարհը քո

Տանում է դեպ միակ քաղաքի դուռը,

Ուր տաճարն է փայլում, ու ճերմակ շուքով

Եթերային լեռան պես ծլում է լուռ,

Բայց գեղեցկությունն այդ խոնարհ է ու մեղկ,

Հանց աղքատ պատերի գունատ մի կանթեղ,

Դու Աստծո սուրբ ընթրիքի հյուրը եղիր,

Դու մարմարե պարտեզից գնա այնտեղ։

Ջանա՛, աստ վիշտն է աշխարհի, սկիհի լեղին:

Տեսնո՞ւմ ես լույսը՝ գծերի տակ թաքուն,

Չարի մարտակոչը՝ Բարու որդիներին։

Պատուհաններում՝ կապույտ մի իրիկուն.

Բիլ եթերից ստեղծված Գեղեցկությունը

Հանդարտ իջնում է սեղանին ծիսական։

ԿՈԼԻԶԵՈՒՄ

Great is their love, who love in sin and fear.

Byron

Մեծ է նրանց սերը, ովքեր սիրում են մեղքի և վախի մեջ:

Բայրոն

Մարում էր օրը՝ խոնավ ու խուճուճ,

Կրակ ցանելով ամպերի մեջ խաժ:

Մռայլվում, անէանում էր քիչ-քիչ

Կոլիզեումի քաոսը անշարժ:

Անհուն խավարից ճակատագրերի

Աչքեր էին նայում վերժամանակյա...

Ճանապարհում էինք փոթորիկներից

Խոնջացած օրը դեպ քունն իրիկվա՝

Քարերի մեջ, որոնց հավերժությունը

Սրբագործված է արյամբ ու մեղքով՝

Մատնելով սիրո փշոտ հանցանքն ու

Հուսահատության ոգին կեղեքող,

Ամոթխած, հանց երկու անկամ տերև,

Որոնց հենց ազատությունն է գերել,

Մինչև քամին՝ նրանց վայր գցող,

Նորից բաժանի թեթև հոգոցով...

ԻՏԱԼԻԱ

Աստվածների երկրում, ուր երկինքն է հստակ,

Ու ձիթենյաց մեջ, ուր ծովն է ճառագայթում,

Ուր Պիզան է քնած, Արնո գետն է արթուն,

Դափնեվարդն է ծաղկում հին-հին պատերի տակ։

Ես երջանիկ էի, սուրբ սափորներ, գտած

Երախտիքի հոտը, որ դողաց իմ սրտում,

Զի աստված ինձ հասավ նենգորեն ու խնդուն,

Ուր դուք էիք զնգում փոթորկոտ ու գթած։

Այնտեղ, այնտեղ, օ՜ ուր մահն է ազատ-արձակ։

Ուր երազն ու հոգու շունչն է եթերային,

Շողն իրիկվա բռնած թափառում եմ անձայն։

Եվ սնապաշտ, խոնարհ ուխտագնացն անցավ,

Շրջեց տաճարի մեջ լքված ու ամայի՝

Տատասկներում այս նոր փնտրելով վարդն անցյալ։

ՍՈՒԲԻԱԿՈՅԻ ՎԱՆՔԸ

Իմ թիկունքում՝ կատարների ալ օվկիանոս,

Թե՛ խաչ, թե՛ դուռ՝ լեռան կածանի վերջում են,

Որտեղ քարե կաղնիների բներն անխոս

Ժայռին հակել սև սաղարթները՝ անրջում են:

Հանց օձերի վտառ, արմատները ժայռի

Ներթափանցել են մինչև վերքերը ցանցկեն.

Ամուր է ցանցը այդ, ինչպես հենքը իրենց,

Զուր է փորձում հողմը օթևանն այդ ցնցել:

Մտնում եմ: Պատերին սրբերի ստվերներ են.

Սանդուղքներն իջնում են դեպ ստորգետնյա խավար.

Զոհասեղան... Վերում՝ քարանձավի կամար:

Քամու քաղաք. կախված ժայռերի հոխորտոց.

Արթնացել են խորունկ ջրերի որոտից...

Առեղծվածային վարդեր են շուրջ բոլորը:

LA PINETA4

Հնազանդ օրն իջնում էր հոգնած ամպերից,

Եվ հնազանդ, ինչպես շուրթերը փակված,

Նկուն էր լռությունը կանաչ պուրակների,

Անձայն էր հեռաստանը, տերևներն էին հակված,

Ջերմությունը հոսեց, իբրև խոնջանքը տաք,

Կաղնիների խղճուկ փայլի վրա բարձունքից,

Եվ խոնավ հողը, խաշամի կույտերի տակ,

Խոնարհ ու սուրբ էր, ինչպես Մահն ու Հունձքը...

Օ՜, մեռյալ Ռավեննա, այսպիսին հայտնվեց ինձ

Գովերգված անտառդ, դու՝ սրբությունների մեջ,

Խճանկարներիդ ոսկու տակ ինքնամոռաց քնած:

Այս էին երազներդ, անապատներիդ վիշտը,

Որտեղ խոնարհ է Մահը՝ աշխարհի Թևի տակ

Փայփայելով Կյանքը, ինչպես ձեթի ճրագ:

ՄԵՌԱԾ ԱՐՔԱՅԱԴՈՒՍՏՐԸ

Մահացած ճերմակ մարգագետինը

Մղտանում է գունատությամբ կույսի։

Մառախուղի պատվար-քուլերն անդին

Ցոլում է ալ պսակն արշալույսի։

Լուսնի վուշով պատված դագաղի մեջ՝

Արքայադուստր՝ ճակատին՝ պսակ...

Ամպերից անդին՝ լուսնալույս անվերջ,

Իսկ իմ հոգում՝ ամայություն է երգեցիկ...

ԼԵԹԱ

Օ՜ սիրտ իմ, տրտում քո ճամփան՝

Գագաթնաշարք՝ չարչարանքի...

Դարձել է ձայնս անքանքար,

Ջահել ծիծաղս՝ անսրինգ:

Եվ խունացած վիրակապում

Ցավս դարձավ անցավ, անքուն.

Պետք չեն ուշացած սեր, համբույր...

Օտար քամիների ներքո:

Գիշերը, Լեթան մեր միջև

Փորել է հունը իր հանդարտ,

Ուշացող լուսաբացի մեջ

Դամբանական է լուսառատ:

ԼԱՏԻՆԱԿԱՆ ԹԱՂԱՄԱՍ

Է. Ս. Կռուգլիկովային

Որտե՞ղ է, որ սիրված է աշակերտը:

Որտե՞ղ է՝ երիտասարդությունը՝ տաք,

Կրակոտ աչքերով, երազանքը՝ սրտում,

Գոչյունը՝ շուրթերին... Իսկ խեղկատակը

Զվարճացնում է խաղքով անցորդներին:

Ո՞ւր են դափնիներդ, բանաստեղծ, տրիբուն...

Իգաճիչի՞, ծխի՞ մեջ: Ո՞ւր է խավարը այն

Ուր Դանթեն ու Աբելարդը խորհում էին օրնիբուն,

Ուր ազատ էր խոսքը, հանճարները՝ փնթի,

Ուր միությունն ընդմիշտ հակամարտող էր,

Հանց սարմատների հետ տափաստանի:

Ուր քարե Դիանաների սերը՝ արևին,

Ու Հռոմի գետնանձավներն էին քսվել լուսնին...

Այո, սա քո հին քաղաքն է, Հուլիանոս։

ՆԵՄԻ ԼՃԻ ՔՈՒՐՄԸ

Լուսնային բալլադ

Կանգնել եմ ստվերում կաղնիների տակ,

Հանց նվիրական հողերիդ պահակ,

Ո՜վ արծաթե ուղիների Տեր:

Լճախորշերով քարշ է գալիս սև

Երկնում լողացող մակույկը անտես

Աստվածային գաղտնի ցանցերի:

Եվ քարշ են գալիս, փորում ժայռի տակ,

Օձ-ալիքները՝ հանգույցներով ճերմակ.

Եվ ճյուղերի լուսաճեղքերում,

Հմայախոս շրջաններ գոցելով,

Դու այդ օղազրահին կոփածո

Կուսական խոպոպներ ես շարում:

Հիմա սպասում եմ սրբարանի մոտ,

Կգա՞ գիշերը մրցակիցս մոտ...

Մաքուր, ճյուղերդ հափշտակած՝

Ոսկե ավարով ցնծացող զինյալ,

Որի ձեռքով էլ ես կընկնեմ, և նա

Կառնի խաչն ու սուրս վաստակած:

Դատապարտվա՞ծ է, Դիանա, քո զինվորը,

Ոռոգել բլուրն այս արյունով իր նոր՝

Հաղթելով մարտերում արյունալի:

Եվ դու կիջնես ճերմակ հագուստներով,

Մահացած շուրթերին նորեկի

Երկնային համբույր պատկերելու:

Եվ մինչ քո գաղտնիքներին արժանի,

Ռազմիկ չգա, կլինեմ ամեն ժամ

Քրմի, զոհի, տաճարի պահակ։

Կլսեմ տերևների սոսափը,

Կորսամ հպումի դողը քո ափի

Իբրև սրիս դիպչող լույսի կոհակ:

ՍԵՐ

Մենք՝ կայծակնահար երկու ծառաբուն.

Երկու բոց՝ խորքում սոճուտի մթան,

Մենք՝ երկու նժույգ, որոնք տառապում,—

Կրում են հլու մեկ սանձ ու խթան։

Մենք՝ վառ ասուպներ մի մթար ափում,

Նույն բախտի նետեր, որ թիրախ գտա՜ն,—

Մենք՝ երկու կաթիլ տեղատարափում,

Երկու լուսամուտ մենավոր մի տա՜ն։

Մենք՝ ստվերների մի զույգ՝ վշտացյալ

Սուրբ աստվածային դամբանի վրա.

Գեղեցկությունն է ուր հանգչում անցյալ։

Երկբարբառ շուրթեր գաղտնի՜ հառաչի,

Ինքներս մեզ՝ Սֆինքս,— մեկ դեմքը նրա...

Մենք՝ երկու թևեր մեն-միակ խաչի։

MI FUR LE SERPI AMICHE

Օձերն իմ ընկերուհիներն էին
Դանթե, XXV, 4

Վալերի Բրյուսովին

Ես տրորում եմ ձյունը բարձրագույն

Կուսական ալմաստե անապատի

Սգվոր սրբության կապույտի տակ.

Դու օշինդրաբույր մթան մեջ տաք

Ժողվում ես դառը վայելքների թույնը:

Չքվող մի ամպ, եթեր դարձավ անգո

Խորը ցածում է աշխարհն անէացել...

Իսկ դու, ինքդ քեզ դեռ չես բացվել,

Եվ չարչարանքով դեռ չես հղացել,

Թե վերջ ի վերջո ով է կուռքը քո:

Օրվա պես, ջահել ես նոր տանջանքով.

Գիշերվա պես, իմ տխրությունը հին է:

Ես գիտեմ շեփորի սովի գինը,

Այդ մուրճը իմ գլխին էլ է զարկել,

Մինչ այն, երբ ցուրտը անարգել

Խաչվում էր, ասես պողպատ շնչեր։

Ես էլ օձի հանգույցների մի ստրուկ էի,

Եվ տենչում էի խայթոցի խարան:

Բայց վերջին գայթակղման քուրան

Անիծեցի, և Էմմաուսի5 արևով

Օրերս ոսկե դարձան կտրուկ:

Տառապյալ գեղեցկության կամարը

Տանում է ճամփով հանցագործի:

Էլի մի հաղթահարելու անցում,

Էլի մի տառապանք, բայց մահացու,

Եվ ահա... Դո՛ւ ես ելնում կամաց:

SOLUS

Նա, ում աչքերին անթարթ

Նայեց Գաղտնիքը բնության.

Ում վրա տիեզերասաղարթն

Աստղե պտուղներով հակվեց

Եվ այդ ստվերով Ոգին հով արեց.

Ով օրն է տեսել ելիսեյան ու

Բարդու պես ճերմակ յասաման,

Ով Արևային սքեմ հագած՝

Արևին զոհ է խոստացված,

Հանց ճուշի մեջ կորած կաղնին...

Նա կլինի, սառն ու հանգիստ,

Եվ հանց Երկրի բևեռ-մագնիս,

Սիրտ կկապի, կամք կձգի,—

Միակը... in Mundo Solus6:

ԿԵՆՏԱՎՐՈՍ

Եվ անտառում ծնվեցիք
Կիտովրաս, երգչուհի:
Ով ականջալուր երգ է կորել,
Մինչև երեկոյան լսելը հոր:

Ս. Գորոդեցկի, «Յար»

Թրև գալով աշնանային հանքերում՝

Կարմրատերև, մգափուշ անտառներում,

Պատասխանիր ճռճռացող կոճղերին,

Նայիր ուղղությամբ գաղտնի հսկողների:

Ե՛վ քեզ հետ եմ, և՛ հեռվում, աներևույթ

Քո թիկունքում եմ, սեր իմ, բայց հեռվում...

Շատ ցանկալի և մոտ եմ պատկերվում,

Մոտ եմ պատկերվում՝ հանդիպելիս մտքում:

Քո հետևից քայլում եմ, կախարդում՝

Քեզնից թաքնվել հասցնելով,

Գամված են աչքերս, չե՛մ թարթում...

Հայացքս պահում եմ՝ քեզ հասնելով.

Որ իշխող հայացքն իմ չհուզի,

Չխանգարի քո զրնգուն ձայնին,

Որ հոտաղ Էրոսը Կենտավրոսին

Աշնան հանքերում ոտնակապ անի։

ԵՐԿՈՒ ՀԱՅԱՑՔ

Բարձունքների լճեր անշարժ,

Լեռան բիբեր խոռոչավոր...

Հանելուկ-հայացքի մուժով

Երկնի հայացքն են չափում խոր:

Դու կասես. «Սատիրը վայրի

Գաղտնիքն ասաց մոյրաների.

Թե՝ լավագույն ճակատագիրը

Չծնվելն է այս աշխարհում»:

ՀՈԳԵԳԱԼՈՒՍՏ

Անտառապահի աղջիկն անմոռուկ քաղեց թավուտում

Հոգեգալուստին,

Պսակներ հյուսեց գետափի՜ն նստած, լողացավ գետում

Հոգեգալուստին...

Դալուկ փերու պես փիրուզեպսակ պառկած է լաստ՜ին։

Սոճուտի խորքում կացինը հնչեց չոր ու թնդաձայն

Հոգեգալուստին։

Անտառապահը խեժոտ կացինով դուրս ելավ կածան

Հոգեգալուստին։

Դագաղն է տաշում, դուրը վշտացած զարնում է ոստին։

Մթան մեջ, մաքուր սենյակում վառվող մոմն է երևում

Հոգեգալուստին:

Թոշնած պսակն է թախծում մեռածի գլխավերևում

Հոգեգալուստին։

Սոճուտն աղմկում, գետն է թավուտում խշշում վերստին...

* * *

Հոգու ձմեռ: Նրա ճառագայթով

Կենդանի արևը ջերմացնում է դեռ,

Իսկ ինքը ձյունակույտերում է սառել՝

Հողմի թախծոտ երգի հետ գայթելով:

Ցախի մի խուրձ՝ բուխարիկի համար,

Ձավար եփիր, քո ժամն է մոտեցողը...

Հետո քնիր, երբ նինջն ամեն բան ցողի...

Խորն է հավերժության գերեզմանը:

Ակունքն է սառել կենարար հեղուկի,

Հոսուն կրակի ակն է քարացել,

Դուք, սավանի տակ ինձ մի՛ փնտրեցեք:

Իր դագաղն է քաշում, իմ կրկնակը՝ ստրուկ,

Իսկ ես՝ իսկականս, նյութից հեռացել,

Անձեռակերտ տաճար եմ կառուցում:

* * *

Աղքատացան սաղարթները ոսկեղեն։

Աշնանային սրահները թափանցեց

Վառ կապույտը խոր ու խաղաղ երկնքի։

Վերածվել է բարակաբուն պուրակը

Եկեղեցու՝ ընդարձակ ու քարակոփ,

Ծուխ է կանգնած սյունաշարում սպիտակ։

Զարդանախշի լուսաթափանց դռներին՝

Վարագույրներ,— ինչպես տիրոջ ձկնորսի

Ուռկանները՝ պատառոտված ծովի մեջ,—

Ի՞նչ է արդյոք քո ցնցոտին սրբազան

Նախադռանն այս սպիտակ տաճարի.

Ոսկի... աղքատ... երգ։

ՈԳԻՆ

Գիշերվա անդունդի վրա, այրվելով,

Ոգին սնում էր Սիրո աշխարհներ.

Իմ հոգին, ճախրելով, ընդլայնվելով՝

Ողջունում էր լուսատուներին,

Անդունդին՝ պատասխանում անդունդով,

Ցամաքն էր պահում անեզր գրկին,

Եվ բռնկվում էր, հնչում՝ տենդագին,

Փաղանգի հետ հրազենակիր:

Նետեց նա բոցի մեջ աշխարհների

Սերը, որպես կրակի մի ատոմ.

Նրա մեջ նայեց Կինն ինքն իրեն,

Եվ ճանաչեց իր բոցն անհատնում:

ԶՆԴԱՆ

Նոճիների շարք է սրատամ,

Ասես նիզակներ պահակի:

Փայլող շեղբով երկինքն է հատում

Լուսնի կորակող նավակը։

Քնկոտ շնչում է պղնձաձույլ

Ծփանքի աղոտ վարագույրը.

Նուրբ ասեղնագործքին չի հուզում

Լռությունը կապտաթույր:

Հեղձող է լույսը բուրումնավետ,

Գիշերը անշարժ ու համր է.

Փախչում են անշունչ ու գունատված

Թե՛ օրը, և թե՛ խավարը:

Ունեմ զույգ ջրհոր՝ երկու հայացքներ,

Ուր թաքնվում են արև ու խավար.

Ես մի թաքստոցից ձգտում եմ դեպ վեր,

Մյուսից՝ ձգտում անդունդներն ի վար:

Բախտի ջրհորներ, երկու անդունդ,

Ես ձեր հատակին եմ թողել

Սիրո գրավը՝ երկաթյա մի գունդ՝

Գերված հավերժի մի օղակ։

Դուք, որ պահում եք իմ մատանին,

Ինչո՞ւ իմ քարացած շուրթերին

Դուք կենարար հեղուկ չեք տալիս...

Խավա՞ր եք, ձեր լո՞ւյսն է թերի:

«Սիրելի՜ս, սիրելի՜ս»... Իմ անգին:

Ես հավատացի, փարվեցի,

Տեսա՝ փայլեց գիշերվա աղավնին,

Ու կրկնակն իմ ալեկոծված է:

Իմ գաղտնարանը պիտի փակեն,

Ես խորը ալիք չեմ զորի...

Երկնքում առաջնորդն աննկուն

Կանգնած իր մակույկն է վարում...

ԼՈՒՍԱԲԱՑ

Գիշերը մոգական են հնչում

Քայլերն ու անիվների ձայնը...

Դեռ աչքերը թշնամական չեն,

Դեռևս քնատ են... Սակայն,

Ցնցվեց ամեն բան, ծանրացավ՝

Գնալիս դեպ լուծն ու հոգսն իր,

Ցերեկվա մարմնի մեջ անցավ

Գիշերվա նույն ազատ հոգին:

Դղրդում է նույն կյանքը էլի.

Հին ողբ, տառապանք անմարմին...

Գիշերը վարդ էր շաղ տալիս

Այս պղտոր մշուշի շիրիմին։

ՀՈԳՆՈՒԹՅՈՒՆ

Օրն ամոթխած է, անթարթ,

Հոգնած է երեկոն գունատ.

Ձգվող հանդիպում՝ անավարտ,

Ձգվող բաժանման ակնթարթ...

Մանուշակագույն երկնքի

Լույս ու ստվերում փայլփլող,

Իջնում է լուսնի արտացոլքը,

Արուսյակն է շողերն արձակում,

Եվ մոտ են հեռուները կապույտ...

Գույն ու ձայները մարում են...

Կիսատխուր, կիսաջինջ,

Քնած էր աշխարհը, իսկ սրտում,

Անհաղորդությունն էր ննջում...

Լուսնի քնքշանքից շիկնած

Ամաչկոտ տեսիլքներն են իջնում

Քնքուշ օրերի... ժպիտով հոգնած

Նայում են աչքերով՝ խոնավ,

Թեթևաթև ու... հանգչում:

Գույն ու ձայները մարում են...

Սակայն, հանց աղմկոտ մի քաղաք,

Հնչում է հոգնած արձագանքն ու

Միալար, կամացուկ մարմրում է

Ապրված, հեռավոր օրը...

Քնեցնում, արթնացնում են ձայները

Եվ դառնություն են դառնում

Դեռ կիսատ գիտակցված բաժանման...

Ե՛վ դողում, և՛ ննջում է սրտի անդորրը...

ԱՌԱՎՈՏ

Անհագ սովս ո՞նց մարեմ,

Սիրտս վշտոտ է, խավար։

Քնատ թարթիչներիս դեմ

Քնքուշ թել է լուսավոր:

Սիրտ իմ, ո՞ւր է երազանքդ,

Ո՞ւր է վիշտդ մենավոր:

Լճի վաղորդյան ծփանքի

Վերում ծուխն է հեռավոր:

Կրկին բյուրեղյա անոթում

Աղբյուրն է բխում կենարար.

Դո՞ւ թույլ տվիր վշտի մեջ մութ,

Լույսի ճաճանչ անց կենա։

Թե՞ այստեղ, հաղթահարում էր

Եվ քո հարբելը՝ ծխապատ՝

Ապաքինում, հագեցում էր,

Եվ իրացված նպատակ...

Սո՛ւս, աստվածը ապաքինող,

Թիկունքում է հիմա իմ.

Շղարշել է նա աչքերն իմ,

Ոսկեթել ինչ-որ քողով:

Չկա սրտակեղեք վայելքում

Հետ նայելու ուժ ու կամք՝

Հանդիպել հրե աչքեր ու

Խորհուրդը խոր հասկանալ...

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ԳԱՐՈՒՆ

Լ. Դ. Ի...ային

1

Գարունը՝ ճեղքերը բոլոր,

Ձյուների մեջ սողոսկեց:

Լերկ ու սև է իմ բլուրը,

Գոլ շունչ է ելնում խորքից։

Կյանքի կարոտն է սեղմում,

Ձայնում է անտառը երկչոտ.

Օ՜հ, մշուշների այն կողմում

Ապացույցներ կան կանչող:

Երգող հոգիներն են կանչում,

Երկար, տխուր են սուլում...

Կաղնու շիկնած մաշկին՝ չոր,

Մանուկ տերև է ծլում:

Նեղվելով՝ հումուսը խոցել,

Ցցվել են սրերը խոտի...

Օրը մարում էր սղոցե

Ատամների մեջ կաղնուտի։

2

Ո՜վ, Համբարձման շքեղ վարդեր,

Փայլեցեք իմ առջև:

Գարնան մշուշը արդեն

Քուլա-քուլա է, ջերմ:

Բայց ձեզ՝ քաղցրալուր քնածին

Գարունը չի հուզում:

Ու ձեր վրա դեռ սառած է

Ձմռան խոր երազը:

Լողում է մուգ հրկիզումը

Արյան մեջ դանդաղկոտ,

Իսկ սիրտը կատաղի, անզուսպ.

— «Ապրի՛ր»,— գոչեց զարկով։

Հոգին սգում է տրտմադեմ,

Այնտեղ հորեր կան սև...

Բացել է ձյան հալոցքն արդեն

Արմատների ուսերը:

3

Օ՜, սոճիներ, ձեր մեջ, ներսում,

Արբունքն է զվարթ ուժի:

Իսկ ձեր սաղարթներն ասես՝

Շիրմից ցցվել են ժիր,

Ստվերներով ձեր մոխրագույն

Լուսաբացին կանգնել ու

Սպասում եք՝ գարնան գալուն,

Բախտի կծիկ մանելուն.

Որ իշխողը հրաշազարդ

Դեպ լեռն անապատի՝

Գարնան երկնքը հնազանդ,

Կուղղորդի գաղտնի...

Աղմկաձայն կանաչելով՝

Պատրաստ եք նորանալ,

Նոր արևներ փառավորել ու

Մահվան մեջ ոսկրանալ...

4

«Ո՞վ է ձյունս լիզում:

Ո՞ւմ է կամոք կիզվում,

Ու շարժվում տրտունջս։

Խաբկանքներ, չքացե՛ք:

Մշուշներ ծածկեցե՛ք,

Պահպանեցե՛ք խորունկ իմ նինջը»։

5

Լեռների միջև ընկած հովիտը

Քուլա-քուլա մշուշն է պատել,

Լուսավորված է գարնան ժպիտով,

Կեսօրվա երկնքով պատանի,

Ասես բարի կախարդական

Վկան եմ կույր առեղծվածի.

Հովիտ-կաթսան այս մոգական

Եռում է՝ գոլորշով պատված:

6

Գզգզված մազերը ձյան

Վերջալույսի մեջ պղնձե,

Ասես բաշեր են բոցեղեն

Հեռուն սլացող ձիերի։

Սպառնալով, լեռան ուրուն

Մթան մեջ է առկայծում:

Լճափն հազիվ է երևում,

Ասես Հադեսն է համբարձվում,

Ասես հետքով գեղեցկուհու

Դաշտերում ձնծաղկազարդ

Իր կառքը պղնձանժույգ

Քշեց խոր ընդերքի արքան:

ԱՆՔՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1

Ամենն ինչ ճախրում էր, փայլում,

Զնգաց պրծավ ու հեռացավ,

Գետն ընկավ փայլակելով...

Ցեցաթիթեռի պես անցավ:

Սավանի պես հանգիստը բարուրեց

Մարմինը դատարկված:

Բայց աչքերը անքուն

Զգում են գիշերվա դեմքը.

«Ինչու է աշխարհի դեմքը՝ կույր,

Կուրացած է ոգիս ու նկուն,

Եվ կույր ու խուլ է

Դամբարանն իմ...»։

Վառվի՛ր խավարում, սպիտակ աստղ,

Սնարի՛ն մոտեցիր մտերիմ՝ «Դու ազատ ես...»։

Իսկ հեռավոր զանգերից,

Սո՜ւս, պղինձը երգում է՝

«Ամեն ինչ իր ժամանակին»...

Սո՜ւս, ավելի մոտ՝ «Ճակատագիր»...

— «Երազ ու հունձք»...

— «Գիտեն ժամանակը իրենց»...

— «Աստղը ելնում է»...

Արի այստեղ, դեպի ինձ:

2

Քնկոտ սենյակում մշուշ է:

Դուռը սպիտակ է հանց հուշը:

Մտքերը՝ վախկոտ, անհավատարիմ,

Ասես երկար, երերուն ստվերներ են՝

Անհավանական,

Եվ անհամաչափ.

Գիշերից հարբած ուղեղն են մտնում,

Որ ծուլության կակաչի հյութ է ըմպել:

Երևում են սահանքում

Աքայադուստր-ձկները,

Պահում են գուբերի խորքում

Սպիտակ դիակները:

Նրանց ոտնաձայնը՝ անձայն,

Փխրուն են՝ քար ու խութ

Հատակին ավազուտ։

«Ստո՛ւմ եմ ես,

Մի հավատա ինձ,

Գերեզմանային եմ ես»։—

Շշնջում է դուռն ինձ:—

«Ես մահվան դիմակ եմ, դրա համար էլ սպիտակ եմ,

Բայց սպիտակ դիմակի ետևում զնդան է սև»:

«Ինձ էլ մի հավատա»:—

Շշնջում է ստվերը:—

«Նոսրանում եմ, հալվում,

Քո համար ծնում եմ

Օրը — Հանելուկ»...

Դանդա՜ղ արի, լո՛ւյս օրվա:

Թո՛ղ ինձ ստվերը գիշերվա,

Խաղ է՝ պահմտոցի:

Կյա՞նքը, թե՞ Մահն ինձ գտավ...

Ինչ-որ Մեկի թակարդի

Գործվում է ցանցը...

3

Դատավճռիս լրաբե՞րն է,

Թե անմարմին կրկնակը իմ.

Ո՞վ ես դու, որ ելար ճեմակ,

Իմ առջև, խավարում սև,

Ամբողջովին՝

Գեղեցկազարդ,

Դամբարանային

Կտավի մեջ.

Գիշերամշուշում մարող...

Դատավո՞րն ես, դահի՞ճ, պահա՞կ:

Կյանքի հրեշտա՞կ, Դև՞ը մահվան,

Եղբա՞յր ես, դագաղից հանկարծ

Հայտնվա՞ծ,

Իմ կողմից սպանված,

Պարտադրված՝

Տառապալի վերադարձի:

Թշնամի՞ ես,

Թե՞ դաշնակից:

Մռայլ պահա՞կ, շղթայակի՞ր։

Ո՞վ է զոհը, ո՞վ է քուրմը,

Հանգուցյալը, հառնեցնողը։

Նայում ենք անթարթ իրար...

Եկվոր, գերեզմանի՞ց ելար,

Թե՞ ինձ ես տանում գերեզման,

Գերեզմանոտ

Գեղեցկազարդ,

Մշուշներում Ճերմակ օրվա...

ԱՌԱԳԱՍՏ

Հողմը բռնեց հանկարծակի

Ողջ աշխարհը՝ նոր ու հին.

Տեսա ժայռեր՝ ալիքածածկ...

Եթերն էլ դողաց ահից:

Նայում էի խցից ապահով.

Ճոճվում՝ հանց ձող կշեռքի,

Նավը հողմին էր պահում

Առագաստե կուրծքը իր:

Վայրի քամին էր համընթաց,

Բռնել էր սանձերը նա,

Հուզախռով սուրում էր, հանց

Նետը դեպի նպատակ:

ՔԱՐԵ ԿԱՂՆԻՆ

Մռայլ լռակյաց, վերստին կամաց քրթմնջում եմ ես բանաստեղծություն.

Քարե կաղնին էլ մերթ կամենում է մայիսյան զնգուն տերևներ բացել,

Նիրհում է՝ բուռն բորեասն առած իր դրվագանախշ զրահի տակ ծեր.

Կանաչ թարմությամբ գարունը մթին վարագույրներից ներս է թափանցում։

Սև ճյուղքը զննիր. այս ջղաձգված հին տերևների մետաղյա ցանցում,

Ժանգոտ զնդանի երեսին ահա ծիծաղում են նուրբ ու մանուկ շիվեր։

ՀՈՐԴ ԱՆՁՐԵՎ

Անտառն է դողում անձրևից,

Ցնցվում է ծարավից կյանքի...

Բայց խորհրդավոր է ավելի

Կախարդանքն աշխարհի դայակի:

Ամեն մի տերև հեղուկ է ուզում,

Խմում է, դողում է տոչոր.

Իսկ երկնահյութը չի նվազում,

Վազում է անհագ կարկաչով:

Աստվածային ծառի սաղարթը

Թաց ամպերին ընձյուղվելով՝

Որպես կրքի բարկացայտ հայացք՝

Կայծակն է դողում ալիքվելով:

ԵՐԿԻՆՔՆ ԱՊՐՈՒՄ Է

Կույր են աղջամուղջին

Անտառը, դաշտը, հերկը...

Լուսնի ուժից ուժգին են

Ամպային հրաշքները։

Լուսնի ուժից ուժեղ են

Երկնքի ոստայնները,

Ծանծաղ գետախորշերում

Լի են վտառները:

Լեռները թեքվեցին

Դեպի կապույտ ճեղքեր:

Մութը դեռ ցածում է,

Երկնում՝ վճիտ հայացք է:

Կարապի թևերով

Երազանքն է ճախրում

Դեպի գիշերատեղ, որ

Թռչող սառցաբեկոր է։

Կարապը նստում է

Զառիվեր եզրի մոտ.

Ջրհորներին է նայում

Անհատակ ու մութ։

Այն խորքը, որտեղ մութը

Ղրկեց լույսով կապտաշեղ

Գունատ լուսատուի

Առագաստը կեռաղեղ։

ԶԻԽ

Զիխի մեջ չկա ոչ խաղողի վազ,

Ոչ հետք թզենու ցածր թփերի.

Ողջը կիզել է տապն ամենահաս։

Եվ ես զով հյուղում ննջեցի նվազ

Մինչև կեսերը շոգ սեպտեմբերի։

Իսկ հյուղի առաջ արևելական

Փառքի՝ վառվելով շափյուղաներով,

Ջրերն են ծփում խվալինական,

Եվ ինձ համար էլ դարձան դուրեկան,

Օ զիխ, բլուրներդ հարթ գլուխներով,

Եվ քո կմախքը չորացած օձի

Երկու ծովերի ժիր շրջանակում,

Եվ արև բուրող խոտերդ անգույն,

Եվ ճերմակ քարին ոլորքը գծի։

ԱՇՈՒՆ

Ընկած տերևը՝ կարմիր նվեր է,

Շրջիկ հայացքը՝ բոսոր մի երգ...

Իսկ թաղման դիպակի վերևում

Մահվան դեմքն է՝ և՛ պարզ, և՛ մեղք:

Այդպես մայրամուտի ոսկե փոշում

Ուժասպառվում է զվարթ հեռուն.

Եվ որքա՜ն թևավոր է սեգ լերանց

Տխրությունը կապույտ մշուշում:

Ծաղկեց լուսինը ճերմակով վերում,

Աղոտ երկնքում...— մաքո՜ւր է այնքան:

Համր ծառերի այրվող տերևը

Աղոթքի նման թռչում է երկար...

* * *

Դուք, որ ստեղծել եք պնակն աշխարհի,

Եվ մուսաներին՝ համերաշխ,

Դուք մեզ տանում եք այս աշխարհից

Դեպի հարևան անդրաշխարհ:

Եվ որքան ճշգրիտ է արտացոլում

Երկրի դեմքն արվեստի հայելին,

Այնքան ցնցվում ենք, ապշում ավելի.

Կյանքը այլ է, ուրիշ լույս է փայլում:

Եվ ապշում ենք ինքներս մեզնից,

Որ չենք նկատել մինչև օրն այս,

Թե ինչ կանաչ է ձյան մեջ եղևնին,

Ոնց է հովը շոյում սեզ ու հասկ:

ԳԱՐՆԱՆԱՅԻՆ ԳՈԼ

Ոսկին ծո՜ւյլ հոսեց ողջ օրը

Եվ լուսատուից կաթկթում էր...

Ասես երկնի խոնավությունը

Չպարփակեց ապակյա կորը:

Մռայլ ամպերի պատառները,

Ցողում էին դալար ընձյուղները:

Խոնավության ժպիտը վառ էր,

Կորչում էին գունատ ձյուները:

ՀՈՎԻՏ — ՏԱՃԱՐ

Երեկոյան լեռների շղարշի վրա

Աստղը փայլեց։ Վաղորդյան կատարները

Ձյունի մեջ կարթնանան, լուսնից շոյված։

Հովտի խորքում երգում են զանգակները:

Լիաձայն հանգիստ։ Մշուշը շնչելիս՝

Խամրեց հովիտը։ Սրբազան մթնշաղ։

Ազատ հոգու ձայնածում է գալիս...

Բարձունքների լռություն՝ երկյուղած:

ԴԵԼՖԻՆՆԵՐ

Քամին՝ բուրող ծաղիկներ ու կիսահալ ձյուն,

Նեղ անձավից հենց դուրս վազեց ահեղագոչ.

Եկավ, սուլեց կայմերի մեջ միջնամասի

Եվ սլացավ կապույտ ու բաց հարթավայրով։

Տրիտոնի պես նա փողհարեց խնդության կոչ,

Գարնանաբույր շունչ կովկասյան Բորեասի,

Ձեզ՝ պարողներ կորասապատ ողնաշարով,

Ձեզ՝ դելֆիններ կճատաքիթ ու լպրծուն։

Եվ գարունքի կոչեց նա ձեզ՝ եկեք բարով,

Երամակներ ապակեաչ Ներեոսի,

Նեղ անձավի ելքը մղվող ահեղագոչ

Քամին՝ բուրող ծաղիկներ ու կիսահալ ձյուն։

«ՁՄԵՌԱՑԻՆ ՍՈՆԵՏՆԵՐԻՑ»

* * *

Ճռնչում է սահնակը։ Մեռած ձյունն է լուսավոր։

Հանդիսավոր անտառում. դյութական ձյուն՝ մերկ բնին։

Արագընթաց ամպերին չի հասնի և աղավնին։

Մշուշված է երկինքը փետուրների նուրբ խավով։

Սուս, զանգերը երգում են ափի մասին հեռավոր...

Դաշտերն անփույթ տրվել են անեզրության խուլ քնին...

Եվ բախտից չես խուսափի, և ուղին է անքնին.

Օթևանի՜ր, սուրբ գիշեր, մինչև բացվի առավոտ։

Եվ տեսնում եմ ես՝ ինչպես գուշակության հայելում.

Ընտանիքն իմ մոտակա ապաստանում հավաքված

Կրակների տոնական մեղրաբույրն է վայելում։

Եվ իմ սիրտը մի թաքուն մտերմությամբ համակված

Կայծ է տենչում սոճուտից։ Բայց ձայները խլանում,

Եվ սահնակներն անխռով իմ մոտով են սլանում։

ՍՈՆԵՏ ՊԵՏՐԱՐԿԱՅԻՑ

Ոչ վառ աստղերն ասպնջական վտառով,

Ոչ առափնյա առագաստներն առլեցուն,

Ոչ գազաններն անտառների մութ ծոցում,

Ոչ հեծյալներն սպառազեն թափառող,

Ոչ հյուրերը օտար երկրից լուր բերող,

Ոչ սիրային անուշ հանգի թովչություն,

Ոչ այգու մեջ,— շատրվանն է ուր հեծում,—

Սիրագորով կանայք՝ երգող խմբերով.

Էլ չեն կարող խռովք բերել իմ սրտին.

Իմ լուսատուն՝ իմ հայելին ամեն ինչ

Թաղեց իր հետ, ենթարկեց իր կորստին։

Տեսարանը ծույլ է։ Կյանքը՝ խաղաղ նինջ։

Լոկ մահվան մեջ միտք եմ տեսնում վերստին,

Թեև, այնտեղ, պետք չէր տեսնել ինձ ոչինչ։

ՖՅՈԴՈՐ ՍՈԼՈԳՈՒԲ

* * *

Իմ նվագների ձայնը դժնախոս —

Հեռու բարբառի տխուր արձագանք.

Դառը խոսքերի թունոտ ներշնչանք,

Դո՞ւ չես ուսերըս կորացնում անխոս...

Մշուշոտ օրը հանգչում է մեգում,

Շուրջըս աշխարհն է պատի պես կանգնած,

Եվ դեպի երկիրը, իզո՛ւր ավերված,

Ճա՛նապարհ չըկա հոգնած իմ հոգում։

Եվ լոկ մի հնչյուն, մի աղոտ հնչյուն

Հասնում է երբեմն այն կողմերից ինձ,

Սակայն հրաշքի այս ըսպասումից

Պիտի մոռացվե՞ս արդյոք, դառնություն...

* * *

1

Մայիր աստղն է ցոլում վրաս,

Աստղը Մայիր.

Օ, այդ լույսով լուսավառված

Հեռու երկիր...

Երկիրն Օյլե՝ եթերային ալիքներում,

Երկիրն Օյլե։

Մայիրի պարզ լույսն է վառվում

Երկրում Օյլե...

Լիգո գետն է սիրո երկրում,

Գետն է Լիգո,

Մայիրի պարզ դեմքն օրորում

Իր ալիքով...

Քնարի թրթիռ, բուրմունք ծաղկանց,

Քնարի թրթիռ,

Համաձայն երգ չքնաղ կանանց՝

Գովքըդ Մայիր...

2

Օյլե երկրում հեռավոր ու դյութական...

Այնտեղ է իմ սերը բոլոր, իմ հոգին։

Օյլե երկրում հեռավոր ու դյութական

Նվագներով քաղցրաձայն ու համաձայն

Օրհներգում են, գովեստ երգում այն կյանքին,

Այնտեղ Մայիր աստղի ցոլքով լուսավառ՝

Ողջը ծաղկում ու երգում է այնպես պարզ,

Այնտեղ Մայիր աստղի ցոլքով լուսավառ,

Եթերային օրորումով օրորված,

Խորհրդավոր մի այլ աշխարհ է ապրում...

3

Այն ամենը, ինչ մենք չունեինք այստեղ,

Ամենը, ինչ ծնում էր երկրի վշտերը,

Ծաղկում ու փայլատակում է այստեղ,

Օ՜, Լիգոյական օրհնված դաշտեր։

Երկրի աշխարհը՝ թշնամանքի ծով,

Երկրի աշխարհն է պատված ունայնով,

Սփոփվում ենք լուռ գերեզմանոցով,

Մահու պես երկար ու մթին քնով:

Բայց Լիգոն հոսում ու գլգլում է,

Հրաշագեղ ծաղիկներն են բուրում,

Մայիրը՝ կուսական, լռին փայլում է

Հավերժ գեղեցկության երկրի վերում:

4

Քիչ-քիչ կքայքայվի աճյունն իմ,

Կներծծվի խոնավ հողին,

Ես աստղերի մեջ կգտնեմ իմ

Ուրիշ՝ Օյլե երկրի ուղին:

Երկրայինը կմոռանամ ես,

Եվ չեմ լինի այնտեղ օտար,

Երկրային սովորության պես

Այլ հրաշքի կհավատամ:

5

Մենք շուտով կմեռնենք

Երկրի երեսին,—

Մենք շուտով միասին

Օյլե կհասնենք:

Պայծառ Մայիրի տակ

Մեր սերը անբիծ,

Լուսե Մայիրի տակ

Կգտնենք նորից։

Այն, ինչ թաքցնի

Խանդոտ երկիրը,

Արևը թաքցնի —

Ցույց կտա Մայիրը:

6

Մայիրի լույսն է անկիրք

Կանանց հայացքը՝ անբիծ,—

Մայիրի փայլի ներքո

Համաշխարհի տոնը մեծ

Բերկրանքով է պատված:

Հեռու քո բերկրանքով՝

Մոտ ես, Օյլե, իմ հոգուն,—

Մոտ է բերկրանքը քո...

Անտես մի պատ է այն

Այս կրքերի դեմ ունայն:

* * *

Դուռըդ բաց ու գնա

Պարիսպի չորս բոլոր շրջիր.

Անհանգիստ է հիմա,

Սպասի՛ր, մի՛ պառկիր, մի՛ ննջիր...

Այս գիշեր գուցե քեզ

Օգնության կանչե մեկը վհատ,

Դու արդյոք կշտապե՞ս,

Կգնա՞ս ճանապարհը անհայտ...

Եվ մի՞թե կըննջվի,

Մտածիր, մութի մեջ, պատի տակ.

Մեկը քեզ կկանչի

Ե՛վ հիվանդ, և՛ հոգնած, և՛ մենակ։

Դո՛ւրս արի շուրջըդ տես,

Լապտերն ա՛ռ — կրակով պտտի՛ր.

Թեկուզ ինքըդ կորչես —

Օգնություն հայցողին ազատի՛ր...

* * *

Փոքրիկ իմ տղա,

Մանկիկ իմ սիրուն,

Չես վերադառնա,

Դու չես դառնա տուն...

Ջա՛րդ էր, կոտորա՛ծ,

Չըփախար, փոքրիկ,

Մնացիր փռված

Ճամփի մեջ լռիկ։

Եվ թշնամու ձին

Արեց ոտնատակ,

Թշնամու չար ձին —

Քո սիրտը հստակ։

Փոքրիկ իմ տղա,

Մանկիկ իմ սիրուն,

Չես վերադառնա,

Դու չես դառնա տուն...

* * *

Արթնանում եմ վաղ ես.

Աղոտ լուսադե՜մ,

Մշուշոտ ու պաղ ես —

Ելնե՞մ, թե չելնեմ...

Ո՛չ, համառ մտնում եմ

Օրորոցս խոր,

Օրորի՛ր, մայր, քունն իմ,

— Նանիկ ու օրոր...

Անցավ ջահել օրս,

Անցավ խինդ ու բոց,

Երազով այսօր ես

Դարձա օրորոց։

Չի գա հարազատս,

Կերգեմ փոխան մոր,

Օրորելով դարդըս,

— Նանիկ ու օրոր...

Սիրտըս կեղեքված է.

Ինչ անո՜ւշ ես, նինջ,

Թույնը մոռացված է,

Մանուկ եմ ես ջինջ։

Ինչ որ հավաքում եմ

Երկրում լուսավոր,

Եվ մեկն ինձ երգում է.

— Նանիկ ու օրոր...

Այնպես լույս ու պարզ է

Կապույտ աշխարհում,

Անկիրք մի երազ է

Ուժերիս տիրում,

Խմում է հոգին իմ

Մեկը մեղմօրոր,

Երգը քնքշագին է.

— Նանիկ ու օրոր...

Խավարչտին գալիս է

Արթնության րոպեն,

Օրն սպառնալից է,

Նի՛նջ, հանգար արդեն։

Չար հոգսն սկսում է

Մրթմրթոցն իր նոր,

Մեկն ինձ փսփսում է.

— Նանիկ ու օրոր...

* * *

Ցավի չար թևն է

Սրտիս վրա,

Նորից դառն օրն է

Ծագում ահա...

Ճրագիս հուրը

Հանգավ տրտում,

Եվ ո՞ւր է, ո՞ւր է

Սեր ու խնդում...

Կերթամ նորից ես

Ստրուկ հլու,

Զուր ջանքերիցս

Չարչարվելու.

Կզարթնի նոր մի

Անսրտություն,

Եվ ո՞ւր է սերն ու

Համբերություն։

* * *

Շա՜տ ես վազել, իմ տղա,

Փոշոտ ոտներդ բոբիկ,

Սիրուն ոտներդ լվա՛,

Լվա՜, նիրհի՜ր, իմ բալիկ։

Կերգեմ, կերգեմ քեզ նանիկ,

Օրոր — նանիկ, իմ բալիկ։

Քունը ծեծեց դուռը մեր,

Շշնջացի՝ արի՛ ներս,

Ե՛կ մազերը շիկահեր,

Զեռիկները կրծքին — տե՛ս։

Ու մեղմ երգում եմ նանիկ,

Օրոր — նանիկ, իմ բալիկ։

Ո՜ւր էիր քուն — «սարի տակ»։

Ի՞նչ տեսար դու — «վառ լուսնյակ»,

Ո՞ւմ հետ էիր — «իմ քրոջ»։

Քույրդ եկա՞վ մեզ մոտ — «ոչ»։

Ու մեղմ երգում եմ նանիկ,

Նանիկ, նանիկ, իմ բալիկ։

* * *

Այլ դարերում հայրենիքում մի ուրիշ,

Օ՜, թե մարդկանց ես այսքան

Խմիչք տայի դյութական՝

Այլ դարերում հայրենիքում մի ուրիշ

Իմ ջանասեր կյանքի վրա ակնապիշ

Պիտ զմայլեր դատավորը խստաբան,

Այլ դարերում հայրենիքում մի ուրիշ

Որքա՜ն անուշ գովք կասեին ինձ, որքա՜ն...

* * *

Դաշտում խավար է կրկին.

Մեկը կանչում է՝ «փրկիր».

Ինչպե՞ս փրկեմ.

Խեղճ եմ, ուժատ ու չնչին,

Հատել է ուժս վերջին.

Ես ո՞նց փրկեմ։

Ձայնում են խավարի ծոցից.

«Եղբայր իմ, մոտեցիր ինձ,

Հեշտ է միասին.

Եթե հոգնենք ճանապարհից՝

Կհեռանանք այս աշխարհից,

Կմեռնենք միասին»։

ՃՈՃԱՆԱԿ

Խաղաղ մարում էր վերջալույսը,

Արևն էր թախիծով պատվում,

Կտրի տակ ծալվել էր տան ուսը,

Պարտեզը ստվերով էր պատում։

Կեչիներն արդեն հանդարտվել էին,

Վառվում էին իրենց տեղերում։

Անցնում էր լույսից դեպի ստվերը

Ճռռացող մի ճոճ երերուն։

Իմ հոգին կիսով չափ են պատում

Հինավուրց չարություն, դառնություն,

Նա մերթ քայքայման է ձգտում,

Մերթ լույս է փնտրում, խնդություն։

Հնազանդ եմ ճակատիս գրին,

Տրվածի տերն եմ ես մինչև վերջ.

Անհուսություն է, հետո իղձերն են...

Հերթով գալիս են այս ճոճքի մեջ։

* * *

Սրտիս իջավ նորից

Տանջանքը չար,

Ստվերել է նորից

Հոգիս անչար.

Օրը էլի բացվեց

Անտանելի,

Եվ իմ լապտերը

Հանգավ էլի.

Մարեց լապտերս,

Խինդս գնաց.

Որտե՞ղ է սերս,

Որտե՞ղ մնաց։

Զուր եմ աշխատում

Օրնիբուն, անվերջ,

Ստրուկի պես, ճորտի

Կմեռնեմ ես խեղճ,

Չարությունը կուտակված

Կրկին ու կրկին

Պիտի զարթնի հանկարծ

Իմ հոգու խորքից.

Եվ համբերությունս

Մի օր կանէանա.

Որտե՞ղ կլինի սերս,

Ո՞ւր կլինի նա։

* * *

Դարանել եմ խոտի մեջ դալար,

Մոռացել եմ հոգնությունն իսպառ,—

Այդ ե՞ս ուժ չունեմ բավարար...

Ես խորն եմ նայում ու երկար:

Արևում է երկնքում սիրտս,

Հոգիս՝ ընդարձակ մի երկինք,

Երազս թռչում է քամու պես,

Շտապում է դեպի այլ մի երկիր:

Իմ երկնքում ամպերը հուշիկ

Մեկ ցրվում են, մեկ էլ կուտակվում:

Ուր են ոտքս, ձեռքս — չեմ հիշում,

Լոկ արյունն է շտապում երակում:

* * *

Երկրային բեռը կողքից չի անցնում,

Ուժասպառ կընկնենք գետին՝

Տարածության, ժամանակի ցանցում՝

Տառապելով չար ու ստից:

Երկաթե բանտ է աշխարհը, իսկ մենք

Գերիներ ենք, բայց կա դեռ ելք:

Ապստամբ երազանքն առ հայրենիք

Լուրեր են բերում առ վերելք:

Աշխատանքից ճորտային հոգնած

Աչքերդ կհառես մի օր.

Կօրորվեն արշալույսները հանկարծ

Կհոսի ժամանակը հանց ջուր:

Տարածության շղարշն անագե,

Ճոճվում է թեթևորեն,

Եվ սիրալիր ժպտում է հոգուդ

Անմեղագույն մի գարուն:

* * *

Քաղաքի խելագարությունից վեր,

Մութ երկնքում փայլող լուսին կար,

Լուսատուների շարան հեռավոր,

Ասես չքնաղ երազից պոկած։

Սակայն անհաղորդ ամբոխն անցնում էր

Եվ չէր տեսնում աստղերը ոչ ոք,

Հավիտենական նրանց միությունը,

Լուսավառվում էր պարապ ու անօգ:

Եվ լոկ մի թափառաշրջիկ հլու

Հայացքը հառեց վերջին պահին,

Բայց անկարող էին լույսերը փայլուն

Փրկել նրան վերահաս մահից:

* * *

Մենավոր խրճիթի մոտ շրջում,

Նայում ենք երկինք, լռում:

Շրջազգեստը ցողն է թրջում,

Հիմար գորտերն են կռռում։

Այսօր բոլոր ճամփեքն են թաց,

Քեզ չի վախեցնում ոչ մի բան.

Դու ոտքերիդ՝ արևից թխացած,

Չես ուզում հագնել ոտնաման:

Սիրտդ զարկում է հուզումից.

Հայացքդ սպասումով է լի,

Ուրախ կլինի դիմելու ինձ...

Իսկ ես ուրախ եմ սպասելիս:

* * *

Անսահման է հոգնությունը,

Անվերջ է սև աշխատանքը:

Գիշերն է փայլում հանց տիվ:

Ինչպե՞ս գտնեմ համբերություն՝

Ըմպել մինչև վերջին կաթիլ

Գավը դիվային:

Հապա տեսեք, ճեփ ճերմակ է

Իմ գլուխն արդեն կարգին:

Նախկինի պես եմ՝ մուրացկան...

Ձեր ինչ գործն է, թե փնտրում է

Իմաստուն հոգին կրկին

Խոսքեր հավերժական:

* * *

Չկարծես, թե սրանք ծառեր են,

Թե սրանք սառը ժայռեր են:

Սրանք ախտավոր հոգիներ են:

Տխուր, խռովված են մտքերը,

Անշարժությունն է անտանելի,

Նրանք մեզ առհավետ օտար են.

Եվ մենք չենք գիտենա երբեք էլ

Գաղտնիքներն այդ սարսափելի:

Եվ լոկ տեսանողին իմաստուն

Կբացվի նրանց մթին վիշտն ու

Գաղտնիքը կյանքի՝ կաշկանդուն...

* * *

Խենթությամբ է շղթայված երկիրը,

Բռնակալությամբ ոսկե Օձի:

Տարածվում են ամայի դաշտերը՝

Համրացած՝ անհույս տառապանքից,

Անզոր ձգտում են վեր՝ դեպի ամպերը,

Մռայլադեմ, նոթերը կախ լեռները,

Անզոր ձգտում են դեպի երկինքները

Մարդկանց հայացքները տխրամած:

Քարշ է գալիս կյանքը ձանձրահուն,

Ու թերթերի նախշերն են աննկուն:

Խելագար, սարսափելի երկիր,

Սառնամանիքը անսպառ է քո,—

Եվ խենթացողը, աղերսելով՝ «փրկի՛ր»,

Խոցվում է հուսահատության սրով:

* * *

Գիշեր կգա ու կրկին

Դու գաղտնի ինձ մոտ կգաս,

Երազելու իմ կողքին

Սրբության մասին անհաս:

Ու կրկին ես կիմանամ,

Որ ինձ մոտ ես լոկ միայն

Նրա համար, որ ալիքվեն

Լույս ու խավարն աչքիս դեմ:

Կքնեմ, թե չեմ քնի,

Կհիշեմ, թե ոչ, սակայն,

Ուրախ կփայլի երկնից

Անհաս լույսն անապական:

* * *

Մթան մեջ ձեռք մի տուր՝

Եթե անծանոթ բան է,

Գուցե նրանցից մեկն է,

Ովքեր ազատ են տանը:

Էլ քեզ ձեռք չի տալիս՝

Թե հետն արդեն եղել ես։

Կանաչ է ակնափայլը,

Սրընթաց է մագիլը,—

Կատու է ձևանում

Ու ծվարել անկյունում:

Իսկ հետո թե ի՞նչ է

Անելու, կտանջի՞, թե...

Կլինեն՝ ուր էլ գնաս,

Դատարկածինները:

Կհոգնես ու կքնես:

Իսկ հետո ի՞նչ կլինի:

Թափանցիկ իր այտով

Կենվորդ կհպվի քեզ:

Ու գորշ տվայտանքով

Կլցնի տանդ կեսը:

Ահը՝ մոտ ու ծանոթ՝

Կգտնի ապաստան,

Կապրի անկյունում մութ

Կարոտներով լի տան:

* * *

Անչափելի հեռաստաններ,

Ոչ մի ուղի՝ դեպի անտառներ:

Ես մոլորվել անապատում,

Ու ինքս ինձ չէի հավատում։

Ես խենթացել էի, մոռացել ՝

Ով եմ եղել, ինչ եմ դարձել,

Պտտահողմեր եմ հունցել,

Հանց անապատն եմ ոռնացել,

Ասես քամի, գազան ասես:

Փոքրացած եմ, նվաստացած...

Ո՞ւմ կողմից — հենց ինքս իմ:

Թավալվեցի, ես խայթված էի

Զայրույթի թույնով հենց իմ,

Այլանդակ էի, վայրի ու խակ,

Անուրախ ու աննպատակ

Անսահման իմաստուն Օձ։

Հանկարծ ցոլքի կանխավկան,

Իբրև ցայգի ալ ժապավեն,

Լռության մեջ հայտնվեց

Լերանց խորանների վերև:

Երկնակամարն էր երկնագույն

Լուսապսակում ամպերի:

Քո կանչն է թնդում իմ հոգում՝

Հաղթած խավարը դարերի:

Այդ ո՞ւմ սիրով արարեցիր

Ադոնայի7 տոնին, սակայն

Խոստացիր ինձ՝ չուշացնել

Ու տալ քնքշանքդ մոգական:

Սարսող ցրտով գերեզմանի

Սպանած ոռնոցը բորենու՝

Կգաս քակելու ուժերին

Որ շղթայված են ու գերի:

Գաղտնի հանգույցը կքանդես,

Կհասկանաս, թե ով եմ ես,

Եվ ցնծության մեջ ինձ կասես՝

Ով է ստեղծողդ գաղտնատես:

* * *

Սիրում եմ լռությունս,

Գիշերը՝ անտառում,

Եվ մտախոհ, կամացուկ

Ճյուղերի թրթիռում։

Սիրում եմ գիշերվա ցողը

Հանդի խոտի խորքում,

Դաշտի խոնավությունը

Ցայգալույսի ներքո:

Սիրում եմ արշալույսի

Սառնություն կենսուրախ

Եվ ուշացած ձկնորսի

Աղոտ, մարող կրակ:

Այդժամ հանգստություն է

Իջնում ինձ վրա,

Լքում է չարությունը

Արդեն ապրած օրվա։

Ես երկրի վրա՝ այստեղ՝

Լուռ եմ երանելի,

Հայացքով բազմաստեղ

Աշխարհն եմ ընդգրկելու:

Իմ երազներին կամք ու

Ազատություն կտամ,

Կախարդական խաբկանքով

Կտարածվեմ դաշտում:

* * *

Արքայադուստր Արիադնան

Փրկեց Թեսևս արքայորդուն,

Փրկեց մահից ողբերգական

Շփոթեցնող ուղիներում.

Արքայորդու հագուստից նա

Կապել էր թելը փրկության.

Մահն էր դեմ առ դեմ հերոսին,

Բայց չէր կարող գերել նրան,

Հաղթել էր Մինոտավրոսին,

Կծկելով թելը՝ գտել էր

Դեպի դափնեպսակ տանող

Ուղիղ ու ճշմարիտ ուղին:

Իսկ ես, խավարում թափառում եմ,

Հոգնել եմ Լաբիրինթոսից,

Եվ էլ ոչինչ չեմ ըմբռնում

Իմ ճամփաներն են խաբուսիկ:

Տրտում սպասում եմ, որ հոգնի

Հույսեր թաղող բախտիս անիվը,

Գոնե մահից առաջ մեկնի

Թելը՝ փրկիչ... ճամփեքն անթիվ են...

Նորից ազատ՝ ես կգնամ

Պարզ երկնքի տակ մեռնելու,

Եվ մեռնելիս՝ բնությանը

Վճիտ աչքերով նայելու:

* * *

Ինչ կգրեմ, կբարբառեմ,

Իմ այս հոգնած, խճճված տողով,

Ճշմարտության մասին ճառեմ

Հանգի զնգոցով քողազերծող:

Գրել, թե ո՜նց է օրը գորշ

Ձգվում՝ հոգնած, տաղտուկ լինելով,

Ոնց է նա աննկատ կորչում՝

Գիշերվա ստվերի մեջ ընկնելով:

Գրել, որ հիմա հոգում իմ

Չկա այլևս կրակը հին,

Այլ վաղաժամ թորշնածություն

Եվ անտարբեր հոգնածություն է:

Այն մասին, որ համազգեստն իմ

Այսօր վերջապես ես ատեցի,

Կամ, որ ինչ-որ չար հիմար

Այսօր կրկին վիրավորեց ինձ:

— Օ՜, ոչ, ընկեր իմ, մի՛ գրիր

Նման մանրուքներ, ոչ մի տող.

Դա նախերգանքն է, իսկ ձանձիր

Օպերան պիտի գա հետո:

Այսպես հուշում է փորձը իմ:

Ավաղ, այդ փորձը ես ստացա

Իմ՝ դեռ ջահել տարիներին,

Դրա համար եմ զայրացած:

* * *

Դեմքս՝ ծածկած դիմակի տակ,

Գլխարկն ականջներիս քաշած,

Ես անխնա, վայրագ պարի մեջ

Ինչ-որ կերպ կմոռանայի

Կասկածելի մտքերի պարսը,

Սուր կշտամբանքները անվերջ,

Եվ այն ամենը, ինչի առջև

Գլուխս ես կախում եմ միշտ:

Բարձրադղիրդ թմբուկը սև

Գլխիցս վերև պահելով,

Կքանստելով կպարեի՝

Կրունկներս թխկացնելով

Քրքջացող ամբոխի մեջ,

Ցուլիկի շուրջը ձուլածո՝

Անհասանելի ու ոսկե՝

Վռնդելով չար ոգիներ,

Որոնք պատժում են ինձ դաժան

Դեմքի սակավ ներկի համար:

Բայց ի՞նչն էր, որ ինձ կանգնեցրեց...

Միգուցե թշնամու ո՞ւժն էր

Ձեռքիս թմբուկը պատռել:

Ինչո՞ւ ես խենթ մի ոռնոցով,

Խելագարության տենդի մեջ,

Ընկա քարի վրա... Գլխով:

ԵՐԿՐԻՆ

Ապստամբության կրակներից

Կարոտս դեռ չառած կարգին՝

Շտապում եմ ցանկություններս

Ասել քեզ, իմ երկիր:

Հացաստե՛ղծ, ազատվիր հին

Բաժանարարի կապանքից,

Եվ մեզ՝ Փեբոսի զավակներին,

Ազատությունը բեր կամքի:

Փոթորիկի շնչով հզոր,

Դաժան բոցով ոչնչացրու

Սեփականության նզովքը,

Չար սուտը նենգ ավանդության:

Արտի մշակ ու մաճկալին

Փրկիր պարտքից, տրտում երգից,

Եվ տուր ժամանց զվարճալի

Եղբայրների տոնին բերքի:

Եվ տքնանքի պայծառ կամքով

Օ՜, իմ երկիր, շռայլ, անծայր,

Կշողշողան դաշտերը քո,

Անդաստանները ընդարձակ:

* * *

Ջահելը լքեց հայրենիքը իր,

Կնոջն էլ չտվեց հրաժեշտ:

Եվ անցնում էր երկրե-երկիր,

Թափառում էր անհոգ ու հեշտ։

Ի վերջո, լիտվական հողում

Քաջ տղան գտավ բախտը յուր,

Քաջը հաճախ է հաջողում,

Ստանում է բաժինն իր լիաբուռ:

Նա ձիապանն էր արքունի,

Տռփոտ թագուհուն դուր եկավ,

Նա հետը սեր արեց թաքուն,

Հետո սա ծառից կախ ընկավ.

Տեսել ու մատնել էին նրանց,

Զեկուցել ու բռնել հանկարծ:

Դատը խիստ էր, կարճ ու պարզ.

Բանտարկեցին թագուհուն,

Ջահելին խեղդեցին, ապա

Ծառից կախեցին, տռփուհու

Պատուհանի տակ ճաղապատ:

* * *

Քո սերն այն շրջանակն է մոգական,

Որը կտրել էր կյանքից մեզ ու փակել:

Ապրում եմ՝ ոչ նախկին՝ սովորական կյանքով,

Ջահել ուժի հզոր ավելցուկով:

Ինձ անսահման քիչ բան է մնացել,

Բայց բոցկլտում է աստ ամեն ատոմ:

Մենք միասին այրվում ենք այդ բոցում՝

Անսպառ, հրաշալի և անհատնում։

Թե ըմբռնեցիր հողմասյուն-բոցի

Ձգտումները և հզորությունը,

Կըմբռնես, թե հոգնությունը ո՜նց է

Ինձ անչափելի ուժեղ դարձնում:

* * *

Հանելուկի կեսը լուծեցի,

Ակներև է արդ սխրանքը Քո:

Իզուր չէիր գայթակղում, և Քո

Միտքը խորամանկ է, գեղեցիկ,

Երբ եկար Դու առաջին անգամ

Տռփոտ, հաստամարմին Եվայի մոտ,

Դրախտից դուրս արիր Ինքնակամ

Փորի վրա սողացողին թունոտ:

Դարերի մեջ հաշտվել ես Նրա հետ:

Քնեցրել՝ սարսափները նրա:

Մեղքի համար առաջին, Էլոհիմ8,

Իմաստունին տարան կառափնարան:

Ուրեմն փառք, փառք տանք Քո գործին,

Քո ուսմունքը քաղցր է, քան թույնը,

Ով համտեսեց այն, այլևս ոչինչ

Չի ուզում աշխարհում, ամենն ունայն է:

* * *

Ծանր ու կործանող մուրճը

Իջավ քայքայվող տան վրա:

Գոռոզ կամարն արդ ոչինչ է՝

Որոտից փլված ավերակ:

Ինքնահուն գաղտնիքի բներ կային,

Բացվեցին հոսքից փլուզող,

Ու թե կար մեր միջև Կայենը,

Ապա արդ մենակ է, անզոր:

Ու եթե մեր միջև Հուդան կար,

Կաղմախիների մեջ շրջող,

Ապա նա էլ՝ հրաշքին ենթակա,

Մենակ է՝ մտքի հետ տանջող:

Լուսավոր ցնծությամբ քանդվելու է

Օձային գերությունն ատելի,

Կստեղծի հանգույցի բարի լուրը.

Նոր ցանկապատ՝ պատերից:

Հանգույցն ինքը՝ շինությունն է,

Գոյության սխրանքն է մեծ:

Ընկերական ձեր միությամբ,

Կապե՛ր ու հանգույցնե՛ր, ի գո՛րծ։

Հետ կանչողներին Ղովտի որդիք

Կհիշեցնեն աղի մի արձան:

Իսկ մենք դեռ աշխատենք պիտի

Տոնին լուսավոր մարդկության:

Եվ մեր այս պերճախոսությունը,

Բերդն է հպարտ ազատության,

Այն՝ ո՛չ հանցագործ սպանության՝

Կոչում է մեծ արարչության։

Դավ չգիտի՞ ազատությունը...

Ընկնելու ժամն է վիշապի:

Հալվում է պղտոր փրփրաթույնը,

Ճշմարտությունը կշտապի:

* * *

Այս կյանքի զնդանը լքելով՝

Հոգին քո համբարձվում է դեպի վեր,

Դեպի Եդեմի դուռն երազելի,

Դեպի հեռու և անհաս վայրեր:

Իսկ տեսիլքները հավերժական

Ուրախ դիմավորում են ճախրը քո,

Ներշնչանքի ցուրտը պարզկա

Բյուրեղ է դարձնում անրջանքը:

Իսկ երբ վերադառնա այս երկիր,

Քո հոգին անհասկանալի ու ջինջ,

Կարթնանա ընկղմվելով կրկին

Կենցաղի մառախլապատ օդի մեջ.

Հուշերի՝ վերին մի ճառագայթ

Նրա մեջ կպայթի հանկարծակի,

Եվ չար տառապանքը կգայթի՝

Խլացնելով ոռնոցով կայծակի:

* * *

Երազ տեսա ահավոր.

Իբրև թե նորից ինձ

Ծնեցին Երկրի վրա

Եվ աճել սկսեցի...

Կրկին նույնն էր ամեն բան.

Երկրային կարգ ու բարք,

Սկսած մանուկ օրերից

Մինչ ծերություն ճերմակ.

Լալիս էի ու ծիծաղում,

Խնդում էի ու տրտմում,

Անզոր պոռթկում էի, խաղում,

Անօգնական փնտրում...

Երազանք փայփայելով՝

Տենչում՝ մեծագործում,

Եղբոր կողմից այպանվելով՝

Իմ բախտն էի անիծում:

Տառապանքի մեջ քաղցր

Բան գտա ինչ-որ կերպ,

Թանկ է հիվանդ հայացքիս

Խավարն ամենակեր,

Երբ ճամփիս ավարտին

Պիտի նորից մեռնեի...

Նորից դաժան էր դատն իմ.

«Պետք է կրկին հառնել»:

* * *

Այրվեց ուրախությունս կարճ,

Կրկին աղքատ եմ, տխուր,

Կրկին շրջում եմ անպաճույճ

Փողոցներում օտար ու խուլ:

Գիշերային ներշնչանքը

Զգացի ես հիվանդ հոգով.

Այլ աշխարհի շունչ ու հենք էր,

Որ ընկալում էի բերկրանքով:

Կարճ էր բերկրանքս սակայն,

Կրկին քաղաքն է իմ առջև,

Կրկին շրջում եմ ես դատարկ,

Կոպտակող մայթերի մեջ:

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1 Ըստ հին հունական դիցաբանության՝ Նայադներից մեկն է։

2 Ճշմարտությունը գինու մեջ է (լատ.)։

3 Ла — վերջածանցը հիմականում գործածվում է իգական սեռի բառերի մեջ, օր.՝ пришЛА, ушЛА, выпиЛА և այլն...

4 Սոճու անտառ (իտալերեն)։

5 Աստվածաշնչում հիշատակվող գյուղ։

6 Միակը աշխարհում (լատ.):

7 Հուդայականության մեջ Աստծո անուններից մեկն է, որ կարդացվում է որպես Եհովա (բարձրաձայն կարդալիս)։

8 Աստծո հնագույն անուններից մեկը։

ՌՈՒՍԱԿԱՆ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ. XX ԴԱՐ

ՍԻՄՎՈԼԻԶՄ

Կոնստանտին Բալմոնտ, Ալեքսանդր Բլոկ,
Վյաչեսլավ Իվանով, Ֆյոդոր Սոլոգուբ

ПОЭТИЧЕСКОКЕ НАСЛЕДИЕ РОССИИ։ XX ВЕК

СИМВОЛИЗМ

Константин Бальмонт, Александр Блок,
Вячеслав Иванов, Федор Сологуб